Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Recht op zelfbeschikking mag nooit verengd worden tot vorming van één-natie-staat

Home

ELS DE GROEN

De auteur schreef boeken over Kosovo en Bosnië.

Verbeek presenteert de desintegratie van Bosnië als een onwelriekend maar niet te stuiten chemisch proces waaraan de legitieme natievorming door Serviërs, Kroaten en Moslims ten grondslag ligt. Hieruit blijkt dat Verbeek niet veel meer van Joegoslavië afweet dan de gemiddelde televisiekijker.

Ik heb twee ernstige bedenkingen tegen zijn benadering van de situatie. Het recht op zelfbeschikking van een volk mag nooit verengd worden tot de vorming van een één-natie-staat. Het kenmerk van elk recht is nu juist dat het verplichtingen meebrengt, in casu aan minderheden. Daar waar sprake is van genocide op etnische of religieuze minderheden omwille van de natie-vorming is het zacht gezegd ongepast het woord 'legitiem' te gebruiken, zoals Verbeek dat doet. Fascisme is nooit legitiem.

Mijn andere punt van kritiek betreft de uiterst simplistische opdeling van Bosniërs in Kroaten, Serviërs en Moslims. Ik weet wel dat Verbeek niet de grondlegger van de drie-natie-staat Bosnië-Hercegovina is, maar het feit dat hij de etnische duiding van Tito klakkeloos overneemt, bewijst zijn gebrekkige kennis. Toen Tito de Joegoslavische Federatie in 1946 hielp vormgeven, stuitte hij op een tweetal problemen. In tegenstelling tot wat geschiedschrijvers meestal beweren, waren Serviërs niet zozeer anti-Duits als wel extreem patriottisch, net als de Kroatische ustasja's. Dus de kunst was een staat te vormen die noch door de ustasja's noch door de Servische cetniks werd gedomineerd.

Een tweede probleem was het veelvoud aan culturen in vooral Bosnië, waar alleen al in Sarajevo ten minste vier religies en acht nationaliteiten voorkwamen. Tito heeft het eerste probleem opgelost met behulp van het tweede. Hij heeft de invloed van de ene nationalist weggestreept tegen die van de ander. Eigenlijk heeft Tito het spook van het nationalisme tot aan zijn dood toe bestreden door het een zekere ruimte te geven. Binnen een dictatuur kon dat.

Wat lag er meer voor de hand in 1946 dan de invoering van een 'nieuwe' Bosnische nationaliteit, strokend met de oprichting van de gelijknamige deelrepubliek? Maar het is er nooit van gekomen. Tot de constitutie van 1974 was een Bosniër iemand met ofwel een Kroatische ofwel Servische nationaliteit, rooms of orthodox. Meer was er officieel niet. Na 1974 kregen Kroaten, Serviërs, Hongaren, Duitsers, Bulgaren, Albanezen, Roemenen, joden en zigeuners twee extra opties: de nationaliteit 'Moslim' en de nationaliteit 'Joegoslaaf'. Drie miljoen mensen grepen de gelegenheid aan zich als Joegoslaaf te laten registreren. Vooral jonge moslims in Bosnië, voorheen Serviërs en Kroaten, werden massaal Joegoslaaf.

De oudere generatie, die de islam praktizeerde liet zich als Moslim registreren. Uit dit bureaucratisch gegoochel omwille van de etnische balans in de Joegoslavische Federatie vloeit voort dat er nu Moslims zijn die nog nooit een moskee bezocht hebben, dat er Bosnische Joegoslaven zijn met een hekel aan Belgrado, en dat Serviërs en Kroaten zitting hebben in een regering die ten onrechte als een Moslim-regering wordt omschreven.

De door Tito krampachtig benadrukte diversiteit pakt dus totaal averechts uit. Ten eerst omdat Tito nooit recht heeft gedaan aan de ware etnische situatie en ten tweede omdat de nationalistische geest wederom uit de fles is. Een deel van de Serviërs in Bosnië en een deel van de Kroaten daar willen weg uit de lappendeken van de pluriformiteit naar een uniforme bevolking. Dat ze daarin gesteund worden door landen als Groot-Brittannië heeft te maken met een bekrompen en aftandse politiek van eigenbelangen van o.a. de Britten. Daarover is op de Podiumpagina van 19 juli een uitstekend stuk verschenen van de hand van Roel Kuiper en Zdravko Kalas. Inderdaad is onze bemoeienis met de Balkan, zoals Kuiper en Zdravko stellen, een 19de eeuwse machtspolitiek, krachtens welke we uit cynische berekening onderhandelen met boeven die zich opwerpen als woordvoerders van een hele natie.

Mar wat doen we intussen met dat andere Joegoslavië, waar kinderen een Servische opa en Kroatische oma hadden, een Moslim-tante en een joodse oom? Wat doen we met die kinderen tijdens de 'legitieme natie-vorming' van Herman Verbeek? Hoe meer Karadzic zuivert, hoe vuiler Europa wordt. En vuil neutraliseer je niet door te zeggen dat het van alle tijden en alle partijen is. De VN zijn niet neutraal, de VN zijn medeplichtig.

Deel dit artikel