Raadsverkiezingen: al blij als de opkomst niet verder daalt

home

Hanne Obbink

Een medewerker van Bruynzeel keurt enkele van de 40.000 rode potloden die het bedrijf levert aan de gemeenten. © anp

Gemeenten piekeren zich suf om meer kiezers te trekken. Folders uitdelen op de markt is in ieder geval weggegooid geld.

 
Zeker honderd gemeenten helpen de kiezer door de standpunten van alle partijen inzichtelijk te maken door een stemwijzer te laten opstellen

Als we de jongeren nou eens een sms'je stuurden op de dag van de verkiezingen, dachten ambtenaren in Den Helder, zou dat de opkomst niet verhogen? Maar nee, ontdekten ze al snel, dat is niet uitvoerbaar, want we hebben de mobiele nummers van die jongeren niet. Laten we dan een loterij houden onder iedereen die komt stemmen, met mooie prijzen. Nee, kan ook niet, mag niet van de Kieswet.

Bijna alle gemeenten doen iets om de opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart te verhogen. Maar wat?

In Den Helder besloot men uiteindelijk een paar politieke debatten te houden en ook is er een verkiezingstelefoon voor burgers met vragen. "Nee, vaak worden we nog niet gebeld, zo'n vijf, zes keer per dag", zegt de ambtenaar die daar de telefoon opneemt. "Maar als de stempassen verstuurd zijn, zal dat wel meer worden."

De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen daalt gestaag, al jaren. Sinds in 1970 de opkomstplicht werd afgeschaft is het twee keer, in 1978 en in 1986, voorgekomen dat meer dan 70 procent naar de stembus kwam. Vier jaar geleden bleef de opkomst op 54,1 procent steken en nu, zo'n vier weken voor de verkiezingsdag, komen sommige opiniepeilers met de voorspelling dat dit keer de teller blijft steken op 42 procent.

Zo'n lage opkomst 'tast de legitimiteit van de politiek aan' en vermindert het 'maatschappelijk draagvlak voor beslissingen', zoals het in notities van verschillende gemeenten heet.

Twitter en Facebook
Het minste wat gemeenten daaraan kunnen doen, is aandacht besteden aan de verkiezingen in huis-aan-huisbladen. Ook het verspreiden van foldertjes en affiches is een beproefde methode. Tegenwoordig hebben gemeenten vaak een Twitter-account of een Facebook-pagina en ook die zetten ze in voor de verkiezingen. Zeker honderd gemeenten helpen de kiezer door de standpunten van alle partijen inzichtelijk te maken door een stemwijzer te laten opstellen.

Is dat genoeg? De gemeenteraad van Eindhoven vindt van niet. Die heeft al in het begin van de nu bijna afgelopen raadsperiode nagedacht over hoe ze bewoners kunnen bereiken, 'ook als het in de raad niét gaat om wat er in hun eigen straat gebeurt', zoals GroenLinks-raadslid Tom van der Nieuwenhuijzen het zegt. Raadsleden zochten burgers op die middenin de samenleving staan met de vraag: waarin zijn jullie geïnteressseerd? Dat leidde uiteindelijk tot een serie stadsdebatten en politieke cafés.

"Daar kwamen steeds honderden mensen op af", vertelt Van den Nieuwenhuijzen, voorzitter van de raadswerkgroep opkomstbevordering. "Met hen houden we contact. Zij hebben elk hun eigen netwerk en daarmee zijn zij de springplank naar de stad." Maar een 'wondermiddel' is het niet, weet Van den Nieuwenhuijzen. "We zijn al blij als de opkomst niet verder omlaag gaat."

Lees verder na de advertentie

 
Een politieke strijd tussen partijen met duidelijk verschillende standpunten helpt het best

Deelname PVV
Gaan al die campagnes werken? De gemeente Almere liet vier jaar geleden door politicologen van de Vrije Universiteit onderzoeken wat wel en niet werkt. Hun conclusie: algemene brieven aan burgers, reclamespotjes van de overheid, foldertjes uitdelen op de markt, dat is weggegooid geld. Een stemwijzer of een festival om van de verkiezingsdag iets bijzonders te maken, kan de opkomst wel omhoog brengen.

Als nieuwigheidje heeft Almere dit jaar een verkiezingsgame op Facebook gezet, tot nu toe door zo'n duizend mensen gespeeld. Maar wat echt 'een voordeel' is, zegt woordvoerder David Kok, is het meedoen van de PVV. Dat stuwde de opkomst vier jaar geleden op tot 54 procent, tegen 48 procent in 2006. En dat is precies wat de VU-politicologen al voorspelden: politieke strijd tussen partijen met duidelijk verschillende standpunten helpt het best.

Een extra koekje met de stemkaart
Onder allochtonen is de opkomst bij verkiezingen vaak nog lager dan gemiddeld. Wat ligt dan meer voor de hand dan om een opkomstbevorderende campagne vooral op hen te richten? Dat was de gedachtengang van het gemeentebestuur van Amsterdam.

Maar hoe vanzelfsprekend ook, het idee stuitte op weerstand in de gemeenteraad. Allochtonen stemmen vaak op de PvdA, betoogden verschillende fracties, en zo'n campagne bevoordeelt dus vooral die partij. Dat de gemeente voor die campagne een oud-PvdA-medewerkster wilde aantrekken, viel ook al niet goed. En dus heeft Amsterdam nu een opkomstcampagne die zich op álle kiesgerechtigden richt.

Met toch nog een paar opmerkelijke ideetjes. Zo kunnen Amsterdammers de dagen voor de verkiezingen op honderd plekken in de stad iets leuks krijgen op vertoon van hun stempas: een gratis kop koffie of een extra koekje in het café, voorrang in de rij bij het theater of gratis slippers in de sauna.

Stemmen moet 'een feest van een voor de hele stad' worden, zo verklaarde burgemeester Van der Laan deze actie, en niet 'een administratieve handeling tussen boodschappen en werk in'. In 2010 was de opkomst in Amsterdam 52,6 procent.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie