Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pas op voor jonge meisjes

Home

FRED FEDDES

Heeft Woody Allen zijn stiefdochter Dylan misbruikt? Of is actrice Mia Farrow de kwade genius achter deze affaire? Als dat je geen snars interesseert, kun je altijd nog genieten van de kunst.

Fred Feddes (1957) is journalist en publicist. In 2012 verscheen van zijn hand '1000 jaar Amsterdam' bij uitgeverij Thoth.

In de vete tussen Woody Allen en Mia Farrow is het voor buitenstaanders als u en ik onmogelijk te bepalen wie gelijk heeft. Dat geeft ons de vrijheid om zelf te kiezen op basis waarvan we partij kiezen. Iedere stellingname is willekeurig, maar sommige zijn interessanter dan andere. Ik kies het perspectief van Dory Previn.

Dorothy Veronica Langan, zoals ze oorspronkelijk heette, was vanaf 1958 professioneel liedjesschrijver. Ze werkte samen met de componist André Previn, met wie zij ook trouwde. Samen schreven ze nummers voor Judy Garland, Frank Sinatra en Dionne Warwick. Ze specialiseerden zich in filmmuziek, behaalden drie Oscarnominaties en schreven de soundtrack voor 'Valley of the Dolls' uit 1967, een wonderlijke rolprent over aan pillen verslaafde actrices die cultstatus verwierf als slechtste film aller tijden.

Zo kwamen ze terecht in de wereld van film en glamour. De charmante André was hiertoe beter geëquipeerd dan de neurotische Dory. Hij mengde zich moeiteloos met de jetset en werd er zelf deel van, terwijl zij werd gehinderd door allerlei complexen en trauma's, waarvan een heftige vliegangst er maar een was. Niettemin raakte ze bevriend met Mia Farrow, toen nog een piepjonge actrice, die toch al de hoofdrol in 'Rosemary's Baby' achter de rug had, evenals een tweejarig huwelijk met de dertig jaar oudere Frank Sinatra. Ze was aardig en vleiend, ze vond Dory en André zo'n bijzonder stel, en ze liet zich graag door hun huis rondleiden. She admired my unmade bed, zou Dory daarover zingen. Even later moest Mia voor haar werk naar Londen, en André Previn ook, Dory ging vanwege haar vliegangst niet mee, en weer even later was Mia zwanger. André en Dory scheidden, André en Mia trouwden, en tien jaar later ruilde Mia André in voor Woody.

Liefhebbers van scherpzinnige, verontrustende, pijnlijke, grappige, ontroerende liedjes mogen Mia Farrow wel dankbaar zijn voor haar roofwerk. Want Dory stortte geestelijk in, krabbelde aan de hand van uiteenlopende therapeuten op, ontdekte dat schrijven haar beter hielp dan elektroshock, en debuteerde op haar vierenveertigste als singer-songwriter in de buitencategorie. Ze zong in drie jaar tijd vier indrukwekkende platen vol, plus een live plaat die nog altijd een uitstekende introductie tot haar stem en haar werk biedt. Waren haar liedjes voorheen intelligent gemaakt maar ook een beetje vlak en anoniem, nu werden ze persoonlijk, vol scherpe observaties, reflectie en zelfspot. De invloed van haar gekte en therapieën is erin terug te vinden, geserveerd met gelijke doses gêne en humor. "Sommige van deze liedjes draag ik op aan Gestalt", vermeldt een van de hoesteksten - zonder te verduidelijken welke. In het lied 'Twenty-Miles Zone' beschrijft ze hoe ze, onder invloed van een schreeuwtherapie, krijsend met open raam door de bebouwde kom van een slaperig dorp reed, en door een motoragent staande werd gehouden.

In de cyclus 'Taps Tremors and Time Steps' schudt ze de traumatiserende invloed van haar krankzinnige vader af, een man die als jonge militair door mosterdgas aangetast uit de Eerste Wereldoorlog terugkwam en eigenlijk nooit een gezin had moeten beginnen maar het wel deed.

Mooie en gruwelijke herinneringen wisselen elkaar af, met bijvoorbeeld een zweem van incest in 'With My Daddy in the Attic':

With no window spying neighbours

And no husbands in the future

To intrude upon our attic.

En ze legt een verband met haar latere moeizame relaties:

I'm always loving someone

More than he loves me.

Ook uit minder autobiografische teksten spreekt een scherpzinnige waarneming van kwetsbare mensen en stroeve relaties, zoals in 'The Lady With the Braid' en in 'The Altruist and the Needy Case', over een bevlogen activist met een gemankeerd gevoelsleven:

He can love

the whole damned human race

Then why is he

so afraid to be

in love with me?

Ook als Woody en Mia geen ruzie hadden gekregen, en ook als Mia's adoptiefdochter Dylan haar stiefpleegvader niet van seksueel misbruik had beschuldigd, zou ik Woody Allen met Dory Previn hebben geassocieerd. Hun persoonlijkheden lijken op elkaar, met hun labiliteit, hun neuroses, hun intelligentie, hun doelgerichte verstrooidheid, hun relationeel gedoe, hun manier van praten, en hun levendige relatie met de psychotherapie. Sommige liedjes van Dory Previn lijken gezongen scènes uit Woody Allen-films. Dat Dory na de echtscheiding Previns achternaam bleef gebruiken, is een verfijnde vorm van wraak die je ook in Woody's films zou kunnen tegenkomen.

Maar mét Mia en Dylan en de misbruik- beschuldiging wordt het verband nog sterker, en ingewikkelder.

Toen Woody en Mia in 1980 een relatie begonnen, bracht zij uit haar huwelijk met André Previn drie eigen kinderen en drie adoptiekinderen mee, onder wie Soon-Yi. Woody en Mia adopteerden nog twee kinderen, onder wie het meisje Dylan, en Mia kreeg een zoon die na enkele naamswisselingen nu Ronan heet.

Hun relatie explodeerde in 1992 toen Woody een verhouding begon met Soon-Yi (19). Mia was razend en geschokt, en velen met haar, want ook al was Woody slechts de stiefpleegvader van Soon-Yi Previn geweest, het leek toch incest. Nog datzelfde jaar beschuldigde de zevenjarige adoptiefdochter Dylan haar 'vader' Woody ervan dat hij haar seksueel had misbruikt. De rechter achtte het niet bewezen, maar de beschuldiging bleef rondzingen.

Het relaas van Dylan, waarin Woody haar op een zolder aanrandt, heeft eenzelfde decor als Dory's 'With My Daddy in the Attic' van twintig jaar eerder. Zelfs een bizar detail komt overeen: de vader in het lied speelt klarinet, net als Woody Allen. Bij Dory Previn blijft in het midden of de vader zich op zolder echt aan zijn dochter heeft vergrepen, of dat het gebeurde in de verwrongen fantasie van een meisje dat verlangt naar de aandacht en waardering van haar onberekenbare vader.

Ook in de zaak Farrow-Allen kunnen we niet anders dan de vraag of het echt is gebeurd in het midden laten, hoe sterk de neiging ook is om onze vermoedens naar onze voorkeuren te modelleren. Amerikaanse filmliefhebbers kiezen grosso modo de kant van Woody en feministes die van Mia en Dylan, en ook al doen ze het op de hoge toon van het eigen gelijk, in een bijzin moeten ze allemaal toegeven dat "niemand van ons werkelijk weet wat er toen is gebeurd".

Dory Previns naam duikt nog regelmatig op in deze wrede loopgravenstrijd, dankzij het lied waarmee ze meteen in 1970 terugsloeg toen André haar voor Mia had verlaten, 'Beware of Young Girls'. Ze zingt het mierzoet, als een slaapliedje, maar het venijn is veertig jaar later nog lang niet uitgewerkt.

Beware of young girls

Who come to the door

Wistful and pale

Of twenty and four

Delivering daisies

With delicate hands

Beware of young girls

Too often they crave

To cry at a wedding

And dance on a grave

She was my friend, my friend, my friend

She was invited to my house, oh yes, she was

Het is de harde afrekening van een vrouw van in de veertig met het jonge ding dat er met haar man vandoor is gegaan. Vanuit feministische hoek is het lied bekritiseerd omdat de overspelige man in kwestie buiten schot blijft. Maar dat is een weinig relevante kritiek. De mannelijke zwakten komen elders wel aan bod; ditmaal gaat het, over het hoofd van de man heen, om het bedrog en verraad van vrouwen onderling.

Mia Farrow noemde het lied ooit 'smakeloos', maar haar oordeel is niet belangeloos. De 4 minuten 5 seconden van 'Beware' achtervolgen haar sinds 1970 als een plaag. Toen Woody Allen een relatie met Soon-Yi begon, werd tussen de verontwaardiging door ook hier en daar gegrinnikt: Mia had kunnen weten dat je moet oppassen met jonge meisjes. En in de jongste rel verwees een filmmaker die met Allen sympathiseert, opnieuw naar het lied, waarna een journaliste zich woedend afvroeg waarom hij dat deed: "Het is meer dan veertig jaar geleden! Wat heeft het voor zin dat hij dit oprakelt, anders dan om Mia, en in het verlengde daarvan Dylan, te beschamen?"

Het antwoord luidt dat het niet uitmaakt dat het veertig jaar geleden is. Wraak en pijn hebben een olifantengeheugen, dat dankzij deze hoofdpersonen telkens wordt opgefrist. Alles wat in de afgelopen halve eeuw in het leven van Mia en Woody en degenen om hen heen is voorgevallen, lijkt in een eeuwige tegenwoordige tijd te blijven rondwaren, lange tijd sluimerend maar altijd klaar om opnieuw de ander te bespringen.

De misbruikbeschuldiging uit 1992 werd vorig najaar, 21 jaar na dato, door moeder Mia en dochter Dylan breeduit herhaald in een interview in Vanity Fair. Het interview omspant Mia's hele leven en al haar liefdes passeren de revue vanaf Frank Sinatra die haar op haar negentiende ontmaagdde en met wie ze tussen 1966 en 1968 getrouwd was. Sinatra, zo zegt Mia, was de liefde van haar leven. En de vader van haar zoon Ronan, geboren in 1987, zou wel eens niet Allen kunnen zijn maar Sinatra; zo zet zij haar toenmalige geliefde na 26 jaar alsnog publiekelijk de hoorns op. In dit weidse perspectief van wederzijdse beschaming is ook een overspel van veertig jaar geleden nog springlevend, en dat komt nu eenmaal het ene kamp beter uit dan het andere. Rowan Farrow lijkt trouwens meer op Frank Sinatra dan op Woody Allen.

Dory Previn maakt het niet meer mee, want zij overleed begin 2012 op 86-jarige leeftijd. Na haar creatieve explosie in het begin van de jaren zeventig vond ze een rustig leven buiten de schijnwerpers. Er volgden nog enkele platen en boeken, ze hertrouwde met de niet zo bekende acteur en schilder Joby Baker, woonde op een boerderij, en overwon haar vliegangst. Ze verzoende zich met André, die alweer een paar huwelijken verder was, en in 1997 werkten ze samen aan een project voor het New York Philharmonic Orchestra.

De wereld waarin ze min of meer per ongeluk had verkeerd, vervaagde al snel tot een tragikomisch tafereel in de verte. De eerste platen in 1970 en 1971 zijn nog overrompelend autobiografisch, maar op nummer vier, 'Mary C. Brown and the Hollywood Sign' uit 1972, beziet ze Hollywood als een schouwtoneel, met ambitieuze actrices als pionnetjes die de ene of de andere kant op kunnen vallen. Who do you have to fuck to get into this picture?, luidt de rauwe openingszin van het nummer 'Starlet Starlet On The Screen Who Will Follow Norma Jean?'. En de Mary Cecilia Brown uit het titelnummer is een mislukte actrice die zelfmoord pleegt door van de letter H van HOLLYWOOD af te springen. Directe verwijzingen naar bekende filmsterren uit Dory's eigen omgeving ontbreken, alsof die er al niet meer toe doen. Goed en slecht zijn vanaf deze afstand niet meer scherp te onderscheiden. Ze kijkt achterom in mededogen:

I hope the Hollywood sign

Cries for the town it touches

The lady of Lourdes in her grotto

Saw fewer cripples and crutches.

Zo verwerkte zij de kluwen van relationele drama's, dit reusachtige familiedrama in de schijnwerpers, waarvan ook zij een klap had meegekregen. Ze kroop door een diep dal, ze schreeuwde door open autoruiten, en ze verwerkte haar relatiewonden tot pijnlijk harde kunst. Zoals (om het tot de popmuziek te beperken) Fleetwood Mac, Abba en Amy Winehouse later ook zouden doen. Daarna kon ze opgelucht ademhalen, afstand nemen, het leven een nieuwe wending geven en in toenemende mildheid terugblikken.

In interviews zei ze dat ze spijt had van 'Beware of Young Girls', omdat alle interviews steeds over dat ene lied en over haar verbroken huwelijk bleven gaan. Tijdens haar grote artistieke triomf, een concert in de New-Yorkse Carnegie Hall in 1973, liet ze het lied achterwege. Later verzoende ze zich ook met dit deel van haar louteringstocht. In 2007 vroeg interviewer Bob Stanley haar er nog eens naar. Wist ze of Mia Farrow het lied ooit had gehoord?

Dory antwoordde: "Met haar ego? Natuurlijk heeft ze het gehoord. Ze heeft de plaat waarschijnlijk ingelijst in de wc hangen! Prima. Zulke ervaringen zijn heel goed voor ons."

Dylan versus Woody
In 1993 beschuldigde actrice Mia Farrow haar ex, filmregisseur Woody Allen, er al van dat hij haar stiefdochter Dylan Farrow had misbruikt. Volgens Allen wilde Mia Farrow zo wraak nemen, omdat hij een relatie had aangeknoopt met een andere stiefdochter, Soon-Yi.

Begin februari herhaalde de inmiddels 36-jarige Dylan de beschuldiging in een open brief in The New York Times. Allen reageerde deze week met een stuk waarin hij opnieuw Mia Farrow aanwijst als kwade genius. "Zij wilde mij zwartmaken." Dylan Farrow zelf zei daarop dat niets van wat Woody Allen beweert, 'de waarheid verandert'.

Dory Previn
De platen van Dory Previn uit de periode 1970-1973 zijn verkrijgbaar op cd: 'On My Way to Where', 'Mythical Kings and Iguanas, Reflections in a Mud Puddle/Taps Tremors and Time Steps', 'Mary C. Brown and the Hollywood Sign' en 'Live at Carnegie Hall'.

Het nummer 'Beware of Young Girls' is te beluisteren via YouTube.

Previn schreef twee autobiografische boeken, 'Midnight Baby' (1976), en 'Bogtrotter' (1980).

In januari kondigde filmmaatschappij 20th Century Fox een remake aan van 'Valley of the Dolls', nu als zwarte komedie over Hollywood. Madonna is benaderd voor een van de hoofdrollen.

Deel dit artikel