Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pieter Hilhorst: 'Ik kon de politiek niet veranderen. Maar het kan wel'

Home

Hanne Obbink

Ex-politicus Pieter Hilhorst: 'Ik wilde een alternatief voor kil rechts en bureaucratisch links.' © anp
Interview

Dat kapsel van hem, dat is een symbool voor een 'huiveringwekkende metamorfose', zegt hijzelf. Al zo lang hij zich kon herinneren, ging hij door het leven met een jongensachtige krullenbos. Maar in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 liet hij zich een echt herenkapsel knippen, strak en gladgestreken.

Het hielp niet. Pieter Hilhorst werd in het najaar van 2012 wethouder in Amsterdam - als opvolger van Lodewijk Asscher, die minister werd. Zestien maanden later stapte hij op, nadat hij als lijsttrekker van de PvdA een forse nederlaag had geleden bij de raadsverkiezingen. Hij had de politiek willen veranderen, zegt hij nu, maar dat is niet gelukt: de politiek had hém veranderd.

Vanwaar dat herenkapsel? Wat dacht u toen u naar de kapper ging?
"Het begon ermee dat iemand tegen me zei: 'Wat heb jij links haar.' Er waren ook mensen die zeiden: 'Je moet als wethouder iets nettere pakken dragen.' Of: 'Neem ook eens de dienstauto, in plaats van altijd overal maar met de fiets naartoe te gaan.' Losse opmerkingen, van mensen in het stadhuis en in de partij.

"Mensen hebben een duidelijk beeld van hoe een succesvol politicus eruitziet, er is zelfs onderzoek waaruit blijkt dat mensen na een vluchtige blik op twee politici al kunnen voorspellen wie de verkiezingen gewonnen heeft. Dus ik dacht: als mijn kapsel afleidt van wat ik wil vertellen, dan laat ik het toch anders knippen? Kleine moeite."

Het stond u best goed, trouwens. Op zich.
"Vind ik niet. Dat kapsel staat voor de verandering die ik heb doorgemaakt. Ik was geen schim meer van de politicus die ik had willen zijn."

Hilhorst schreef een boek over zijn kortstondige verblijf in de politiek, 'De belofte', dat deze week verscheen. "Niets is zo pijnlijk als mislukken", luidt de tweede zin. Daaraan vooraf gaat de zin: "Niets is zo leerzaam als mislukken." Hilhorst wil lessen trekken uit zijn falen. Via de politiek idealen verwezenlijken, hoe doe je dat?

Met welke idealen ging u de politiek in?
"Ik vond dat de tijd rijp is voor een andere rol van de overheid. Die is bureaucratisch geworden, net als veel instituties eromheen. Ze zijn vreemd geworden, mensen hebben niet meer het gevoel dat ze van hen zijn. Woningcorporaties bijvoorbeeld: niemand heeft nog het gevoel dat die voor hen werken. Daardoor dreigt de grond voor het bestaan van zulke instellingen, de solidariteit die ervoor nodig is, weg te vallen.

"Als ombudsman van de Vara had ik gezien hoe mensen worden uitgesloten door zulke bureaucratieën. Ik had ook ervaring met alternatieven, ik heb bijvoorbeeld een 'broodfonds' opgericht: een groep zzp'ers die geld opzijzetten om voor inkomen te zorgen als een van hen ziek wordt. Sociaal doehetzelven, los van de bureaucratie van de verzekeraars.

Lees verder na de advertentie
Ik was geen schim meer van de politicus die ik had willen zijn

PvdA-lijsttrekker van Amsterdam Pieter Hilhorst beantwoordt vragen in het stadhuis van Amsterdam tijdens de slotbijeenkomst na de gemeenteraadsverkiezingen. © anp

"Begin dit jaar zijn de jeugdzorg en de langdurige zorg een taak voor de gemeenten geworden, en dat leek mij hét moment om het anders te organiseren. Op het gebied van de jeugdzorg is dat ook gelukt. Ik heb me ervoor ingezet dat mensen met problemen de kans krijgen zelf een plan te maken om uit de sores te komen, met een beroep op hun eigen netwerken. Mensen moeten weer het gevoel krijgen dat ze het heft in handen kunnen nemen - daar was het mij om te doen."

Precies de participatiesamenleving uit de Troonrede van 2013, vlak voor uw aantreden.
"Ja, maar dat was vooral een handicap. Want daardoor moest ik vooral uitleggen dat sociaal doehetzelven géén alibi is voor bezuinigen, zoals over het kabinetsbeleid gezegd werd, maar iets wat nodig is om solidariteit levend te houden, de grootste opgave voor de samenleving. Ik wilde een alternatief voor kil rechts en bureaucratisch links."

Niet echt een PvdA-verhaal. Sociaal-democraten verwacht vanouds veel heil van de overheid.
"Binnen de PvdA bestaat een stroming die veel verwacht van overheidsingrijpen, die solidariteit wil regelen via de staat. Maar er is ook de traditie van arbeiders die solidariteit zelf organiseren, door zich te verenigen in vakbonden, en die staat voor politiek van onderop."

Politiek van onderop, daar is toch een heel andere PvdA voor nodig?
"Een partij als de PvdA zou veel meer een beweging moeten zijn. Ze zou zich dus niet alleen moeten richten op beïnvloeding van beleid dat op de agenda staat, maar zich ook afvragen: welk verschil kunnen wij met onze partijleden maken? Als je van een flat in Amsterdam-Noord hoort dat er veel ingebroken wordt, omdat de corporatie het vertikt te zorgen voor een camerasysteem waarmee je kunt zien wie er aanbelt, dan kun je daarvoor actievoeren. Zo hoor je van onderop wat er aan de hand is en zo komen zulke kwesties ook op de agenda."

Zoals de SP dat doet. Moet de PvdA daaraan een voorbeeld nemen?
"Niet in haar standpunten, wel hoe die partij geworteld is in de samenleving."

Niet alleen een andere overheid en een andere PvdA wilde Hilhorst, maar ook een andere stijl van politiek bedrijven - daarover gaat een groot deel van zijn boek. Politiek moet een ideeënstrijd zijn, schrijft hij, politiek moet gaan over de vraag in wat voor maatschappij we willen leven.

Een partij als de PvdA zou veel meer een beweging moeten zijn

Amsterdamse wethouders Maarten van Poelgeest, Eric van der Burg, Carolien Gehrels en burgemeester Eberhard van der Laan nemen het afscheid van wethouder Pieter Hilhorst (M) van de gemeenteraad. © anp

Zelf had hij zich voorgenomen geen klassiek bestuurder te worden, ver weg van de mensen om wie het gaat, geen vertegenwoordiger van de bureaucratie, maar belangenbehartiger van burgers. En hij wilde authentiek zijn, geen rol spelen.

Maar in de loop van zijn wethouderschap, en zeker toen de verkiezingscampagne op gang kwam, ontdekte hij dat het in de dagelijkse praktijk van de politiek om andere zaken draait. De wezenlijke vragen komen nauwelijks aan de orde, het gaat vooral om macht en marketing, over beeldvorming, over de vraag: hoe verkoop je jezelf?

Een tijd lang leek Hilhorst zijn weg daarin te vinden. Maar eind 2013 keerde de gemeentelijke belastingdienst per ongeluk 188 miljoen euro uit aan Amsterdammers in de bijstand, in plaats van 1,88 miljoen. En Hilhorst, die behalve onderwijs en jeugd ook de portefeuille financiën van Asscher had overgenomen, was daarvoor politiek verantwoordelijk.

"Een cadeautje voor de oppositie", zegt hij nu, "dat is aangegrepen om mijn geloofwaardigheid als wethouder financiën én als politicus ter discussie te stellen."

Welke les valt er uit dit voorval te trekken?
"Ik dacht dat als ik de schade voor de gemeente zou weten te beperken, ik ook de schade voor mezelf klein zou houden. Dat bleek een misvatting. Bijna al dat ten onrechte uitgekeerde geld is teruggekomen, maar mijn reputatie was enorm beschadigd.

"Je moet je in zo'n crisis niet alleen met de toekomst bezighouden, maar ook met het verleden. Want ook het verleden is maakbaar. Bij een dramatische gebeurtenis moet je met een dramatisch verhaal komen, en daarin had ik het verleden naar mijn hand moeten zetten. Dat past in de medialogica van de politiek. Als ik die les eerder geleerd had, was het anders gelopen."

Je moet je in zo'n crisis niet alleen met de toekomst bezighouden, maar ook met het verleden. Want ook het verleden is maakbaar

Die medialogica, die nadruk op marketing, dat was toch een politieke stijl waar u vanaf wilde?
"Maar die medialogica valt niet te negeren. En die houdt in dat vooral de rel, de ruzie en de race aandacht krijgen. In de campagne ging het alleen om de vraag wie de grootste zou worden in Amsterdam, D66 of de PvdA. Nooit over de vraag in wat voor stad we willen leven. Dat is wat er verloren gaat als je je laat leiden door die medialogica."

U wilde ideeënstrijd. U kreeg rel, ruzie en race. En de les die u trekt, is: ik had mezelf beter moeten verkopen. Cynisch toch?
"Ik ben er nog steeds van overtuigd: als je een ander soort politiek wil, moet je een ander soort mensen recruteren. Mensen die in staat zijn iets waar te maken wat onmogelijk is - want daar draait het om in de politiek. Dat ik van buiten de politiek kwam, hield ook een belofte in zich. In de loop van 2013 bleek ik onder Amsterdammers de bekendste én de meest vertrouwde politicus. Authenticiteit wordt gewaardeerd. Maar dat heb ik te weinig uitgebuit. Ik heb me laten verleiden het politieke spel te spelen zoals het altijd gespeeld werd. En als buitenstaander verlies je dan.

"Het is onzin om te denken dat je ver van dat hele spel kan blijven. Maar je hoeft niet overal aan mee te doen. Ik heb het spel niet goed genoeg gespeeld, maar wat óók waar is: ik heb het spel van de politiek niet genoeg weten te veranderen. Als je de belofte van de politiek wil waarmaken, moet je de politiek veranderen."

Kan dat?
"Ik heb het niet gekund. Maar het kan wel. Ik wil me er niet bij neerleggen dat het niet anders kan, ik wil de politiek niet afschrijven. Ik blijf geloven dat je via de politiek de maatschappij kunt veranderen."

En? Hoe kan het dan wel?
"In heel Nederland zijn drie miljoen mensen actief, voor vluchtelingenwerk, de milieubeweging, in buurten, op scholen. Er is ook onvrede over al die bureaucratische instituties die vóór ons werken, maar zonder ons. Maar er is geen beweging die daartegen in opstand komt, die zegt: we nemen het heft in eigen handen. Ook de decentralisaties van taken naar gemeenten is niet aangegrepen door burgers om te zeggen: nú eisen we zeggenschap bij zorgverzekeraars, bij woningcorporaties. Ik was een prediker zonder achterban. Zo'n beweging zou je moeten organiseren."

Komt u zelf ooit terug in de politiek?
"Nee, nee. Dat denk ik niet. Ik heb gezien in welke rollen ik het best tot mijn recht kom. Niet in de politiek, weet ik nu."

In de campagne ging het alleen om de vraag wie de grootste zou worden in Amsterdam, D66 of de PvdA. Nooit over de vraag in wat voor stad we willen leven

Deel dit artikel

Ik was geen schim meer van de politicus die ik had willen zijn

Een partij als de PvdA zou veel meer een beweging moeten zijn

Je moet je in zo'n crisis niet alleen met de toekomst bezighouden, maar ook met het verleden. Want ook het verleden is maakbaar

In de campagne ging het alleen om de vraag wie de grootste zou worden in Amsterdam, D66 of de PvdA. Nooit over de vraag in wat voor stad we willen leven