Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Problemen met de hogesnelheidstrein? Japan kent ze niet

Home

Nederland zoekt naar de oorzaken van het Fyra-debacle. De Italiaanse fabrikant AnsaldoBreda had geen ervaring met het bouwen van treinen die 250 kilometer per uur kunnen, is een van de geregeld terugkerende verklaringen. Maar betekent dat per se om problemen vragen? Toen de Japanners bijna een halve eeuw geleden de eerste hogesnelheidstreinen introduceerden, waren deze helemaal een noviteit.

Het denken over aanpassingen van het Japanse spoorwegnet dateert nog van ver voor de Tweede Wereldoorlog. Het kwam in een stroomversnelling door de bezetting van Mantsjoerije in het noordoosten van China in de vroege jaren dertig van de vorige eeuw. De omgeving van Tokio lag door de gebrekkige verbindingen wel erg ge-isoleerd van dat gebied en het westen van het eigen land.

De oorlog maakte dat er voorlopig andere prioriteiten werden gesteld. Daarna kostte het enige tijd om weer bij te komen van alle economische en menselijke verliezen. Toen daarna het herstel begon, werd de noodzaak van vernieuwing van het bestaande net alleen maar groter. Tachtig procent van het land was te bergachtig voor grootschalige bewoning. De rest van het land kon daarom alleen maar verder dichtslibben.

Het bestaande net bestond uit rails van iets meer dan een meter breed. Om snelle treinen te kunnen laten rijden, moest dat op de uitgezochte trajecten bijna anderhalf keer zo breed worden. De Shinkansen dankt er zijn naam aan: die staat voor 'nieuwe spoorlijn'.

De treinen zelf werden 'Super Express' gedoopt en vanwege hun uiterlijk en snelheid ook wel kogeltreinen genoemd. Voor het project werkten de regering, wetenschappers en grote Japanse bedrijven (met onder meer ook voor ons bekende namen als Hitachi en Kawasaki) samen.

De Shinkansen verkortte de reistijden spectaculair. Een reis van Tokio naar Osaka duurde voorheen acht uur. Vanaf 1964 was dat nog maar de helft. Sindsdien werd door verbeteringen aan spoor en treinen nog meer tijdwinst geboekt: reizigers kunnen nu in tweeënhalf uur de vijfhonderd kilometer van de ene naar de andere stad afleggen.

Het futuristische karakter van de treinen was groot. Japan liep voorop. In Nederland hadden tot zes jaar daarvoor nog stoomtreinen gereden. In België zou de laatste in 1966 dienst doen.

Met achtereenvolgens de Olympische Zomerspelen van 1964 in Tokio, de wereldtentoonstelling in Osaka in 1970 en de Olympische Winterspelen in Sapporo in 1972 had Japan volop gelegenheden om zijn nieuwe, hypermoderne gezicht aan de wereld te tonen. De kogeltreinen fungeerden als een van de belangrijke visitekaartjes. De snelle opkomst van Japan als economische wereldmacht was extra reclame voor de spoorinnovatie.

Japanse hogesnelheidstreinen vonden hun weg naar afnemers in het buitenland, bijvoorbeeld in China. Toch lijkt het erop dat na verloop van tijd de wet van de remmende voorsprong ging gelden. Wat betreft exportresultaten hebben de veel later geïntroduceerde Franse TGV en de Duitse ICE betere resultaten geboekt.

Waar de mankementenlijst van de Fyra nog voor de eerste rit epische vormen aanneemt, heeft de Shinkansen na een halve eeuw een vrijwel onberispelijke staat van dienst op het gebied van veiligheid. Slechts één keer liep een trein uit de rails, tijdens een aardbeving in 2004. Los van zelfmoordplegers vielen bij incidenten met de Shinkansen nog nooit dodelijke slachtoffers. Legendarisch is ook de stiptheid. Herfstbladeren en winterweer zien weinig kans om de dienstregeling overhoop te gooien. De Japanners meten hun vertragingen in seconden in plaats van in minuten. Alleen de torenhoge investeringen veroorzaakten problemen. De Japanse spoorwegen waren - ook door investeringen in weinig rendabele lijntjes - een zorgenkind. Nadat de overheid jarenlang had opgedraaid voor schulden en verliezen, volgde in 1987 een privatisering, waarna de zaken wat beter liepen.

De kogeltreinen zijn nog steeds een populair vervoermiddel. Naar schatting meer dan vijf miljard reizigers maakten er inmiddels gebruik van.

Deel dit artikel