Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Polen kijken kritisch naar eigen verleden

Home

IWONA GUSC en DESKUNDIGE POOLS ANTISEMITISME

Het openlijk bespreken van antisemitisme kan in Polen nog maar sinds kort, aldus historica Iwona Gusc, maar het debat komt wel op gang.

In Trouw werd onlangs een discussie gevoerd over de omgang van Polen met het Joodse verleden. Journaliste Janne Chaudron benadrukte het belang van het Polin-museum in een land waar decennialang verzwijgen van het Joodse leed nog steeds gevolgen heeft en waar antisemitisme vaker voorkomt dan elders in Europa.

Deze uitspraak riep weerstand op bij de Poolse ambassadeur, Jan Borkowski. Hij betreurde dat zelfs een positieve ontwikkeling als de opening van dit museum wordt gebruikt om het Poolse antisemitisme aan de kaak te stellen. Ook was hij het oneens met de stelling dat het Joodse verleden in Polen nog steeds wordt verzwegen.

In deze reactie klinkt een diepe teleurstelling door, die ik vaker bij Polen heb kunnen waarnemen, wanneer wij over antisemitisme spraken. "Wat wij ook doen, het is nooit goed genoeg. Wij blijven van antisemitisme beticht worden", verzuchten ze.

Decennialang al is Polen vanwege het antisemitisme in het beklaagdenbankje gezet. Tegelijkertijd was er in het land tot voor kort geen gelegenheid om dit probleem kritisch te benaderen. Het verleden was taboe in het communistische tijdperk en het probleem van antisemitisme was gemarginaliseerd tot een propagandamiddel.

Toen Claude Lanzmanns film 'Shoah' in 1985 verscheen, zorgde het communistisch apparaat ervoor dat er slechts een gecensureerde versie te zien was. Die verminkte filmversie werd als anti-Poolse propaganda geframed. Nu ook wekt het opgeheven vingertje van het Westen regelmatig weerstand op. De reflex zich te verzetten tegen deze kritiek, en dus ook tegen de aanklacht van antisemitisme, is een erfenis uit het communistische systeem. De angst voor imagoschade is in Polen groot en heeft historische wortels.

Lees verder na de advertentie

Trauma

Denk hier ook aan het Poolse trauma van het voortdurend spreken in de westerse media over 'Poolse concentratiekampen'. Juist om die reden benadrukt de Poolse ambassadeur dat Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog door nazi-Duitsland bezet was en dat de vernietigingskampen door nazi-Duitsers zijn gebouwd.

Het openlijk bespreken van het antisemitisme als maatschappelijk probleem kan in Polen nog maar sinds kort. Katalysator was de publicatie van het boek van de historicus Jan Gross over de Poolse deelname aan de pogrom in Jedwabne in 1941. Het boek gaf aanleiding tot een heftig debat met als een van de uitkomsten de tentoonstelling in het Polin-Museum. Inmiddels gebeurt er op het gebied van Holocaust en antisemitisme in Polen veel. In de kunsten wordt voortdurend gespeeld met deze moeilijke thema's.

Deze maand kwam de film 'Burger' uit, een bittere en confronterende komedie met een terugblik op allerlei aspecten van Polens naoorlogse verleden, inclusief het antisemitisme. Het ontvreemden van het Joods bezit door Poolse buren komt ter sprake, katholiek antisemitisme, het verdrijven van Joodse burgers in 1968, antisemitische retoriek in de postcommunistische verkiezingen, diep gewortelde anti-Joodse vooroordelen. De reacties op deze film zijn overwegend lovend, afgezien van terugkerende stemmen dat dit anti-Poolse propaganda is...

Het verwerken van de zwarte bladzijden van het verleden stuit nog steeds af en toe op weerstand. Toch beseft men nu vaker dat kritisch kijken naar de Poolse geschiedenis noodzakelijk is.

De feiten moeten nu de doorslag geven: het debat zoals het nu vorm heeft gekregen is nog nooit zo openlijk geweest; antisemitisme wordt door een meerderheid van de Poolse maatschappij als serieus probleem bezien en de Pools-Joodse betrekkingen zijn nog nooit zo goed geweest als vandaag de dag.

Deel dit artikel