Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Paus Pius XII liet Joden onderduiken

Home

Van onze redactie religie & filosofie

Het klooster Santi Quattro Coronati, nabij de St. Jan van Lateranen in Rome, heeft in de Tweede Wereldoorlog op bevel van paus Pius XII onderdak gegeven aan Joden en politieke vluchtelingen.

Dat staat in het meer dan zestig jaar oude dagboek van een van de zusters augustinessen van het klooster, waarin de Italiaanse krant La Stampa inzage heeft gehad.

De anonieme schrijfster van het dagboek noemt meer dan tien Joden en niet-Joden die tussen september 1942 en juni 1944 voor kortere of langere tijd in het klooster ondergedoken zaten. Een van hen was de Joodse nicht van Palmiro Togliatti, na de oorlog leider van de Italiaanse Communistiscthe Partij (PCI).

Volgens de schrijfster van het dagboek wilde de paus ’zijn kinderen zoals de Joden’ redden en gaf hij de oversten van kloosters opdracht hun gebouw open te stellen voor degenen die werden vervolgd.

Toen de moeder-overste van het klooster van de augustinessen bemerkte dat de SS geen ontzag voor de vrouwenkloosters toonde, liet zij een politieagent die in het verzet zat, valse identiteitsdocumenten voor de onderduikers maken.

Pius XII, paus van 1939-1958, heeft na de oorlog vaak het verwijt gekregen dat hij had gezwegen over de vervolging van de Joden door de nazi’s. Maar de laatste jaren duiken steeds meer documenten op en verschijnen er studies waaruit blijkt dat dit verwijt ongenuanceerd is.

Sommige van zijn critici noemen Pius XII zelfs ’Hitlers paus’, maar die kwalificatie laat zich moeilijk verenigen met bijvoorbeeld een document uit 1939 van de Amerikaanse consul-generaal in Berlijn, Alfred Klieforth. De consul geeft daarin een gesprek weer dat hij in 1937 had met Pius – toen nog kardinaal Pacelli. Klieforth verbaast zich over de felheid waarmee Pacelli zich uitliet over Hitler, die hij een ’onbetrouwbare schurk’ noemde en een ’fundamenteel slecht mens’.

Uit de studie van de atheïstische Nieuw-Zeelander Peter Godman (2004) blijkt dat paus Pius XI en zijn staatssecretaris kardinaal Pacelli, de latere Pius XII, rond 1936 al op het punt stonden het nazisme openlijk te veroordelen. Twee concept-verklaringen lagen klaar.

Maar uit angst dat Hitler het concordaat met het Vaticaan zou verbreken, met alle negatieve gevolgen van dien voor de katholieke Duitsers, zijn deze pauselijke veroordelingen nooit uitgesproken. Datzelfde lot was de encycliek tegen het door de nazi’s gepredikte racisme beschoren, die eind 1939 gereedkwam.

Wat ook spreekt tegen het beeld van Pius XII als ’Hitlers paus’ is Hitlers plan in 1944 om de paus te ontvoeren. Dat hij dat wilde, zou blijken uit documenten die het rk dagblad Avvenire in 2005 heeft opgespit: Hitler beschouwde Pius als een ’jodenvriend’ en ’antinationaal-socialist’. De hoogste SS-officier in Italië, generaal Karl Wolff, zou de paus persoonlijk hebben gewaarschuwd voor Hitlers plannen. Hij verklaarde dat in 1972 onder ede tijdens een kerkelijke rechtszitting in het kader van het proces tot zaligverklaring van Pius XII. Dat proces heeft overigens nooit geleden onder de kritiek op Pius’ houding tijdens de oorlog.

Deel dit artikel