Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rechterlijke uitspraken die de rechtsstaat in gevaar brengen

home

DICK BERTS

De auteur is freelance journalist.

De vrouw en haar dochters verdienen volgens de rechtbankpresident geen verblijfsstatus. Er zijn volgens de president namelijk “geen klemmende redenen van humanitaire aard (. . .) hoezeer de zaak naar westelijke maatstaven verwerpelijk is te achten”. Naar aanleiding van de grote commotie die door dit vonnis is ontstaan, heeft staatssecretaris Schmitz gelukkig toegezegd het dossier nog eens te zullen bekijken.

Begin vorig jaar deed ook de president van de Amsterdamse rechtbank mr. De Jong-van Dooijenweert een volstrekt absurde uitspraak. De president bepaalde op formeel juridische gronden dat er geen bezwaar bestond tegen het uitzetten van vijfentwintig zigeunerfamilies naar het toenmalige oorlogsgebied Joegoslavië. Een rechter die dergelijke, van ieder elementair rechtsgevoel gespeende vonnissen wijst, is te vergelijken met een arts die niet eens begrijpt dat zijn patiënt zuurstof en voedsel nodig heeft.

Als het gaat om de verloedering van onze rechtsstaat, dan liggen politie en Justitie volop onder vuur. De rechterlijke macht blijft echter altijd buiten schot. Aan een adequate publieke controle op de machtigste van de drie staatsmachten - rechters hebben immers het laatste woord - ontbreekt het volkomen.

Natuurlijk dienen rechters niet zomaar ontslagen te kunnen worden en natuurlijk moeten zij worden beschermd tegen mensen die veel kritiek maar weinig dossierkennis hebben. Toch zijn er legio vonnissen, waaruit zelfs door een leek slechts kan worden geconcludeerd dat de desbetreffende rechter naar huis gestuurd dient te worden.

Ondanks het feit dat ook de moderne voorbeelden van dergelijke vonnissen voor het oprapen liggen, wil ik even terug naar 10 mei 1938. Toen deed de Arnhemse rechtbank uitspraak naar aanleiding van het verzoek van de Duitse onderdanen Menkel en Muks om in Nederland een huwelijk te mogen aangaan dat in Hitler-Duitsland op grond van de Neurenberger rassenwetten verboden was.

De rechter oordeelde, na eerst uiterst formalistisch te hebben vastgesteld dat het zogenaamde Blutschutzgesetz exterritoriale werking had, niet (!) te kunnen onderschrijven dat het beginsel der menselijke gelijkwaardigheid een zodanig essentieel onderdeel van ons recht zou uitmaken, dat Nederland ook aan vreemdelingen die zich gedurende enige tijd op ons grondgebied bevinden, die menselijke gelijkheid met betrekking tot de bevoegdheid om een huwelijk aan te gaan, heeft te waarborgen. De rechter bleef, getrouwd en wel, in functie.

In Nederland kunnen rechters slechts door de Hoge Raad worden ontslagen. Maar ook in dat college blijken soms lieden te zitten die daar niet thuis horen. Helaas kom je daar vaak alleen onder bijzondere omstandigheden achter. Toen in oktober 1940 alle personen in overheidsdienst een ariërverklaring dienden af te leggen, tekenden alle leden van ons hoogste rechtscollege prompt en zonder protest. Ook tegen het ontslag van de joodse president van de Hoge Raad, mr. L. E. Visser, werd niet geprotesteerd. Als klap op de vuurpijl werden door de Hoge Raad op formeel juridische gronden de verordeningen van de bezetter op één lijn gesteld met de Nederlandse wetten.

Niets is gevaarlijker voor onze rechtsstaat dan het vogelvrij verklaren van de rechterlijke macht. Als rechters al te lichtvaardig het voorwerp van kritiek worden, zullen ze zwaar inboeten aan gezag, met het risico dat burgers dan maar weer zelf naar de knuppel grijpen. De huidige situatie, waarin de rechterlijke macht zich niet eens weet te ontdoen van lieden, die door hun uitspraken gespeend blijken te zijn van zelfs het meest elementaire rechtsgevoel, vormt echter net zo'n grote bedreiging voor onze rechtsstaat.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.