Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pinkstermaya wil geen taco zijn Mexico

Home

Teake Zuidema

Intensieve protestantse zending in Mexico heeft van het Maya-dorp Sabán een multireligieuze gemeenschap gemaakt. Het afkalven van het katholieke bolwerk bedreigt ook het voortbestaan van de pre-Columbiaanse tradities.

'Toen ik nog een kind was, waren alle mensen van Sabán katholiek'', zegt don Ceveriano Kahuil. ,,Wanneer er een processie was, liep het hele dorp mee. We waren toen één, niet verdeeld zoals nu. Dios mío, we hebben nu presbyterianen, pinkstergemeente, Jehova's getuigen en wat al niet meer.'' Er zijn zelfs mensen waarvan Don Ceveriano niet weet waar ze bij horen en dat zit hem ook dwars.

Don Ceveriano (67) woont in Sabán, een Maya-gemeenschap van zo'n 3000 zielen op het Mexicaanse schiereiland Yucatán. De boerengezinnen wonen er in huizen of hutten die verstrooid liggen in het bos rondom een centraal plein. Op dat plein staat een grote koloniale kerk die de situatie van het katholicisme in het dorp onbedoeld lijkt uit te beelden: hoewel er eeuwenlang aan gewerkt is, kwam het gebouw nooit af en zijn de muren al lang aan het afbrokkelen.

Padre Angel, de bejaarde priester die eens in de twee weken de mis opdraagt in de vervallen kerk, is wars van vernieuwing. Na het biechten en de mis houdt hij een felle toespraak waarin hij het morele verval, de televisie en de bevrijdingstheologie op één hoop veegt. ,,Ik zeg jullie dat de armen meestal gelukkiger zijn dan de rijken. Het slechtst zijn zij er immers aan toe die arm van geest zijn'', zegt de priester. Padre Angel waarschuwt de gelovigen niet af te dwalen als de boeren van de zuidelijke deelstaat Chiapas die, opgejaagd door radicale priesters, landeigenaren hebben vermoord.

Niet iedereen begrijpt Padre Angel. De geluidsinstallatie van de kerk is erbarmelijk. Bovendien spreekt de padre Spaans, een taal die de meeste oudere kerkgangers niet of slechts gedeeltelijk machtig zijn. De voertaal in de dorpsgemeenschappen van Yucatán is Yucatec, een Maya-taal. De protestantse groeperingen in Yucatán danken hun succes in hoge mate aan het opleiden van lokale predikers die de Maya's in hun eigen taal benaderen.

,,Katholieken drinken alcohol en ze doen mee aan heidense rituelen'', zegt Gerónimo Tun. Deze jonge boer is al tien jaar lid van de Asamblea de Dios, de lokale variant van de pinkstergemeente. Hij spreekt over de betrokkenheid van de katholieken bij de eeuwenoude Maya-rituelen. ,,Wanneer wij een goede oogst hebben, danken we God in onze kerk. De katholieken gaan het bos in om hun afgoden te danken. Ze laten daarbij hun zonen rondspringen als kikkers.'' Gerónimo schudt meewarig zijn hoofd: ,,Pure hekserij''.

Wanneer de Spanjaarden in de zestiende eeuw Yucatán koloniseren, proberen ze de religie van de Maya's, in hun ogen het werk van de duivel, met wortel en tak uit te roeien. Ondanks de wrede autodafe's, waarbij de ongelovigen en ketters worden gemarteld, lukt dat slechts gedeeltelijk. Het volkskatholicisme zoals dat wordt beleden in de Maya-gemeenschappen van Yucatán bevat nog steeds elementen van deze oude Indiaanse religie, die als de vulling van een taco zijn opgerold in een omhulsel van katholieke ideeën, gezangen en gebeden.

De lokale sjamaan voert in Sabán nog steeds landbouwrituelen uit die geworteld zijn in de pre-Columbiaanse tijd. In de rituele bezweringen en gebeden zijn de namen van de Maya-regengoden al lang vervangen door katholieke heiligen. ,,Dit is geen hekserij, het zijn de gewoonten van ons volk'', zegt Don Ceveriano Kahuil.

Hijzelf is maestro cantor, een leek die bij diensten en rituelen urenlang katholieke gebeden en gezangen kan reciteren. Voor hem bestond er nooit een paradox tussen het katholieke geloof en de pre-Columbiaanse gewoonten van de Maya's. Althans totdat de protestanten kwamen.

In de jaren zestig opent een groep Amerikaanse, presbyteriaanse zendelingen letterlijk de deur voor Sabán naar de buitenwereld. Niet alleen brengen ze een nieuwe religie, ze leggen ook vlak buiten het dorp een landingsbaan aan voor het tweemotorige vliegtuigje waarmee het woord van God door Yucatán reist. ,,Er waren toen nog helemaal geen wegen naar Sabán'', zegt Don Ceveriano. ,,De zendelingen namen ernstig zieken, ook de katholieke, in het vliegtuig mee naar hun ziekenhuis. Daarmee wonnen ze het vertrouwen van de mensen''.

De presbyterianen leggen veel nadruk op individuele bijbelstudie en het afzweren van alcohol en tabak. Ze hebben vooral succes bij mensen die openstaan voor veranderingen en vooruit willen in de wereld. De Amerikaanse antropologe Nancy Forand, die in de jaren negentig twee jaar in Sabán woonde, concludeert in haar onderzoeksverslag dat de presbyterianen in het dorp gemiddeld het meest welvarend zijn en meer onderwijs volgen dan hun dorpsgenoten. Protestantse ethiek en kapitalistische ondernemingslust gaan ook hier hand in hand.

De afgelopen decennia is Sabán -zoals heel Latijns-Amerika- overspoeld door een zendingsgolf van de pinkstergemeente. ,,In onze kerk zijn we allemaal gelijk'', zegt Gerónimo Tun. ,,Mannen, vrouwen en kinderen, we zijn voor God allemaal gelijk.'' De egalitaire boodschap van de pinkstergemeente en de nadruk die wordt gelegd op de gemeenschap, spreekt volgens de antropologe Nancy Forand vooral aan bij de armste en laagst opgeleide bewoners van Sabán, die eerder een beloning verwachten in het hiernamaals dan in het nu.

Na meer dan een halve eeuw van intensief protestants zendingswerk is iets meer dan de helft van de bevolking van Sabán officieel nog katholiek. Er staat nog steeds een katholieke kerk maar het wemelt in het dorp van de kerkjes waarin de presbyterianen en de leden van pinkstergemeente bijeenkomen. Ook een baptistische gemeente en de Jehova's getuigen hebben inmddels een bruggenhoofd in het dorp. Het aantal protestantse kerkjes is onevenredig groot omdat zowel binnen de presbyteriaanse groep als binnen de pinkstergemeente scheuringen hebben plaatsgevonden.

Vrijwel alle protestanten in Sabán belijden met de mond hun afkeer van de pre-Columbiaanse landbouwrituelen. Ze beschouwen deze tradities tegelijkertijd als katholiek en als heidens en dus dubbel verwerpelijk. Toch bezoeken ook de protestanten nog wel de lokale sjamaan, wanneer iemand uit de familie ziek is en het vermoeden bestaat dat er hekserij in het spel is. ,,Ze geloven dat het beter is de duivel met de duivel uit te drijven'', zegt Tun Gerónimo vergoelijkend.

Don Ceveriano Kahuil maakt zich zorgen nu er geen eenheid meer is in zijn dorp. Hij zegt: ,,In sommige families gaat de ene zoon zondags naar de mis en de andere naar de pinkstergemeente. Ik denk niet dat God dit zo wil.'' Don Ceveriano gelooft dat God het dorp straft met slechte oogsten. In september werd de hele maïsoogst vernietigd door de orkaan Isidoro. ,,Het is een grote fout geweest dat we de kerk nooit hebben afgebouwd.''



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie