Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Quasi-huwelijk leidt tot deuk in kerkrecht

Home

door Pieter van der Ven

Een deuk in de geloofwaardigheid van het kerkelijk rechtssysteem. Zo oordeelt de Leuvense kerkjurist prof. Rik Torfs over de jongste oekaze van de Rotterdamse bisschop drs. A.H. van Luyn tegen priesters met een 'geregistreerd partnerschap'.

Ze waren gewaarschuwd, de priesters en ongehuwde diakens die het model van het geregistreerde partnerschap wilden aangrijpen om én ongehuwd te blijven én een bijzondere relatie met pensioenvoorziening en erfrecht te versterken. Vorig jaar al wezen de bisschoppen het faliekant af: het celibaat was niet te rijmen met dit quasi-huwelijk, ook niet als de betrokkenen verzekerden samen druk de kuisheid van Jozef en Maria te beoefenen.

De zaak kwam twee jaar geleden naar buiten, toen bleek dat dr. R. Huysmans -kerkjurist, priester van bisdom Rotterdam, proost van het kathedrale kapittel, oud-voorzitter Raad van Kerken- zo'n geregistreerd partnerschap had, met de (niet kerkelijk gebonden) theologe drs. Fr. Dröes.

Huysmans stelde dat hij zich aan zijn celibaatsbelofte hield en dat het bewuste partnerschap in de 'vrije sector van mijn leven' viel. Een 'seculiere' priester is immers meer eigen baas dan een kloosterling. Hij heeft zijn eigen geld en vermogen, mag zelf op de beurs beleggen en zijn pensioenvoorziening delen.

De bisschoppen wilden dat laatste niet bestrijden, maar wijzen het quasi-huwelijk daarbij als middel af. Er zijn financieel aantrekkelijke alternatieven, is de stelling.

Al maanden was er niets meer van vernomen. Maar nu draait bisschop Van Luyn de voorzitter van zijn kapittel de duimschroeven aan. Vóór 1 februari moet bij hem de ontbinding van het partnerschap zijn aangekaart. Anders volgen schorsing en beëindiging van het kerkelijk dienstverband. Er zouden inmiddels meer priesters-met zijn dan alleen Huysmans.

Kerkjurist Torfs maakte zich ook vorig jaar al zorgen over de zijns inziens onnodige reactie van de bisschoppen. Het leek hem dat zij onder zware pressie van Rome hadden gehandeld. Hij zag het zelfs als strijdig met het wetsartikel dat verbiedt iemands goede naam en recht op privacy te schenden.

Kennelijk is de Vaticaanse pressie opgevoerd, denkt Torfs, anders zou een doorgaans verstandig man als de Rotterdamse bisschop Van Luyn niet met zo'n dubieus ultimatum zijn afgekomen. Wat is het geval? Het kerkelijk recht, met zijn Romeinse oorsprong, hanteert fundamentele rechtsbeginselen, zoals: een strafwet is nooit retro-actief, heeft geen terugwerkende kracht. Vorig jaar leek het besluit van de bisschoppen conform dat principe te gelden voor nieuwe gevallen. Huysmans ontsprong de dans. Nu omzeilt de bisschop die regel door te tamboereren op 'gehoorzaamheid aan de bisschop'. In plaats van een overheid die zich aan eigen (én algemeen beschaafde) rechtsregels houdt spreekt hier de macht met de ordinaire regels van de dictatuur.

Een tweede punt vindt Torfs minstens zo erg. Dat is dat de schorsing zonder vorm van proces ingaat. Hij herinnert aan een bisschoppensynode die in 1967 voorgoed afwilde van zulke straffen, omdat die niet meer in een eigentijds rechtssysteem passen. Alleen in weinige, zeer zware gevallen zou zo'n automatische straf (latae sententiae) kunnen gelden. Dit toepassen op Huysmans c.s. is schieten met een kanon op een mug, zegt Torfs.

Als het ferme document juridisch zo op lemen voeten staat als de kerkjurist stelt, hebben Huysmans en de zijnen dan een goede zaak om het aan te vechten? Torfs is sceptisch en dat brengt hem bij een derde punt. Zo'n zaak eindigt in Rome en juist Rome dringt aan op maatregelen tegen deze Hollandse ongewenste nieuwigheid. Het is voor verstand en gevoel het onbevredigende van het fraaie kerkelijke rechtsstelsel: er is geen scheiding van machten, uiteindelijk is de kerkelijke overheid rechter in eigen zaak, ook die van de partner-registratie.

Deel dit artikel