Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Polen tart Israël met 'Holocaustwet'

Home

Ekke Overbeek

Overlevenden lopen door het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau tijdens de herdenking van de bevrijding in januari. © REUTERS

De nationalistische regering in Warschau wil boetes en celstraffen voor iedereen die het Poolse volk beschuldigt van medeplichtigheid aan de Holocaust. 

"Door een paar van die domme, hebzuchtige rotjoden voel ik me nu een sukkel." Met deze tweet doorbrak journalist Rafal Ziemkiewicz het taboe op antisemitisme. Na de val van het communisme verdween ook in Polen antisemitisme uit het publieke debat als zijnde beschamend. Maar dat is veranderd.

Lees verder na de advertentie

De aanleiding is een ruzie tussen Polen en Israël over een omstreden wet, die gisteren werd aangenomen door de Poolse senaat. De regering wil boetes en celstraffen voor wie het Poolse volk beschuldigt van medeplichtigheid aan de Holocaust. Niet Polen, maar Duitsers organiseerden de vernietigingskampen. 'Poolse concentratiekampen' is dus een misleidende geografische term.

Woede van Israël

Maar wat dan met de duizenden Joden die buiten de kampen werden vermoord of verraden? Wie daarover spreekt, kan straks ook worden gestraft. Dit tot woede van Israël, waar ook een rechtse regering aan de macht is. "Dit is het ontkennen en verdraaien van de Poolse rol in de Holocaust", aldus de minister van inlichtingen en vervoer, Yisrael Katz. De Knesset, het Israëlische parlement, werkt aan een tegenwet; iedereen die de rol van nazihandlangers wegpoetst, wordt bestraft.

Warschau trekt zich niets aan van kritiek. "Wij zijn vastbesloten een duidelijk signaal de wereld in te sturen dat Polen zich niet langer laat beledigen", aldus onderminister van justitie, Patryk Jaki.

VS ook boos

Washington reageerde al voordat de wet door de senaat was. Het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken sprak van 'een bedreiging voor de strategische belangen van Polen en voor Polens relatie met Israël en de VS'. Daarmee is de ruzie tussen Warschau en twee van zijn belangrijkste bondgenoten compleet. De Amerikanen dringen er bij president Andrzej Duda op aan de wet niet te tekenen.

Jan Gebert (37) deed samen met andere Poolse Joden een soortgelijke oproep. Iedere Poolse Jood heeft volgens hem weleens te maken gehad met fysiek geweld. In een Warschaus café vertelt hij over pesterijen op school en over een feestje waar hij een stomp in zijn maag kreeg onder vermelding van 'Jij Jood'.

Het Poolse antisemitisme is volgens hem meer uitsluitend dan gewelddadig. "Poolse nationalisten zien Joden niet als deel van de Poolse natie", zegt Gebert. "In Polen ben ik niet bang dat ik een mes in mijn rug krijg. In Parijs en in sommige buurten van Brussel zou ik niet met een keppeltje op durven lopen."

Ook Michal Bilewicz van het Centrum voor Onderzoek naar Vooroordelen aan de universiteit van Warschau ziet verschillen. "In Oost-Europa meten we meer antisemitische vooroordelen, maar dat kan komen doordat politieke correctheid hier minder sterk is. In West-Europa is antisemitisme wijder verbreid in linkse milieus, in Oost-Europa zijn mensen antisemitischer naarmate ze rechtser zijn."

(Tekst gaat verder onder afbeelding)

Israëlische ambassadeur Azari op gesprek bij de Poolse senaat. © REUTERS

Bovendien leven in Oost-Europa weinig moslims, een groep met een bovengemiddelde afkeer van Joden, aldus Bilewicz. Polen is daarbij specifiek door de 'lijdenswedloop' tussen Polen en Joden. "Het lijden van de Joden is algemeen erkend, terwijl maar weinig mensen weten hoe het Poolse volk heeft geleden."

Hij is bezorgd. 'Verborgen stereotypes' zijn opeens weer springlevend. "Mensen zeggen wat ze tot nu toe alleen dachten." Bijvoorbeeld op de publieke televisie, onder regie van de regeringspartij. Tijdens de recente Auschwitz-herdenking verschenen er op het scherm reacties zoals: "De Joden laten hun ware gelaat zien. Ze willen Polen miljarden aftroggelen." Volgens de televisie was het een ongelukje. Politici spelen intussen gretig in op de angst voor Joden die schadevergoeding eisen voor bezittingen die ze achterlieten in Polen.

Hebzuchtige rotjoden

Op diezelfde publieke zender maakt komiek Marcin Wolski grapjes als: "Het waren geen Duitse of Poolse, maar Joodse concentratiekampen, want wie bediende de crematoria?" Hij doelde op Joodse gevangen die gedwongen werden de verbrandingsovens te bedienen voordat ze zelf werden vermoord.

Journalist Ziemkiewicz zat erbij en knikte instemmend. Met zijn tweet over 'hebzuchtige rotjoden' blies hij twee gevaarlijke stereotypen nieuw leven in, meent hoogleraar Bilewicz. "De Jood die de wereld regeert en de Jood als ziekte." Het Poolse woord parch betekent behalve 'rotjood' ook 'schurft'.

De journalist weet intussen van de prins geen kwaad. Ziemkiewicz bewondert Israël, een klein land met grote invloed. In zijn tweet verwees hij naar een pro- Israël-artikel van zijn hand. Het stuk begint met de kop 'Joden naar Gaza' - wat in het Pools bijna klinkt als 'Joden aan het gas' - en eindigt met een 'dwingende reden' om Israël te steunen: "Zolang de Joden daar zijn, zijn ze niet hier."

Deel dit artikel