Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Politiek wankele Zuma staat lijnrecht tegenover zijn eigen ANC

Home

Niels Posthumus

President Jacob Zuma kreeg afgelopen jaar vaak te maken met demonstranten die hem weg wilden hebben. Zoals hier in Pretoria. © AFP

De verkiezing van Cyril Ramaphosa tot nieuwe ANC-leider in december zorgt in Zuid-Afrika voor geloof in de toekomst. Daar hoort dan wel een andere president bij.

Hoe lang blijft Jacob Zuma nog president van Zuid-Afrika? Afgelopen zondag nog werd hij door de top van het ANC gevraagd te vertrekken, maar weigerde hij. Gisteren kwamen hij en de nieuwe ANC-leider Cyril Ramaphosa echter overeen samen een ‘constructieve discussie’ aan te gaan.

Lees verder na de advertentie

De komende dagen moet blijken wat er precies uit die discussie komt, maar een ding is duidelijk: Ramaphosa ziet liever dat Zuma vandaag dan morgen vertrekt als president.

Sinds Cyril Ramaphosa in december tot nieuwe leider van regeringspartij ANC werd gekozen, waait er een nieuwe wind in Zuid-Afrika, een van optimisme waarin Zuma niet past. “Ramaphosa’s lente is in volle bloei”, jubelde sociaal-economisch onderzoeker Imraan Buccus recent in Zuid-Afrika’s grootste krant The Sunday Times. Maar hoe langer Zuma aanblijft als president, hoe valer de kleuren van die lente gaan lijken.

Ambitieus

Ramaphosa maakt haast met de door hem beloofde aanpak van corruptie en herstel van het economisch vertrouwen. Dat vertrouwen was vorig jaar tot een dieptepunt gedaald. Zuid-Afrika ging door een economische recessie. Kredietbureaus waardeerden het land af tot junkstatus. Zuid-Afrika zat in een corruptiehoudgreep bij zakenfamilie Gupta. Het zag de schulden van staatsbedrijven, zoals elektriciteitsreus Eskom en vliegmaatschappij South African Airways, razendsnel stijgen.

De gebroeders Gupta beïvloedden de politiek, via Zuma, door zelfs ministers te laten benoemen

De term die voortdurend opdook was ‘staatsinkapseling’: systematische frauduleuze controle over overheidsinstellingen door de drie Gupta-broers. Zij beïnvloedden, via banden met president Zuma, zelfs benoemingen van ministers. Ze plaatsten overal binnen staatsbedrijven handlangers die Gupta-bedrijven van lucratieve overheidsorders voorzagen. Alleen al Atul Gupta groeide zo in 25 jaar uit tot een van de tien rijkste Zuid-Afrikanen, met een vermogen van zo’n 600 miljoen euro.

Wankel

Hoe anders is de sfeer nu. Doordat regeringspartij ANC veel druk kan uitoefenen op haar parlementsleden, en hen in het uiterste geval zelfs kan opdragen te stemmen voor het beginnen van een afzettingsprocedure tegen de president, is de partijleider feitelijk machtiger dan de president.

Normaal overlappen de functies. Maar doordat Zuma sinds december geen partijleider meer is, is zijn positie wankel geworden.

Niet Zuma, maar Ramaphosa reisde daarom – als vicepresident, maar tegelijkertijd ook nadrukkelijk als het gezicht van het hernieuwde Zuid-Afrika – op een wolk van positivisme naar het World Economic Forum in Davos. Ramaphosa zegde de bouw van een serie veel te dure nucleaire energiecentrales af, maakte een veelbelovend begin met het oprollen van het Gupta-corruptienetwerk en verving de gehele top van Eskom. De beurzen en munt sterkten aan.

De macht van Zuma lijkt binnen twee maanden helemaal uitgehold.

Tekst loopt verder onder de foto

Voorzitter van het ANC, Cyril Ramaphosa © REUTERS

ANC-leider Cyril Ramaphosa pakt corruptie en vriendjespolitiek aan. Drie voorbeelden:

1. De Gupta-broers

De Gupta-broers Atul, Rajesh en Ajay worden, samen met mijnbouwminister Mosebenzi Zwane, waarschijnlijk binnenkort aangeklaagd in de allereerste rechtszaak over staatsinkapseling. Het draait om een schandaal waarin Zwane, een handlanger van de Gupta-familie, 15 miljoen euro subsidie, bedoeld voor arme boeren, wegsluisde naar een Gupta-zuivelbedrijf. Zwane deed dat in een vorige functie, toen hij verantwoordelijk was voor het provinciale departement van landbouw in Vrijstaat.

De Zuid-Afrikaanse recherche-afdeling Hawks deed onlangs ook een inval bij het kantoor van de premier van die provincie, Ace Magashule. Hij staat, net als Zwane en president Jacob Zuma, bekend als Gupta-pion. Saillant is dat Magashule sinds december de nieuwe secretaris-generaal van het ANC is. Hij is de belangrijkste tegenstrever van Ramaphosa binnen de nieuwe partijtop.

De krant City Press meldde recent dat de Gupta’s binnenkort wellicht ook nog zullen worden vervolgd voor het aanbieden van ministersposten aan ten minste twee ANC-leden.

2. Jacob Zuma liever niet vernederen

De dagen van president Zuma lijken geteld. Wellicht vandaag al beslist het ANC-bestuur of het hem wil dwingen af te treden. Zo niet, dan wacht Zuma later deze maand sowieso nog een motie van wantrouwen in het parlementvan de zijde van de oppositie. Het kan veel analisten, bedrijven en maatschappelijke organisaties niet snel genoeg gaan. Het aanblijven van Zuma tast de geloofwaardigheid van Ramaphosa’s veranderingsagenda aan. De Zuid-Afrikaanse versie van de troonrede stond voor morgen gepland, maar die is uitgesteld. Dit is een sterke indicatie dat nog maar weinig mensen geloven dat Zuma kan blijven.

Maar het blijft laveren voor Ramaphosa, die dolgraag van Zuma af wil, maar de bondgenoten van de president binnen het ANC te vriend moet houden. De nieuwe ANC-leider heeft er daarom voortdurend op gehamerd dat Zuma niet mag worden ‘vernederd’. Toch lijkt hij een gedwongen vertrek van Zuma nu door te willen drukken. Heet hangijzer is of hij Zuma vervolgens ook laat vervolgen voor de 783 corruptieaanklachten die al jaren boven het hoofd van de president hangen.

3. Nieuwe top voor staatsbedrijf Eskom

Staatsenergiebedrijf Eskom is het grootste energiebedrijf in Afrika. Onder president Jacob Zuma liep de corruptie binnen het al langer noodlijdende bedrijf gigantisch uit de hand. Mede daardoor steeg de schuld van Eskom tot duizelingwekkende hoogte. De Zuid-Afrikaanse overheid staat garant voor 23,5 miljard euro van die schuld. Toch dreigt het energiebedrijf onder zijn schuldenlast te bezwijken. In zijn val zou het dan de hele Zuid-Afrikaanse economie kunnen meeslepen.

Bij Eskom maakten vrienden van de Gupta’s lang de dienst uit. Volgens Outa (Organisation Undoing Tax Abuse) zou er bij het energiebedrijf alleen al de afgelopen twee jaar minstens 200 miljoen euro aan illegale uitgaven zijn gedaan, het overgrote deel ten faveure van steenkolenmijnen van de Gupta-familie. Een conservatieve schatting.

Een van de eerste dingen die Cyril Ramaphosa als ANC-leider half januari deed, was het benoemen van een nieuwe Eskom-top. Het aanstellen van ervaren en gerespecteerde bestuursleden moet het vertrouwen in het cruciale staatsbedrijf herstellen.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

De gebroeders Gupta beïvloedden de politiek, via Zuma, door zelfs ministers te laten benoemen