Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Paulina's onaangetaste erfenis

Home

JOHAN NEBBELING

Het particuliere Museum Paulina Bisdom van Vliet is de verborgen schat van Haastrecht - al bijna honderd jaar. Aan het patriciërs-huis is sinds 1923 niets veranderd.

Om geld hoefde je niet te komen bij Paulina Bisdom van Vliet Le Fèvre de Montigny. Dat ging toch maar op aan de drank, redeneerde ze. Dus gaf ze de nooddruftige liever een boodschappenbriefje mee. Daarmee kon hij bij de plaatselijke winkeliers koffie, brood, suiker of meel halen. Paulina betaalde later de rekening.

In de lades van de kast in haar slaapkamer liggen nog een paar van die in deftig handschrift opgetekende briefjes. Vaak uit zuinigheid opgeschreven op de achterkant van een gebruikte envelop - dat dan weer wel. Huis Bisdom van Vliet is sinds de dood van Paulina in 1923 vrijwel onaangeroerd gebleven. Precies zoals ze in haar testament had bepaald.

Het verstilde pand uit 1875 ademt in alles het negentiende-eeuwse patriciërsbestaan. De hoge, rijk bewerkte plafonds, het luxueuze behang, de kroonluchters, de zeldzame klokken, de speeldozen, de gordijnen, de meubels, de vloerkleden, nog zo fris of ze gisteren zijn gelegd: de voornaamheid - bedoeld om te pronken en indruk te maken op de bezoeker - is bijna tastbaar. Als vanzelf ga je zachter praten en behoedzamer bewegen, bang om iets of iemand te verstoren.

Elke kamer is een adembenemende schatkamer. Kasten vol met het kostbaarste Chinese en Japanse porselein uit de 17de en 18de eeuw, meegebracht door de VOC-schepen waarmee de familie haar fortuin vergaarde. Een onbetaalbaar 17de-eeuws prentenkabinet, kristallen glaswerk, schilderijen waarbij andere musea hun vingers zouden aflikken. Het houdt niet op; zeker 500 porseleinen en aardewerken borden hangen aan de wanden.

"Paulina had geen kinderen die haar bezittingen konden erven", zegt Arnold van Rheenen, sinds enkele maanden beheerder van het museum. "Ze wilde niet dat het familiebezit na haar dood zou worden verkocht en verspreid. Alles moest blijven zoals het was, zodat ook toekomstige generaties konden genieten van de rijkdommen die de familie in drie eeuwen had verzameld."

Haar wil geschiedde. Een stichting beheert de kapitale erfenis van Paulina: haar geld en andere bezittingen en het familiehuis langs de Hollandsche IJssel. Hoeveel er in de pot van de stichting zit, weet hij niet. Maar geld is nooit een probleem. "Wij zijn een museum dat geen subsidie krijgt, maar subsidie verleent als plaatselijke initiatieven bij ons aankloppen, helemaal in de geest van Paulina."

Aan het woord uniek heeft de beheerder, de enige fulltime betaalde kracht van het museum, een hekel. Maar toch: "Bij mijn weten is geen ander huis in Nederland zo authentiek als dit. Er is na Paulina's dood elektriciteit aangelegd - ze gruwde van zulke moderniteiten - maar verder verkeert alles in oude staat." "Moet je zien", zegt Van Rheenen in het kamertje waar leveranciers hun bestellingen kwamen afleveren. "Daar hangt gewoon werk van meesters van de Haagse School, zoals Morel, Schelfhout en Bakker Korff. Hoefden de bakker, de slager en de groenteboer zich niet te vervelen als ze op hun geld zaten te wachten."

De hoge ramen aan de achterzijde bieden zicht op de Hollandsche IJssel. In de tuin staat een rode beuk uit 1692, het oudste exemplaar van zijn soort in Nederland. Hij is geplant door Adriaan, de eerste Bisdom die zich in Haastrecht vestigde, als notaris.

In de grote salon hangen de portretten van Paulina en haar vroeggestorven man Johan Jacob. Paulina oogt als een sterke, zelfbewuste vrouw. Maar in haar ogen zweemt melancholie. "Dat ze geen kinderen kon krijgen was haar grote verdriet. Ze ontfermde zich over Zwaantje, het dochtertje van de huismeester. Dat was haar oogappel." Op een onscherpe foto zitten Zwaantje, overleden in 1989, en Paulina hand in hand onder de oude beuk. Een ontroerend plaatje.

Van adel waren de Bisdom van Vliets en haar echtgenoot Johan Jacob Le Fèvre de Montigny niet. Maar ze behoorden wel tot de hoogste kringen, en leden van het koninklijk huis kwamen geregeld over de vloer.

De familie Bisdom van Vliet bestuurde de regio als feodale heersers, zij het verlichte heersers. Hun woord was wet. Zo wist Paulina de aanleg van de provinciale weg tussen Oudewater en Gouda, vlak voor haar voordeur, tegen te houden. De weg kwam er pas vele jaren na haar dood.

In Haastrecht werd Paulina op handen gedragen. Nooit klopte iemand tevergeefs om hulp bij haar aan. Ze was de steun en toeverlaat voor haar personeel en de bevolking van Haastrecht en bekostigde de bouw van verenigingsgebouw Concordia, dat nog steeds bestaat. Een ingelijste foto, aangeboden door het dankbare personeel, toont een bijna blinde Paulina aan het einde van haar leven.

Kostbaarheden te over in het museum. Maar persoonlijke spullen van Paulina vind je er amper. Veel heeft ze tijdens haar leven weggegeven, zegt Van Rheenen. Jammer genoeg blijft daardoor verborgen wie ze was, wat haar bewoog en waarvan ze droomde. Was ze, ondanks de aanstelling van een gezelschapsdame, eenzaam te midden van de boertige dorpelingen en nederige bedienden?

We zullen het nooit weten. Misschien wilde ze het zo. Als prominente bewoonster van Huis Bisdom van Vliet en kind van haar tijd en milieu was ze gewend afstand te houden. Arnold van Rheenen: "Paulina leeft voort, in dit museum. Zo heeft ze het gewild en zo is het gebeurd."

Lees verder na de advertentie

Geheim testament

Huis Bisdom van Vliet is in 1875 gebouwd op de fundamenten van een ouder huis van de familie. De opdrachtgever was de vader van Paulina, die kort voor de oplevering overleed. Paulina betrok het huis met haar echtgenoot Johan Jacob, die enkele jaren later stierf. Daarna woonde ze veertig jaar alleen in het huis. Het testament van Paulina geldt voor 100 jaar. In een kluis ligt het tweede deel van haar testament. Dat mag pas in 2023 worden geopend.

Museum Paulina Bisdom van Vliet is te bezoeken van half april tot half oktober. Toegang 5 euro, maandag gesloten. Meer informatie vindt u op bisdomvanvliet.nl

Deel dit artikel