Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Punk is dood, lange leve punk

Home

JORIS BELGERS

muziekgeschiedenis | Veertig jaar na dato krijgt punk zijn eerste exposities en terugblikken. De hoogtijdagen zijn voorbij, maar er wordt nog genoeg lawaai gemaakt.

Punk, het cliché: dat is schoppen tegen het systeem. Punk is een fluorescerende kleur in je hanenkam, een veiligheidsspeld door je oor, punk is raggen op een aftandse gitaar zonder ooit muziekles te hebben genoten. En punk is anno 2016 zo dood als een pier. Of niet?

"Nou, punk leeft anders nog dusdanig dat ik minimaal eens in de maand een punkfeest in Patronaat kan organiseren, en ieder weekend punkconcerten kan bezoeken", zegt Ivo van Rijswijk. Komende drie weken viert filmmuseum Eye het 40-jarig jubileum van de punkcultuur, met een filmprogramma, een tentoonstelling en een hele trits punkconcerten. Van Rijswijk (31) zocht die bandjes uit, met namen als Karel Anker en de Joden, Man Lifting Banner of Antillectual. De hoogtijdagen mogen voorbij zijn, onder de oppervlakte wordt nog genoeg lawaai gemaakt.

Het jaar 1976 wordt alom gezien als het geboortejaar van de punk. "Maar het broeide al langer", zegt Van Rijswijk. "Daarvoor waren The Ramones al bezig, The Stooges zou je ook punk kunnen noemen. Amerikaanse bands inderdaad: de eeuwige discussie. Komt punk uit de VS of het Verenigd Koninkrijk? Toch, in 1976 toerden The Ramones door het Verenigd Koninkrijk en verscheen de lp 'Anarchy in the UK' van The Sex Pistols. Toen ontplofte het."

Ook in Nederland - zij het iets vertraagd. Toen begin 1977 The Sex Pistols in Paradiso speelden was de zaal zo goed als leeg, herinnert muziekjournalist Oscar Smit zich. Eind dat jaar opende punkwinkel en platenlabel No Fun aan de Amsterdamse Rozengracht, wat de punkbeweging een impuls gaf. Bands als Ivy Green, The Flyin' Spiderz en de communistische Rondos waren de Nederlandse wegbereiders. "Het draaide hier wat meer om uiterlijk vertoon en lol trappen. Je had veel weekendpunks, zoals ik. In Engeland had het veel meer een maatschappelijke lading, daar was punk ook meer verbonden met de lagere sociale klasse."

Van Rijswijk: "Muzikaal gezien was het een reactie op alle theatrale muziek die in de jaren zeventig de hitparades beheerste. Punkers wilden laten zien dat je geen conservatorium nodig had, maar met drie akkoorden ook muziek kon maken. Maatschappelijk was punk een reactie op de opkomst van het neoliberalisme, het kapitalisme, de dreiging van de Koude Oorlog. Die bom ging toch wel vallen, vandaar de nihilistische punkmentaliteit in die dagen."

"Binnen de hele subcultuur van de punk zijn er altijd stromingen geweest. Je had The Sex Pistols en The Clash, die hard schreeuwden maar ondertussen bij een groot platenlabel zaten. Er was de nihilistische kant, en aan de andere kant van dat spectrum zaten de superpolitieke wereldverbeteraars, zoals het anarchistische Crass. Bij hen was de boodschap belangrijker dan de muziek. Vooral die bands waren erg van de DIY-benadering - do it yourself. Ze woonden in communes en drukten hun eigen blaadjes en vinyl."

Alles zelf doen

Ook het Nijmeegse Antillectual is behoorlijk DIY. De drie bandleden maken hun eigen flyers, promoten zelf hun muziek, regelen zelf hun optredens in binnen- en buitenland. De band van Willem Heijmans (35) speelt volgende week in Eye. Heijmans begrijpt wel 'dat je punk dood noemt nu het in een museum is beland'. "Maar het is nog springlevend, ook in Nederland."

Punk blijft zich ontwikkelen. Navenant aan de maatschappij. Tijdens de hoge jeugdwerkloosheid van de jaren tachtig: de gitzwarte no-futurepunk. Tijdens de onbezorgde jaren negentig scoorde de pretpunk van The Offspring en NOFX tot in de hitlijsten aan toe. En met de huidige vluchtelingencrises en de polarisatie binnen het publieke debat toont ook punk zich weer meer geëngageerd. "Het is niet helemaal 1-op-1, punk is altijd geëngageerd gebleven. Maar er gaat wel weer meer aandacht uit naar dat soort thema's."

Ook voor Heijmans is punk meer dan muziek. "Onze teksen hebben een politieke, of in ieder geval sociaal geëngageerde lading. Die is vaak linksig. Dierenrechten zijn voor ons een item, net als homofobie, racisme, xenofobie. De klassieke thema's inderdaad, maar helaas nog actueel."

Van Rijswijk zegt dat iedereen zijn eigen invulling aan punk kan geven, maar het komt toch vaak neer op kritisch denken. Heijmans: "Punk ís kritisch. Op alles eigenlijk. Kritisch op wat je wordt voorgeschoteld door de media, de commercie, de politiek. De urgentie van de subcultuur zit hem in de energie van de muziek - vandaar dat punk altijd van die harde muziek is."

In Nederland hing die punkscene sterk samen met de kraakbeweging. Het kraakverbod van zes jaar terug was een zware klap, zien Heijmans en Van Rijswijk. "Kraakpanden waren de ontmoetingsplekken. Beginnende bandjes hadden er hun oefenhok, of konden er hun eerste concerten geven."

"Vroeger had je feesten in kraakpanden die 24 uur doorgingen", zegt Van Rijswijk. "Je betaalde een paar euro entree en vijftig cent voor een halve liter bier. Daar kwamen zes, zeven van de beste Nederlandse punkbands op een avond. Dat soort dingen mis ik wel. Nu zijn punkbandjes afhankelijk van concertzalen - die vaak tegen middernacht worden leeggeveegd voor het nachtprogramma. Met het verdwijnen van kraakpanden is er er veel minder plek voor nieuwe aanwas."

En inderdaad, de hanenkammen zijn ook goeddeels uit de jeugdsoos verdwenen. "Maar ze zijn er nog wel", zegt Heijmans. "Het hoort bij het plaatje. Bij het cliché, net als dat je in driedelig pak niet punk zou kunnen zijn." Maar, stiekem: ook dat kan best punk zijn.

Het kraakverbod van zes jaar terug was een zware klap voor de laatste punkbandjes in Nederland

Lees verder na de advertentie

NEDERPUNK GEDIGITALISEERD

Uitzonderingen daargelaten, zijn punkbandjes nou niet bepaald van de grote platendeals. En zeker niet al die obscure Nederlandse punkbandjes die de afgelopen decennia hun muziek eenmalig in beperkte oplage uitbrachten, of zelfs verspreidden via zelfopgenomen cassettebandjes. Om dat stukje Nederlandse muziekgeschiedenis voor het nageslacht te bewaren en toegankelijk te houden, heeft het Amsterdamse indielabel This Could Be Your Music Label nu twintig Nederpunkplaten gedigitaliseerd en al dat obscuurs op de streamingdiensten gezet. Het zijn twintig platen van dertien Nederlandse punkbands, en twee verzamelaars. Elk van de afgelopen vier punkdecennia is vertegenwoordigd, vanaf het debuut 'I'm Sure We're Gonna Make It' van Ivy Green uit 1978 tot 'Help Me Door De Nacht' van Kecks Modern (2013).

Meer informatie: www.tcbyml.com

festival en TENTOONSTELLING in filmmuseum EYE

Filmmuseum Eye in Amsterdam wijdt de komende drie weken een festival aan veertig jaar punk. Het is nadrukkelijk níet bedoeld als geschiedenisoverzicht. Eye wil laten zien waar punkcultuur voor staat, in al haar uitingen. Er komen bandjes over de vloer, er zijn lezingen, een platenmarkt, en naast documentaires over punkbands zijn er films uit de no-wavecinema te zien. Daarnaast is er een kleine tentoonstelling uit het Beverwijkse Punkmuseum van Bert Broodje, en een expositie gewijd aan striptekenaar Peter Pontiac.

Meer informatie: www.eyefilm.nl/festivals/fury-punk-culture

Deel dit artikel