Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Reformatorische Rijssenaren contra Belcampo

Home

Peter Groenendijk

Honderd jaar na zijn geboorte moet Belcampo worden geëerd met een standbeeld in de plaats waar hij opgroeide, het Twentse Rijssen. Dat vinden bewonderaars uit die plaats. De burgemeester ziet het eerbetoon wel zitten, maar het idee roept grote weerstand op onder reformatorische Rijssenaren. Stammenstrijd in Twente.

Diep verscholen in het Holland Schwarzwald, een bos nabij het plaatsje Rijssen in Twente, ligt het Belcampolaantje. Een straat is het niet te noemen: het is een modderpad, met de auto nauwelijks begaanbaar, amper vijftig meter lang. Het straatnaambordje is oud en versleten. De naam van de schrijver is nog net leesbaar.

Dit is het enige zichtbare Rijssense eerbetoon aan stadgenoot Herman Pieter Schönfeld Wichers (1902-1990), beter bekend als Belcampo, een van de meest originele schrijvers die de Nederlandse literatuur in de twintigste eeuw voortbracht.

,,Een schande'', vindt Riecs Rozemuller, Volkswagen-dealer in Rijssen en Belcampo-adept. ,,Belcampo was een groot schrijver. Wij zouden trots op hem moeten zijn. In plaats daarvan gaan we zeuren over een paar zinnen in een boek dat bijna niemand hier ooit gelezen heeft.''

Begin dit jaar opperde Rozemuller dat in het centrum van Rijssen een standbeeld van Belcampo zou moeten worden opgericht. Precies honderd jaar na zijn geboorte. Het idee was afkomstig van Harm Agteresch, beter bekend als 'Harm Oet Riessen', columnist, komiek en zanger (bekend van 'Wie o wie heeft m'n kunstgebit gezien'). Agteresch, die Belcampo zelf nog gekend heeft, is blij dat de autoverkoper hem steunt. ,,Vorig jaar is hier een beeldje neergezet van de oude stadsomroeper. Een stadsomroeper, die had ieder gehucht vroeger! Waarom niet een beeld van iemand die werkelijk iets voor Rijssen betekend heeft? En dat is Belcampo. Meer is hier niet vandaan gekomen.''

Al snel kregen Rozemuller en Agteresch bijval. Tal van ondernemers zegden een financiële bijdrage toe. En burgemeester Jan Lonink van de gemeente Rijssen-Holten, waar Rijssen tegenwoordig deel van uitmaakt, stelde dat het weleens tijd werd voor een eerbetoon aan Rijssens beroemdste zoon.

Maar net toen de bewonderaars Belcampo in gedachten al in brons gegoten in het centrum van het stadje zagen staan, ging het mis. De plannen werden openbaar gemaakt en ze zorgden voor een ongemeen felle discussie. Een standbeeld voor de man die een loopje nam met de Bijbel? Dat nooit, oordeelde het strenggelovige deel van de gemeenschap.

De fractievoorzitter voor de SGP Rijssen-Holten, Henk Voortman, slaakt een diepe zucht als hem naar de kwestie wordt gevraagd. Belcampo mag dan de beroemdste Rijssenaar aller tijden zijn, geliefd is hij er allerminst, stelt Voortman. ,,In een van z'n verhalen beweert die man dat God geen volmaakt wezen is. Hij neemt er een loopje met Gods alwetendheid. Meneer, daar raakt hij aan de kern van ons geloof! Zo iemand kun je bezwaarlijk vereren met een beeld.'' Volgens Voortman moet het overgrote deel van Rijssen 'he-le-maal niks' van Belcampo hebben. ,,Als we over dat beeld een referendum zouden houden, zou vijfentachtig procent tegen stemmen. Daar kunt u op rekenen.''

Waarom roept Belcampo zulke felle reacties uit confessionele hoek opt Het antwoord ligt in 'Het Grote Gebeuren', een verhaal van de magisch-realist uit 1958. Het is Belcampo's bekendste werk, niet in het minst dankzij Jaap Drupsteen, die het verhaal in 1975 voor de televisie bewerkte.

In 'Het Grote Gebeuren' situeerde Belcampo de visioenen van Johannes over de Apocalyps in het Rijssen van de jaren vijftig. In het korte verhaal kruipen angstaanjagende reuzeninsecten door de Dorpsstraat, dalen engelen met wapperende gewaden neer voor de molen van Rosman en vernemen de Rijssenaren ieder hun Laatste Oordeel, op de stoep voor café Koenderink. ('Het viel erg mee, wel 60 procent vond genade.')

De ik-figuur in het verhaal vermomt zich als duivel (hij heeft nog een oud bal-masquépak op zolder liggen), ontloopt zo zijn eigen lot en grijpt in wanneer een plaatsgenoot, geheel tegen de wens van de verteller in, de hemel binnen dreigt te stappen. Met duivels genoegen loodst hij de man -een berucht Rijssens raadslid- naar de juiste ingang, de hellepoort.

De publicatie van dit verhaal, en vooral de verfilming in 1975, zorgden in Rijssen voor veel commotie. Rijssenaren zouden in het verhaal belachelijk worden gemaakt, zo klonk het, maar nog veel erger: hier werd gespot met de almacht van God en het scenario dat de evangelist Johannes omschreef in het bijbelboek Openbaring.

En de pijn die die spot veroorzaakte, is nog altijd niet verdwenen, merkte Harm Agteresch de voorbije maanden. ,,Schei maar uit'', grinnikt hij in bijna onverstaanbaar Twents Nederlands. ,,Ik heb het wát keren te horen gekregen. En elke keer beginnen ze weer over 'Het Grote Gebeuren', alsof de goede man nooit een ander verhaal heeft geschreven.'' De ondernemers die het beeld zouden bekostigen, trokken één voor één hun toezegging in, uit angst voor boze klanten of personeelsleden. Agteresch: ,,Dien Belcampo, dat is 'n spotter, zeggen de SGP'ers, maar ze hebben volgens mij nooit wat van hem gelezen. Ze horen het, en onthouden het. Het is typisch Rijssen: de SGP'ers tegen de rest van de wereld.''

Het honderdste jaar na de geboorte van Herman Pieter Schönfeld Wichers is bijna ten einde, maar een Belcampo-beeld staat er nog altijd niet in Rijssen. Autohandelaar Rozemuller houdt hoop. ,,We blijven ons best doen om geld in te zamelen. En als we genoeg hebben, komt dat beeld er gewoon. Misschien kost het me een paar klanten, maar ik vind dat Rijssen ook maar eens ruimte moet geven aan iets anders dan geld verdienen en naar de kerk gaan.''

Burgemeester Lonink (van PvdA-huize) is minder optimistisch. ,,De voorvechters van het beeld hebben mijn persoonlijke steun, maar als bestuurder heb ik een dilemma. Als we dit doorzetten, dan zal dat tot heftige discussies leiden. In de raadzaal, maar ook erbuiten. Het zou niet voor het eerst zijn dat een beeld na onthulling beklad wordt. Zulke scènes wil ik voorkomen.''

Misschien, zegt Lonink, is de tijd er nog niet rijp voor. ,,Waarschijnlijk is het maar beter dat dat beeld in een andere plaats wordt neergezet. In Groningen bijvoorbeeld, waar hij ook jarenlang woonde. We organiseren binnenkort een literaire wandeling ter ere van Belcampo en daar moest het maar bij blijven. Jammer, maar ik moet hier aan iedereen denken.''

In 1958 schreef Belcampo in 'Het Grote Gebeuren' dat ,,iemand van betekenis in Rijssen niet gewoond heeft en dat is ook goed, want die stichten maar verwarring, zulken brengen de rustige kringloop van 't leven in gevaar''. Zeg niet dat Belcampo de Rijssenaren niet begreep.

Deel dit artikel