Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Podcasts opnemen in bezemkasten en onder dekbedden

Home

Babette Rijkhoff

© getty

Opnames in een bezemkast, onder een dekbed of wachten tot de man met de bladblazer eindelijk om de hoek is. Podcastmakers die geen studio hebben, moeten vaak improviseren. ‘Zullen we naar je slaapkamer?’

Woensdagochtend. De hele week was het stil in huis, maar uitgerekend vandaag hebben de buren besloten om even lekker te gaan boren en in de straat brult een vuilniswagen. Net als het weer even stil is, ik mijn microfoon heb gepakt en de voice-over-teksten voor me liggen, hoor ik hoe buiten de glascontainer wordt geleegd. Het leven van een radiomaker gaat niet altijd over rozen. Of liever gezegd: over hemelse stiltes. En akoestisch prettige huizen. 

Lees verder na de advertentie

Ik laat een foto aan een vriend zien van een stoel op mijn eettafel met daaroverheen mijn dekbed. Als ik vertel dat ik daaronder ga zitten om mijn voice-overs op te nemen, omdat het geluid zo beter klinkt, schiet hij in de lach. “En jouw documentaires worden uitgezonden op de radio?” proest hij. Zelf vind ik het ook wel grappig, zo’n stuntelige setting. Sinds anderhalf jaar ben ik niet alleen schrijvend journalist, maar maak ik ook podcasts en audio-documentaires. En ik heb nu eenmaal geen chique studio.

Klein leed

Een paar dagen later lees ik op Facebook bij radiomaker Katinka Baehr: ‘Heb je ook weleens dat je voice-overs aan het opnemen bent, maar je hebt geen echte studio en dat er dan de hele tijd net als je begint een verhuisauto of ziekenauto met sirene of hard pratende mensen langskomen? Waarom?’ 

Katinka en ik zijn niet de enigen die er last van hebben, zie ik in de reacties op haar bericht. In dezelfde categorie klein leed schrijft documentairemaker Kim Faber: ‘Ik woon naast een basisschool, en ze gaan elke keer net buitenspelen als ik een voice-over moet opnemen’.

Podcaster Botte Jellema typt vanuit de Plantagebuurt in Amsterdam: ‘Lijn 9 en 14 zijn niet mijn vrienden.’ En Esma Linnemann - journalist en radiomaker - schrijft: ‘Ik had het vorige zomer, Poolse klussers onder mij aan het werk. Toen heb ik uitgelegd waar ik mee bezig was en heb ik voor de resterende week een rooster met ze gemaakt.’

Gestage opmars

De podcast is aan een gestage opmars bezig, bij luisteraars én makers. En dat is waarschijnlijk juist te danken aan dat vaak intieme, huisgemaakte karakter van veel podcasts - al is er inmiddels ook alweer enorm veel variatie in het aanbod. Net als bij boeken, films, tv-programma’s en YouTube-video’s: je hebt podcasts van vijf minuten en van urenlang: documentaires, talkshows, hoorspelen, verdiepende interviews, podcasts over moordzaken, podcasts waarbij wordt voorgelezen uit puberdagboeken, met spookverhalen, over nieuws, muziek, kunst, sport en ga zo maar door.

Een kleine greep uit een grote zee: culinair journalist Hiske Versprille gaat in haar podcast ‘Cheft’ in gesprek met Amsterdamse chef-koks, schrijver Peter Buurman maakte er een over het Groningse landgoed Oosterhouw en rappers Jiggy Djé en Spacekees nodigen met onregelmatige regelmaat gasten bij hen in de studio uit - van programmamaker Arjen Lubach tot cabaretier Patrick Laureij - om vervolgens gesprekken te houden van vaak wel drie uur lang.

Zorg dat het goed klinkt. Je kunt niet meer aankomen met een opname op je telefoon die je online zet

Drie dingen

Wie zelf een podcast wil beginnen moet volgens Botte Jellema, maker van de podcastserie ‘De eeuw van de amateur’, drie dingen in acht nemen. “Het eerste: maak in één zin duidelijk waar je podcast over gaat. In jargon: je tagline.” Het eerste seizoen van de ‘De eeuw’ - eind 2015 - ging vooral over het maken van een podcast. 

Jellema experimenteerde met vertelvormen, interviewstijlen en complexe montages. Wat hij vooral leerde: hou het simpel. “Niemand kan gratis veel werk doen.” Zijn tweede tip: maak er met regelmaat een. “Creëer een ritme voor jezelf én voor de luisteraar. Als je onregelmatig publiceert, kom je ook niet in de statistieken terecht. Ik publiceer tweewekelijks en word 10.000 keer per aflevering gedownload.”

En als laatste: “Zorg dat het goed klinkt. Je kunt niet meer aankomen met een opname op je telefoon die je online zet. Voor YouTube gebruiken vloggers ook een goede camera. Apparatuur kost echt niet veel geld.”

Inmiddels is Jellema bezig met het derde seizoen van ‘De eeuw van de amateur’, samen met fotostripmaker Ype Driessen en schrijver/cabaretier Paulien Cornelisse. Onderwerp: gesprekken aan de keukentafel over alles wat er in het leven gebeurt. Van ‘hoe beëindig je een vriendschap’ tot aan iemands ‘awkward mini-coming-out’. Eind vorig jaar heeft hij zich aangesloten bij podcastplatform Dag en Nacht Media. “Zij regelen de promotie. Het is nog geen compensatie voor de tijd die ik erin steek, maar het is een begin.”

Podcastbusiness

In de Verenigde Staten zijn verschillende succesvolle bedrijven in de podcast-business. Zoals Gimlet Media, uitgever van de bekende podcasts ‘StartUp’, ‘Reply All’ en ‘Heavyweight’. Volgens investeerders is het bedrijf 30 miljoen dollar waard. Nederlandse cijfers ontbreken nog. “We zijn bezig met een luisteronderzoek, maar het duurt nog even”, vertelt Tim de Gier, een van de oprichters van Dag en Nacht Media. “In september, oktober verwachten we de eerste cijfers.”

In Duitsland en Zweden werken ze al met ad­ver­ten­tie­mo­del­len

De Gier zegt dat het mogelijk moet zijn om met podcasts je geld te verdienen. “In landen als Duitsland en Zweden gebeurt het al. Ook daar wordt gewerkt met advertentiemodellen. En met succes. Als je je abonneert op een podcast krijg je een berichtje op je telefoon als er een nieuwe aflevering klaarstaat. Het maakt je betrokken. Daarnaast luisteren de meeste mensen naar een podcast via de koptelefoon. Dat maakt het intiemer dan de radio die aanstaat in de keuken. Ze zijn er met hun aandacht helemaal bij als ze in de auto zitten. Of als ze hardlopen. Mensen maken de stap naar podcast niet snel, maar als ze eenmaal luisteren is het ook een wereld waarin je blijft zitten.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Lotte van Gaalen aan het werk onder haar dekbed. © SHODY CAREMAN

LUISTERTIPS VAN LOTTE VAN GAALEN

- ‘Heavyweight’
De maker interviewt mensen over iets in hun leven waar ze spijt van hebben of vragen over hebben. En dan gaat-ie zich ermee bemoeien.

- ‘Bob’
Echt prachtig gemaakt. Het is een spannend verhaal, bijna zoals een detective terwijl er geen misdaad is. Roept ook veel relevante vragen op over dementie en hoe het geheugen werkt.

- ‘Invisibilia’
Waanzinnige verhalen waardoor wetenschap sappig wordt.

'Ik vraag soms de klok stil te zetten'

Lotte van Gaalen (27) maakt radiodocumentaires voor VPRO, NTR & Human. Ze werkt mee aan de podcast ‘Luisterruit’ van de NS en maakt audioverslagen voor bedrijven en organisaties. Ook werkt ze voor Grenzeloos Geluid waar ze luisteravonden en de jaarlijkse audiowedstrijd Korte Golf organiseert. Zelf won ze in 2015 de publieksprijs.

“Ik moest een keer kinderen op een school interviewen, maar het oude gebouw was één grote galmkast. Toen vond ik een bezemkast die heel droog klonk en daar ben ik met ze in gaan zitten. Ik maak er vaak maar een grapje over. Als ik bij iemand thuis kom, vraag ik vaak of we de opname in de slaapkamer kunnen doen. Liefst met de gordijnen dicht, dan is de akoestiek het best. Soms vraag ik om klokken stil te zetten, of de stekker uit de koelkast of vriezer te halen, omdat je het zoemende geluid terug hoort in de opnames. In het begin durfde ik dat niet altijd.”

“Zo was ik bij een vrouw waar de wasmachine aanstond. Ik durfde niet te vragen of ze ’m stop kon zetten. Ze had twee kinderen en ze moet vast heel veel wassen, dacht ik. Maar halverwege het interview begon de machine te centrifugeren! Opnames verpest.”

In de slaapkamer met de gordijnen dicht, dan is de akoestiek het best

“Ik nodig soms ook mensen bij mij thuis uit. En dan gebeurt het weleens dat de buren net op dat moment harde muziek gaan draaien. Omdat ik in een portiekwoning woon, is het best lastig om erachter te komen wie het is. Dus dan bel ik maar bij iedereen aan. Het is gênant, maar je moet het wel doen. En dan leg ik uit dat ik radiomaker ben, het normaal helemáál niet erg vind als ze muziek hard draaien, maar dat ik nu opnames moet maken.”

“Vaak willen ze dan alles weten over het radiomaken, maar moet ik ze afkappen en me excuseren omdat er iemand bij me op de bank zit. Over die bank; ik vraag mensen om in het hoekje te zitten, omdat daar de minste galm is. In dat hoekje zak je zo heel relaxed achterover. In het begin vinden mensen dat gek, maar dan zeg ik altijd; joh, doe lekker je schoenen uit.”

“Je dwingt mensen in een informele setting. Ik ga dan naast ze zitten, dan hoef ik niet de hele tijd oogcontact te maken, en lukt het de geïnterviewde vaak makkelijker om bij z’n innerlijke wereld te komen.”

“Het fijne aan audio is de intimiteit. Ik heb ook films gemaakt en dan kom je meteen met een ploeg binnen: cameraman, geluidsman, regisseur. Naast dat je iemands privacy schendt door zijn huis te verbouwen, moet je harder werken om iemand op z’n gemak te stellen om z’n verhaal te laten doen.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Botte Jellema: 'Op één podcastaflevering krijg ik meer reacties dan op twaalf jaar radio maken' © SHODY CAREMAN

LUISTERTIPS VAN BOTTE JELLEMA

- ‘Man met de microfoon’
Een lekker Nederlands voorbeeld. Chris Bajema maakt er echt een showtje van.

- ‘Mysteryshow’
In deze Amerikaanse show lost een jonge vrouw mysteries op. Bijvoorbeeld: ze vindt op straat een bijzondere sluiting van een riem. Mooi gegraveerd. Ze neemt je mee op zoektocht naar de oorspronkelijke eigenaar. En onderweg gebeurt er van alles.

-The Love cast’
gastheer laat luisteraars zijn voicemail inspreken met vragen en problemen over vriendschap, liefde en seks. Of ik een voorbeeld wil noemen? Ik durf het niet eens te herhalen, zo ongemakkelijk zijn sommige problemen.

'De luisteraar zit bij mij aan de keukentafel'

Botte Jellema (40) maakt radio voor verschillende programma’s op radio 1 en radio 4. Sinds 2015 heeft hij zijn eigen podcastserie: ‘De eeuw van de amateur’. Daarnaast produceert hij verschillende podcasts voor Dag en Nacht Media. 

“Eind 2013 stopte het programma ‘De Avonden’ op Radio 6, waar ik een van de presentatoren van was. Om een beetje in die rol van presentator te blijven, besloot ik om zelf een onafhankelijke podcast - dus zonder steun van de omroep - te maken. En dat werd ‘De eeuw van de amateur’. Hierin kan ik precies doen wat ik wil. 

"Voor de radio heb je beperkte tijd en moet je je altijd aan een bepaald format houden. Voor het programma ‘Nooit meer slapen’, dat dit jaar gestopt is met reportages, maakte ik audio van tien minuten. Voor ‘EenVandaag’ is dat maximaal drie, vier minuten. Oneerbiedig gezegd ben je een vakkenvuller. Alles op de radio is strak geformatteerd. En dat heeft een reden; er moet meer gebeuren in het uur dat voor het programma staat. Met een podcast hoef je je niet aan zulke radioregels te houden. Ik kan het zo lang maken als ik zelf wil.

“Ik ben best trots als ik de ‘De eeuw van de amateur’ in het rijtje best beluisterde podcasts van de categorie ‘maatschappij en cultuur’ zie staan. Een van de eerste onafhankelijke podcasts van Nederland. Het leuke is dat luisteraars van podcasts zeer geëngageerd zijn. De luisteraar heeft echt het idee dat hij bij ons aan de keukentafel zit - waar we de podcast trouwens ook echt opnemen. Als iemand thee zet of naar de koelkast loopt, dan knip ik dat er ook niet uit. Daar mag de luisteraar bij zijn.”

Het is juist goed dat radio en podcasts naast elkaar bestaan

“In ‘De eeuw van de amateur is het écht bijpraten met vrienden. Op één aflevering krijg ik al meer reacties dan op twaalf jaar radiomaken voor de omroep. En niet alleen maar ‘Wat doen jullie het leuk’, maar ook als ik een naam verkeerd uitspreek of een film in de verkeerde categorie plaats. En dan herstel ik dat. Met plezier. Daar leer ik alleen maar van. 

"Ik zeg dit trouwens allemaal niet om Hilversum te bashen. Radio en podcasts zijn twee verschillende dingen en het is juist goed dat ze naast elkaar bestaan. Bij de omroep zijn ook parels te vinden. RadioDoc zendt heel mooie audiodocumentaires uit en de VPRO maakt veel interessante podcasts.

“Over welk onderwerp je ook iets zoekt, je kunt het vinden in een podcast. Van de Franse revolutie tot aan pottenbakkers. Zo heeft iemand het boek ‘Oorlog en Vrede’ voorgelezen. Het boek zelf, daar ben ik nog nooit doorheen gekomen, maar in podcastvorm zou het best weleens kunnen werken.”

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Katinka Baehr tijdens een opname op haar slaapkamer. © SHODY CAREMAN

LUISTERTIPS VAN KATINKA BAEHR

- ‘Tijdgeest’
Een serie van Julie Blussé die ik produceer voor ‘OVT-radio’. Het gaat over bizarre ideeën uit het verleden. In aflevering 1 gaat het over een blonde man in het 18de-eeuwse Londen die beweert een Taiwanees te zijn. Hij vertelt de meest fantastische verhalen over Taiwan en iedereen gelooft hem. Het mooie van de serie vind ik dat Julie niet alleen bizarre gebeurtenissen reconstrueert maar ze ook probeert te verklaren.

- ‘Opgejaagd’
Prachtige serie waarin Jennifer Pettersson haar eigen gezin, met twee jonge dochters, twee jaar volgt. Als Zweeds-Nederlandse maakt ze zich grote zorgen over de grote klassen, de crèches, de werkdruk van leraren én kinderen. En ze stelt zichzelf de pijnlijke vraag: moeten we hier wel blijven of moeten we naar Zweden emigreren? Eerlijk, ontroerend, maar ook met humor en relativering en zeker een eye-opener voor iedereen met kinderen. Want wat gebeurt er eigenlijk op een normale schooldag?

- ‘Parel Radio’
Het beste van de Nederlandse publieke radio, samengesteld door Stef Visjager. Ik ben een grote fan van Amerikaanse programma’s als ‘This American Life’, ‘Reply All’ en ‘Heavyweight’, maar er wordt ook veel moois gemaakt in Nederland.

'Ik beweeg veel bij het inspreken'

Katinka Baehr (49) maakt radiodocumentaires, reportages en podcasts voor radio 1, met name voor de VPRO en de NTR. Ze maakt producties in opdracht, zoals audioverhalen voor musea, bedrijfspodcasts en minidocumentaires voor websites én ze geeft les in radiomaken.

“Ik luister in de auto, onder de douche, tijdens de administratie (wel alleen als ik dom cijferwerk moet doen), in de sportschool en tijdens het zwemmen. Ik heb zo’n onderwater-mp3-speler. Ik zwem niet zo hard en dan is podcasts luisteren heel fijn. Laatst luisterde ik naar een verhaal over twee ontsnapte slaven in het zuiden van Amerika op de podcast ‘Criminal’ en ik moest huilen, maar gelukkig vallen tranen niet op als je zwemt. 

"Ik luisterde voorheen altijd op de fiets, maar omdat ik tegen mijn zoontje van twaalf had gezegd dat hij geen muziek meer mocht luisteren tijdens het fietsen, vond hij dat ik ook geen podcasts meer mocht luisteren op de fiets. Daar had hij wel gelijk in. Ik wil ook niet heel de dag volproppen met het luisteren naar verhalen. Om creatief te zijn heb je ook rust, stilte en verveling nodig.

Als je voice-overs opneemt, kun je dat beter staand doen

“Als maker wil ik de luisteraar bij de kladden grijpen. Ik wil over elke seconde hebben nagedacht. Audio roept net als bij een boek beelden op die zich alleen in jouw hoofd afspelen. Dat maakt het intiem. Aan jonge makers, die ik lesgeef, vertel ik ook altijd dat ze vooraf over de vorm moeten nadenken. Wil je je vragen erin houden of ga je werken met voice-overs? Als je voice-overs opneemt, kun je dat beter staand doen. Dat heb ik geleerd van acteur Bert Geurkink.

“Toen we in 2015 de serie ‘Toendra’ maakten, wilden we onze voice-overs beter inspreken. De Amerikanen kunnen dat heel goed. Het lijkt net alsof ze het verhaal alleen aan jou vertellen. Daarom heb ik tegenwoordig een muziekstandaard waar mijn teksten op liggen en een standaard voor m’n microfoon. Dan sta je minder verkrampt dan wanneer je alles in je handen houdt. En het werkt voor mij, want ik beweeg enorm met mijn handen tijdens het praten. Ook doe ik altijd mijn hakken uit. Op blote voeten of op sokken sta je lekkerder. Meer ontspannen. Ook dat hoor je terug.

“M’n vorige huis had hoge plafonds en parket. Overal klonk het hol. Dus nam ik mijn voice-overs op in m’n kledingkast. Tussen m’n jurken. Zo grappig hoe amateuristisch dat eruitzag. Ze moesten eens weten. Tegenwoordig doe ik het een stuk professioneler. Maar soms is een kantoor aan huis niet altijd even handig. Dan staan er mensen op straat hard te praten of komt er opeens een man van de gemeente langs met z’n bladblazer. Altijd net als ik wil beginnen. Ik haat dat.”

Hoe en waar vind ik een podcast?

Een podcast kun je beluisteren via je computer of op je mobiel. Een podcastspeler staat vaak al op je smartphone, maar je kunt ook goede apps installeren. Voor Android zijn dat: Stitcher (gratis), Pocket Casts (€ 3,99) en Player FM (gratis). Ook Spotify heeft een functie om podcasts mee te zoeken en luisteren. 

Voor iPhones zijn Overcast (gratis) of Pocket Casts (€ 3,99) goede apps en de app ‘Podcast’ staat er al automatisch op. In deze app zit het tabje ‘uitgelicht’ waar je verschillende podcasts kunt ontdekken, of je zoekt op categorie, zoals kunst, zakelijk, komedie, muziek, technologie of kinderen en familie. 

Vervolgens abonneer je je gratis op de podcast of download je losse afleveringen. Ook kun je via deze app een aantal radio-programma’s terugluisteren, zoals het cultuurprogramma ‘Nooit Meer Slapen’, het late night-programma ‘Met het Oog op Morgen’ of muziek van Sky Radio.

Luistert u ook?

Laat ons graag weten wat uw favoriete pod-casts zijn, in maximaal 120 woorden, ovv naam en woonplaats op tijdpost@trouw.nl

Deel dit artikel

Zorg dat het goed klinkt. Je kunt niet meer aankomen met een opname op je telefoon die je online zet

In Duitsland en Zweden werken ze al met ad­ver­ten­tie­mo­del­len

In de slaapkamer met de gordijnen dicht, dan is de akoestiek het best

Het is juist goed dat radio en podcasts naast elkaar bestaan

Als je voice-overs opneemt, kun je dat beter staand doen