Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Psyche bepaalt begrip preek

Home

Emiel Hakkenes

Dominees moeten zich bewust zijn van de psychologie van de kerkgangers. Die heeft namelijk grote invloed op het ’verstaan’ van de preek.

Welke betekenis een preek heeft voor de toehorende kerkgangers, hangt slechts in beperkte mate af van de predikant, en wordt vooral bepaald door de psyche van de hoorders. Tot die conclusie komt psychologe en theologe Hanneke Schaap-Jonker in het proefschrift ‘Before the face of God’ (‘Voor het aangezicht van God’) waarop zij vorige week aan de Protestantse Theologische Universiteit (PThU) in Kampen promoveerde.

De onderzoekster liet een grote groep protestantse kerkgangers vragenlijsten invullen, en sprak uitvoerig met een aantal van hen. Ze concludeert dat de wijze waarop hoorders een preek beluisteren en interpreteren, afhangt van hun godsbeeld, hun persoonlijkheid en hun gemoedstoestand. Gevolg is dat verschillende kerkgangers dezelfde preek zeer verschillend kunnen begrijpen. Wie zelf een moeilijke tijd doormaakt, zal een preek eerder negatief uitleggen.

Dat de rol van de predikant in zekere zin beperkt is, kan een bevrijding of een teleurstelling zijn, stelt Schaap-Jonker, afhankelijk van hoe predikanten over zichzelf denken. Maar het zou hen ook aan het denken moeten zetten over de inhoud, vorm en stijl van hun preken. Zij zouden rekening moeten houden met wat zij uit hun pastorale praktijk weten over de psyche van hun kerkgangers: hun gevoelens en gedachten ten aanzien van God, en belangrijke gebeurtenissen in hun leven.

Natuurlijk, zegt Schaap-Jonker, is het onmogelijk om met iedereen rekening te houden. „Maar een dominee moet zich ervan bewust zijn dat een preek niet zondermeer eenduidig overkomt. Je kunt moeilijk iedereen behagen, maar je zou kunnen beginnen met de kwetsbaarsten.”

Overigens, stelt Schaap-Jonker in haar proefschrift, hoeft een preek niet per se de beste manier te zijn om het evangelie te verkondigen. Vooral voor mensen met psychische problemen kan een pastoraal gesprek nuttiger zijn. Zo’n gesprek kan ervoor zorgen dat het vaak negatieve godsbeeld van deze mensen positiever wordt.

Maar hoe nieuw is het inzicht dat een predikant rekening dient te houden met zijn gehoor? Vorig jaar sprak Jaap van der Laan, emeritus hoogleraar homiletiek, in Trouw zijn bewondering uit voor de Duitse theoloog Ernst Lange (1927-1974). „Hij stelt dat een preek een soort gesprek met de toehoorders is. Vanuit hún beleving, met de vragen die hén en niet jou als theoloog bezighouden, zou je als predikant naar een bijbeltekst moeten kijken. In de geest van Lange heb ik altijd geprobeerd mijn studenten te wijzen op het belang van communicatie: een preek is niet klaar als je op vrijdag of zaterdag een punt achter het laatste woord zet. Je moet je de tekst vervolgens nog eigen maken, anders zul je er niet in slagen de inhoud over te brengen.”

„Ernst Lange vraagt aandacht voor de situatie van de hoorders”, zegt Hanneke Schaap-Jonker. „Ik stel juist hun psyche centraal. Dan gaat het niet om een verjaardag of een sterfgeval of een nare ziekte, maar om een structuur die verankerd is in de persoon zelf. De factoren waarop Lange wijst kunnen veel gemakkelijker veranderen dan iemands psyche.”

Deel dit artikel