Predicaat 'vijandig' zet ngo's Rusland onder druk

home

Geert Groot Koerkamp

Een activiste van de liberale Yabloko partij protesteert voor de Doema tegen de wet. Op de poster staat: 'De nieuwe wet lijdt tot een fascistische staat!' © © ANP

'Ik vecht tegen corruptie, ik ben een buitenlandse agent', staat pontificaal gedrukt op het T-shirt van Jelena Panfilova. De voorzitter van de Russische afdeling van Transparency International legt voor de onafhankelijke televisiezender Dozjd uit wat zij en haar collega's gaan doen nu het Russische lagerhuis een wetswijziging heeft aangenomen die non-profitorganisaties het etiket 'buitenlandse agent' opplakt en politieke activiteiten door deze organisaties verbiedt. Het T-shirt geeft aan dat de strijdlust er niet onder geleden heeft.

De parlementariërs, aangevoerd door de fractie van president Poetins partij Verenigd Rusland, hebben er niets van begrepen, zegt ze. 'Ze spannen het paard achter de wagen. Russische ngo's houden zich bezig met dat wat ze belangrijk vinden, pas daarna zoeken ze in binnen- of buitenland de noodzakelijke financiering. En niet andersom.' Volgens Panfilova kan men kennelijk maar niet geloven dat er organisaties zijn die uit eigen vrije wil handelen, gedreven door idealisme.

'Buitenlandse agent'
Volgens de nieuwe wet, die nog moet worden goedgekeurd door het hogerhuis, moeten ngo's die geld ontvangen van buitenlandse overheden, organisaties of individuen, zich aanmelden als 'buitenlandse agent'. Daarna worden ze opgenomen in een special register. Doen ze dit niet, dan kunnen hoge boetes of zelfs gevangenisstraf volgen. De betrokken organisaties mogen geen politieke invloed uitoefenen. Het predicaat 'buitenlandse agent' moet bij alle activiteiten van de ngo expliciet worden vermeld, ook bij publicaties in de media. Organisaties die zich bezighouden met liefdadigheid, gezondheidszorg en enkele andere categorieën worden door de wet ontzien, maar onduidelijk blijft in hoeverre zij zich mogen inlaten met politiek en wat dat laatste dan precies behelst.

Transparency International is vooralsnog niet van plan zich vrijwillig aan te melden als 'buitenlandse agent' en wil dat het constitutioneel hof zich over de wet uitspreekt. Andere ngo's willen meer duidelijkheid over wat 'politieke activiteit' precies inhoudt. Veel organisaties, ook op het gebied van bijvoorbeeld gezondheidszorg, streven beleidsverandering na en zijn dus sowieso politiek bezig.

Gemeen
De Moskouse Helsinkigroep laat bij monde van voorzitter Ljoedmila Aleksejeva weten dat men daar waarschijnlijk zal afzien van buitenlandse financiering. De broekriem zal wel moeten worden aangehaald en sommige medewerkers zullen misschien moeten opstappen, maar de bijna 85-jarige gepensioneerde Aleksejeva - die de wet 'gemeen' noemt - werkt gratis voor de organisatie en zal dat blijven doen zolang haar krachten dat toelaten.

Door doema gejaagd
De getroffen ngo's twijfelen er niet aan dat de wet bedoeld is om hen in een kwaad daglicht te stellen door te suggereren dat zij instrumenten zijn in de handen van buitenlandse mogendheden. De Russische televisie heeft herhaaldelijk geprobeerd aan te tonen dat Russische mensenrechtenorganisaties en oppositiegroepen worden betaald vanuit Washington. De ontvangst door de nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Moskou van prominente vertegenwoordigers van deze groepen is op de federale televisiekanalen breed uitgemeten als 'bewijs' van deze these. De nieuwe wet is met opvallend grote haast door de doema gejaagd, net als vorige maand een niet minder omstreden wet op demonstraties, die het een stuk riskanter maakt deel te nemen protestacties. Als gevolg van die wet mocht gisteren een fietstocht in Moermansk niet doorgaan, omdat de politie besloot dat het om een niet-gesanctioneerde actie ging.


Lees verder na de advertentie

Verboden te lasteren
De Russische oppositie beraadt zich op het nieuwe politieke landschap dat is ontstaan na 'zwarte vrijdag'. Dat was de dag waarop de doema het groene licht gaf voor wéér nieuwe maatregelen die de tegenstanders van president Poetin danig kunnen beperken in hun bewegingsvrijheid, als de politieke strijd in het najaar weer zal oplaaien. Behalve de wet op de ngo's stemde de doema ervoor om laster weer onder te brengen in het wetboek van strafrecht. Wie, zoals de bekende blogger Aleksej Navalny, steevast de partij Verenigd Rusland aanduidt als 'partij van oplichters en dieven' zal op zijn tellen moeten passen. Ook internet wordt aangepakt, formeel ter bescherming van de jeugd. Er komt een zwarte lijst van sites die zich schuldig maken aan de verspreiding van kinderporno of het propageren van druggebruik en zelfdoding.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie