Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Paus was in 1985 ex-geliefde die Nederland had verlaten

Home

Tom Mikkers

Paus Johannes Paulus II met het Volendams Opera Koor in de Jaarbeurs te Utrecht tijdens zijn bezoek aan Nederland, 12 mei 1985. © ANP

Wanneer heb je een scheiding verwerkt? In één van haar talkshows ontving Oprah Winfrey - 's werelds beste vriendin - een vrouw die afschuwelijk was bedrogen door haar ex-echtgenoot. Hij bleek een ander te zijn dan ze altijd had gedacht; hij had haar al haar geld afhandig gemaakt en was vervolgens met de noorderzon vertrokken. Later bleek dat ze niet zijn eerste slachtoffer was. De vrouw had alle reden om levenslang haar wrok te blijven koesteren. Toch werd ze door Oprah Winfrey op een ander spoor gezet. Oprah bracht in het gesprek met de onfortuinlijke dame haar eigen misbruikgeschiedenis ter sprake. 'Je bent er pas echt overheen,' zei ze 'als je in staat bent om degene die jou kwaad heeft aangedaan tegen te komen, hem neutraal te groeten en vervolgens door te lopen om verder te gaan met jouw leven.

De kerkverlating in de laatste decennia van de twintigste eeuw leverde geen neutrale houding ten aanzien van religie op. Dit werd onder meer duidelijk toen paus Johannes Paulus II in 1985 ons land bezocht. Nederland zat niet te wachten op de persoon die deed denken aan vroegere tijden.

Het satirische Vara tv-programma van Henk Spaan en Harry Vermeegen besteedde wekelijks aandacht aan het aanstaande bezoek. Nog voor de heilige vader ook maar een voet op Nederlandse bodem had gezet, was hij omgedoopt tot Popie Jopie en was er een gelijknamige meezinger.
 
Popie Jopie
De paussatire was alom geaccepteerd. Hij vond zijn oorsprong niet in protestantse antipaapse sentimenten. Dat lag ook niet voor de hand, want na de oorlog hadden protestanten en katholieken de strijdbijl begraven. Ze werkten samen in raden van kerken en er was in vrijwel heel kerkelijk Nederland een allervriendelijkst contact tussen mijnheer pastoor en de dominee. Nee, het bashen van de paus kwam vooral uit niet-kerkelijke hoek. En van kerkelijke zijde kwam er nauwelijks weerwoord. Veel katholieken zongen immers mee: Popie Jopie yeah!

Het grote publiek zag het pausbezoek niet zitten omdat juichen voor een kerkvorst niet paste in een samenleving waarin religie geen publieke rol diende te vervullen. Het controversiële pausbezoek werd een fiasco, zeker vergeleken met het onthaal dat deze paus in andere landen ten deel viel. Hier trof de paus geen juichende menigte langs de straten aan; er was geen sprake van massahysterie in een overvol stadion waar hij een mis opdroeg. Hem viel spot en kritiek ten deel. De desacralisering weekte de paus los uit zijn macht. De straten bleven nagenoeg leeg toen hij in zijn pausmobiel werd rondgereden. De paus zwaaide vooral naar gevels en winkelruiten.

Geen gidsland
Het idee leefde dat Nederland met alle kritiek op de paus een voorbeeld stelde dat andere landen zou inspireren: 'Kijk die Nederlanders eens flink zijn.' Dat bleek niet het geval. Het Nederlandse bezoek was voor de paus slechts een kleine rimpeling in zijn loopbaan. Nederland bleek geen gidsland als het om godsdienst gaat. Al was de bijnaam Popie Jopie niet helemaal fout gekozen. Paus Johannes Paulus II groeide in de jaren daarna uit tot een van de populairste pausen in de moderne geschiedenis.

Hij reisde de hele wereld over en werd alom vriendelijk ontvangen door grote mensenmassa's. Hij keerde alleen nooit meer terug naar het vriendelijke, gastvrije Nederland.

Religiestress
De komst van Johannes Paulus II naar Nederland was een oprisping van religiestress. Het was een fysieke confrontatie met de ex-geliefde die men had verlaten. Religie als publieke factor van betekenis maakte geen deel meer uit van de ideale samenleving zoals men die voor ogen had. Maar alle ophef toonde aan dat de paus desondanks meer was dan een schim uit het verleden die genegeerd kon worden.

De kritiek op het pausbezoek ging dan ook niet over Johannes Paulus II persoonlijk. Het betrof vooral de mogelijke terugkeer van religie als een factor van betekenis in onze samenleving. Het gangbare beeld was dat religie niet bij de toekomst van Nederland hoorde. De emotionele reactie op het pausbezoek maakte die breed gedeelde overtuiging pijnlijk duidelijk. Bittere humor en boegeroep vielen de belangrijkste kerkelijke functionaris ter wereld ten deel. Terwijl hij met zijn bezoek Nederland een plezier dacht te doen.

Heel het land op de divan
Een heel land op de divan bij Oprah Winfrey is praktisch onmogelijk, maar stel dat het zou kunnen. Stel dat de Nederlandse samenleving liefdevol was ontvangen in een Amerikaanse talkshow over de verwerking van een ingewikkelde scheiding. Stel dat het ging om de maatschappelijke breuk met religieuze instituties. Als Nederland bij Oprah op de divan zou worden geconfronteerd met de wijze waarop het zijn religieuze metgezel van weleer had bejegend toen deze in 1985 nog eens zijn opwachting maakte, dan had Oprah de Nederlandse samenleving vast en zeker vol begrip aangekeken en op beslissende toon gezegd: 'You're not over it yet.'

Tom Mikkers: Religiestress. Hoe je te bevrijden van deze eigentijdse kwelgeest. Meinema, Zoetermeer. ISBN 9789021144221; 132 blz. €14,50

Op 29 augustus is er een klein symposium over 'religiestress' bij boekhandel Kirchner in Amsterdam. 020-6244449.

Lees verder na de advertentie

Wie is Tom Mikkers?
Tom Mikkers (1969) is vooral bekend als gedreven dominee. Sinds zijn aantreden in 2008 als algemeen secretaris van de Remonstrantse Broederschap heeft hij opmerkelijke initiatieven genomen. Zo organiseerde hij een Songfestivalkerkdienst, vroeg hij tekstschrijver Coot van Doesburgh en zangeres Karin Bloemen voor het liedproject 'Licht' en bedacht de glossy Arminius. Mikkers is ook coördinator van de Nacht van de Theologie. In zijn studietijd stapte hij over van de rooms-katholieke kerk naar de Remonstrantse Broederschap. Zijn boek 'Religiestress' verschijnt later deze maand.

Deel dit artikel