Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Religie is vehikel voor machtsstrijd

Home

Ton Crijnen

Nigeria wordt regelmatig geteisterd door bloedige conflicten tussen christenen en moslims. Waarom? Wie gaan erachter schuil? En welke rol speelt de inheems-religieuze traditie? Trouw nam poolshoogte. Over oprecht geloof en politiek opportunisme, angsten een vooroordeel. Deel 5: Als het hier Armageddon wordt, wordt het dat overal'.

Dominee Madaiki Shaiyen uit het centraal gelegen Shendam weet het zeker: ,,Moslims zijn van nature agressief, lui en vies'. Een paar honderd kilometer noordelijker, in de stad Kaduna, meldt de islamitische advocaat Ahmad Nafi'u Baba met evenveel overtuiging: ,,De eerste betrouwbare christen moet ik nog tegenkomen'.

Het botert in Nigeria niet tussen moslims en christenen. Respectievelijk maken ze vijftig en veertig procent van de bevolking uit. De afgelopen jaren, vooral sinds het volledig invoeren van de islamitische wetgeving (sjaria) -1999-2001- kwamen het noorden en midden herhaaldelijk in het wereldnieuws door bloedige confrontaties. In steden als Bauchi, Jos, Kaduna en Kano vielen honderden doden en gewonden, werden duizenden huizen verwoest, zijn kerken en moskeeën platgebrand. En de onrust duurt voort, regelmatig is er nieuw geweld.

Een voorbeeld zien we bij het binnenrijden van het stadje Yelwa in het zuiden van Plateau State. De lijken zijn van straat gehaald, maar er hang nog duidelijk een brandlucht. Voor een kerk ligt wat rest van de golfplaten dakbedekking. Binnen staan geblakerde kerkbanken, een half verwoest drumstel en restanten van de houten wandbekleding, even verderop een winkelstraat in puin. Kinderen spelen bij autowrakken.

De aanleiding tot alle ellende was, als zo vaak, een futiliteit: christenmeisje krijgt slaag van broer omdat ze het aanlegt met moslimjongen. Die komt verhaal halen, krijgt ook klappen en haalt aantal kompanen erbij. Gevolg: dertig doden, tientallen gewonden, veel materiële schade. Als we arriveren patrouilleert het leger. De christelijke minderheid vlucht en masse.

Dominee Kesman Ishaya, op zijn

T-shirt de Titanic, vertelt: ,,De moslims kwamen in de nacht. Ze omringden het gebouw en ineens brak de furie los. Ik wist ternauwernood te ontkomen'. Samen met mensen van andere verwoeste kerken staat hij voor de pastorie van een collega die is ontsnapt aan het geweld. Beddengoed, meubilair en kookgerei van de vluchtelingen liggen opgestapeld op de veranda.

In de provinciehoofdstad Jos -volgens christenen afkorting van Jesus Our Saviour- legt een andere dominee, John Audu, uit dat religie zelden de ware oorzaak vormt. ,,Meestal gaat het om politieke, economische of tribale tegenstellingen. Maar aangezien religie in Nigeria het hele bestaan doordrenkt, is het voor agitatoren gemakkelijk de kaart van het godsdienstig conflict te spelen.'

Audu is secretaris-generaal van Cocin, de Church of Christ in Nigeria, een protestants kerkgenootschap waarvan de meeste leden (2,5 miljoen) in het noorden wonen. Van de zes kerken die in Yelwa werden verwoest, behoorde er één tot Cocin. Volgens Audu speelt de bevolkingsstructuur ook een belangrijke rol bij de conflicten: ,,In het, vooral door islamitische Hausa bewoonde noorden, leven relatief grote christelijke Ibo- en Yoruba-minderheden. Dat botst. De omgekeerde situatie tref je aan in het zuiden. Het precairst is de toestand in Midden-Nigeria. In sommige gebieden zijn daar de moslims in de meerderheid, in andere de christenen. Om beurten lokken ze gewelddadigheden uit'.

,,Neem de situatie hier, in Plateau State. Driekwart van de bevolking is christen. De islamitische minderheid, zo'n twintig procent, deelt echter van oudsher op economisch en politiek gebied de lakens uit. De christenen, voornamelijk bekeerde animisten, pikken dit niet langer. Ze willen hún deel van de koek. De moslims, immigranten uit het noorden, weigeren dat. Ze zien Plateau als hún gebied. Dan hoeft er maar iets te gebeuren of de zaak explodeert. Zoals nu in Yelwa.'

Ook Bukhari Bello, secretaris van de nationale commissie voor mensenrechten, stelt: ,,Er zit achter de meeste van die onlusten geen echte gods dienst haat. Het gaat veel meer om het manipuleren van de ongeletterde, straatarme meerderheid door een zichzelf verrijkende kliek. Die maakt gebruik van fanatici: bepaalde christelijke predikers c.q. moslim-fundamentalisten'.

,,De elite doet alsof er sprake is van grote godsdienstige en etnische tegenstellingen, terwijl aan de top christenen en moslims, Hausa en Yoruba prima met elkaar overweg kunnen. De heersers malen niet om religieuze of etnische verschillen. Er tellen voor hen slechts twee dingen: geld en macht.'

Van deze a-religieuze uitleg wil eerdergenoemde advocaat Ahmad Nafi'u Baba, secretaris van een invloedrijke moslim-pressiegroep, niets weten. ,,In dit land is geen plaats voor moslims én christenen. De tegenstellingen zijn te groot. Ook etnisch, cultureel en historisch. Nigeria is een uitvinding van de Britten. Het wordt hoog tijd dat het noorden (moslims) de verstikkende band met het zuiden (christenen) doorsnijdt. Mocht de eenheidsstaat de presidentsverkiezingen van begin volgend jaar overleven -de christen Olesegun Obasanjo streeft naar herverkiezing, cr- dan zou dat een wonder zijn.'

Ds. Samson Agidi, voorzitter van Tekan, een koepel van elf gereformeerde kerken, is het met Baba eens dat vooral de federale verkiezingen van 2003 zullen beslissen over het voortbestaan van Nigeria als eenheidsstaat. ,,Na alle ellende die moslims in de loop der jaren hebben aangericht, stellen onze mensen zich op het standpunt: oog om oog, tand om tand. Ik kan ze geen ongelijk geven. Moet ik mijn vrouw en kinderen laten afslachten? De moslims zijn niet geïnteresseerd in een dialoog. Het enige dat ze willen is ons verzwelgen.'

Op de redactie van het opinieblad Weekly Trust in Kaduna hoor je heel andere geluiden. Het blad richt zich nadrukkelijk op moslims én christenen. Men wil het gesprek tussen beide groepen gaande houden en vooroordelen afbreken via informatieverschaffing en achtergrondanalyses.

Adjunct-hoofdredactrice Zainab Suleiman is, zoals haar naam aangeeft, moslim. Redacteur Crispio Oduobuk heeft een christelijke achtergrond. Fel, maar met eerbied voor de weerzijdse standpunten, gaan ze met elkaar in discussie. En Oduobuk verblikt noch verbloost als Zainab zich tijdens het gesprek afzondert in een hoek van de kamer om, het gezicht naar Mekka gekeerd, te bidden. Hij praat verder.

Geen van de twee gelooft dat Nigeria aan de rand van opsplitsen staat. ,,De nauwe contacten tussen het noorden en het zuiden zijn niet door de Engelsen gelegd. Al eeuwen eerder bestonden er banden tussen beide gebieden. Daar komt bij dat de Hausa de oliegelden uit het zuiden niet kunnen missen. Wel voelen de moslims zich verraden door Obasanjo. Die werd in 1999 tot president gekozen dankzij steun van het islamitische noorden. Sindsdien heeft hij er alles aan gedaan om zijn christelijke stamgenoten in het zuiden gunstig te stemmen, opdat ze hem nu wel zullen steunen.'

Niet alleen Weekly Trust zet zich in voor een dialoog. Eveneens actief in Kaduna, een stad waar moslims en christenen herhaaldelijk slaags raakten, is het Inter Faith Mediation Centre, onderdeel van het bredere Muslim/ Christian Dialogue Forum. Via seminars, onderzoek en publicaties probeert men vooroordelen af te breken.

MCDF-lid en theoloog Mohammed Abdullahi zegt: ,,Wij moeten leren elkaar als broeders te zien, niet als vijanden. We gaan immers naar dezelfde markt, leven in dezelfde stad, bidden tot dezelfde God. Maar tot dusver wil elke groep haar eigen man op politieke en economische posten. De moslims vinden dat ze achter worden gesteld wat betreft aanstellingen bij de politie, de christenen bij politieke benoemingen. Dat vergiftigt de sfeer'.

Zijn collega in de dialoog, pinksterdominee Bitrus Dangiwa, waarschuwt: ,,Met meer dan zestig miljoen moslims en ruim vijftig miljoen christenen is Nigeria de grootste islamitisch-christelijke natie ter wereld. Als we er niet in slagen hier vreedzaam samen te leven zal dit zijn weerslag hebben op alle andere landen in Afrika met een gemengde, islamitisch-christelijke bevolking. Wanneer het bij ons een Armageddon wordt, wordt het dat overal'.

Deel dit artikel