Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pas op het laatst liet Christiane Berkvens-Stevelinck (1946-2017) zichzelf zien

Home

Dana Ploeger

Christiane Berkvens-Stevelinck met echtgenoot Jan © Dana Ploeger
Naschrift

Bij de remonstrantse predikant Christiane Berkvens-Stevelinck stortte iedereen zijn hart uit. Haar oordeelsvrije houding zorgde daarvoor. Wat ze zelf doormaakte, wisten maar weinigen.

Naar de uitvaart van predikant kwamen belangstellenden van diverse religies, overtuigingen en afkomst. Dat typeerde haar levensinstelling: ze was oordeelsvrij, probeerde mensen met verschillende visies te verbinden en liet hen in hun waarde. 

Lees verder na de advertentie

Op haar vensterbank stond naast een Boeddhabeeldje een houten naaktfiguur uit Afrika en een Maria-achtige sculptuur. Aan haar sterfbed werden het Onze Vader, een Weesgegroetje en het Sjema Jisraël gebeden. Verwijzend naar de drie geloven die zijzelf belichaamde, met haar joodse moeder, katholieke vader en haar eigen keuze voor de remonstranten.

Christiane zou pas op het sterfbed van haar moeder horen dat ze Joods was

Christiane's wieg stond in het Belgische plaatsje Ukkel. Haar vader, een kolonel in het Belgische leger, kwam in 1945 terug van de oorlog. Hij had weinig andere gedachten dan dat er nog maar een kind moest komen. Het huwelijk tussen haar ouders was niet erg liefdevol. Ze had een oudere broer met wie ze weinig optrok. In haar vroege jeugd vertrok haar vader, hij hertrouwde met een Duitse vrouw, wat slecht viel in naoorlogs België. Het leven van Christiane werd niet eenvoudiger. 

Haar moeder, die zich in de jaren dertig al bekeerde tot het orthodoxe katholicisme om het anti-Joodse sentiment te ontlopen, voedde haar dochter zeer streng op. Christiane zou pas op het sterfbed van haar moeder horen dat ze Joods was. Rond haar negende ging Christiane naar een katholiek meisjesinternaat, waar ze tot haar 17de bleef. Niemand, ook haar dierbaren niet, zouden ooit horen wat haar daar overkwam. Ze omschreef het zelf als "een periode van geestelijke en lichamelijke afbraak".

Tekst loopt door onder de foto

Op het strand in Zuid-Afrika © Dana Ploeger

Terreur

Ze ontsnapte aan de terreur van de nonnen door op haar 17de geschiedenis te gaan studeren in Rome. Ze woonde er twee jaar toen ze de Nederlandse leraar klassieke talen, Jan Berkvens, ontmoette. Ze werden verliefd, trouwden en ging wonen in Schiedam, waar Jan een aanstelling kreeg op een school. Ze kregen twee zoons: Jan en Peter. Haar echtgenoot had snel door dat alleen het moederschap Christiane niet bevredigde, dus regelde hij een baantje bij de Leidse universiteitsbibliotheek en daar startte haar wetenschappelijke carrière in de handschriftkunde. Ze promoveerde in 1987 op een proefschrift over de 18de-eeuwse Franse boekverzamelaar Prosper Marchand.

Ondanks haar persoonlijke ervaring met het glazen plafond, werd ze in 2001 bijzonder hoogleraar Europese Cultuur.

Toen jaren later de functie hoofdarchivaris vacant kwam, hoopte ze dat zij die mocht vervullen. Wat was ze teleurgesteld toen die baan aan haar neus voorbijging - ze zag dat als haar persoonlijke ervaring met het glazen plafond. Des te blijer was ze toen ze in 2001 bijzonder hoogleraar Europese cultuur werd aan de Radboud Universiteit. Daar kwamen haar liefde voor bibliotheekgeschiedenis, hugenoten, jodendom, remonstranten en vrijmetselarij mooi bij elkaar in de driehoek geschiedenis, cultuur en religie.

Haar zoons herinneren zich vooral een hardwerkende moeder, want naast haar carrière volgde ze de opleiding tot predikant bij de remonstranten - aangezien ze bij de katholieken niet verder kwam dan pastoraal werker. Ze was altijd weg en druk, maar tijdens hun lange vakanties was Christiane een en al aandacht. Ze liet haar zoons erg vrij en verhief niet snel haar stem. Later erkende ze dat ze door haar jeugd zeer conflictvermijdend was. Toen zoon Jan bij een vriend een keer een fikse ruzie meemaakte, dook hij onder tafel van schrik.

Tekst loopt door onder de foto

Christiane Berkvens-Stevelinck tijdens de afscheidsdienst in Breda © Jan Berkvens

Predikant

Als predikant in Delft, Leiden en later in Breda en Rotterdam had ze een neus voor de tijdgeest; ze liep altijd voor de troepen uit. Ze bedacht als eerste predikant rituelen voor niet- kerkelijken - honderden uitvaarten, dopen en huwelijken begeleidde ze. Compassie voor de ander was daarin leidend. Niets was haar te gek. "Alle mensen zoeken geborgenheid, gelovig of niet gelovig", zei ze eerder tegen Trouw. Haar website voor rituelen had de passende naam 'Moeder-Overste': ze was altijd meelevend, maar kon ook fel zijn. Zeker als ze merkte dat mensen hun eigen geschiedenis niet meer kenden. Of als er eindeloos en doelloos vergaderd werd, dan was ze ongeduldig. Achter de schermen van de Remonstrantse Geloofsgemeenschap was ze een ware verbinder. Ze wist hoe de hazen liepen en regelde dat de in haar ogen beste mensen op de juiste plekken terechtkwamen - zonder dat die dat in de gaten hadden.

Mensen ontmoeten betekende alles voor haar. Tot op het laatst had ze wel zo'n twintig tot dertig gesprekken per week. Veelal een-op-eengesprekken, maar ook eindeloos veel bekrachtigende sms'jes. Verder inspireerde ze (ook jonge) mensen als predikant en met haar spirituele boeken 'Wat ik je nog zeggen wilde, omgaan met mensen met kanker', 'Het intieme van alleen leven, de spiritualiteit van de single' en 'Een witte stok met gps, spiritualiteit van de beperking'.

God is degene die helpt om het lot te dragen. Dat doet God goed, hij krijgt van mij een tien met een griffel.

Christiane Berkvens- Stevelinck

In die boeken schreef ze over haar persoonlijke noodlot. Ze verloor als dertiger nagenoeg haar zicht, waardoor ze met een blindenstok door het leven ging. En ze moest in 1994 afscheid nemen van haar man Jan en in 2004 van haar tweede man Joris Meltzer, beiden overleden aan kanker - een ziekte die haar ook twee keer trof. Bij de pakken neerzitten, deed ze niet. In het KRO/NCRV-programma 'De Verwondering' zei ze drie maanden geleden daarover: "Het lot is het leven, het gaat zoals dat gaat. De kracht die mij draagt, dat is God voor mij, die is stoer, niet ik... God is degene die helpt om het lot te dragen. Dat doet God goed, hij krijgt van mij een tien met een griffel."

Afsluiten

"Ze was onmiskenbaar een stoere, krachtige vrouw", beaamt haar zoon Jan. "Ze maakte haar hart groter, zodat ze er voor anderen kon zijn. Dat lukte haar door verdrietige dingen nauwkeurig af te sluiten, soms zelfs zonder het echt te verwerken. Vaak was iets ineens klaar. Zo wilde ze nooit meer naar Zuid-Afrika, omdat dat land haar te veel aan haar tweede man Joris deed denken." Na de dood van haar twee geliefden, ging ze geen exclusieve liefdesrelaties meer aan. Toch hield ze van mannen, en de laatste jaren had ze meerdere vrienden - soms tegelijk. Dat ze niet tegen polyamorie was, tekende haar open geest.

Christiane was een levensgenieter, ze genoot van lekker eten en een goed glas cognac. "Als je zondigt, moet je het goed doen en ervan genieten." Ze zag overal schoonheid in en ging vaak naar het Amsterdamse Concertgebouw. Of trok de natuur in voor meer stilte. En ze reisde veel, eerst met haar man Joris en later met zoon Jan die veel in het buitenland werkte. Op een brommertje door de Aziatische jungle of in een korjaal door de Amazone. Aan een reis naar Cambodja hield ze een paar pleegzonen over, die ze ondersteunde vanuit Nederland.

Niet mismoedig

Het trof haar diep dat er vorig jaar zomer opnieuw tumoren werden gevonden en er geen genezing mogelijk was. Ze werd niet mismoedig, behield haar humor en positivisme. En ze ging weer schrijven. Nu over haar stervensproces. In dat boek liet Christiane zich voor het eerst echt zien, met haar twijfels en verdriet. Vooral het achterlaten van haar kinderen en kleinkinderen viel haar zwaar. Ze was niet bang om te sterven. Ze wist, nadat ze ooit een bijna-doodervaring had gehad, dat het goed was waar ze heen ging.

Christiane zorgde er als geen ander voor dat iemand zijn ziel en zaligheid aan haar toevertrouwde. Zelf liet ze weinig los over haar binnenwereld.

Een van de laatste weken zat ze buiten op een bankje bij het verzorgingshuis in Bilthoven waar ze pas net woonde. Haar zoon Jan vroeg haar wat ze nog wilde ondernemen, maar voor hij het wist ging het gesprek over hem. Wat híj nog wilde met zijn leven. Typerend. Dat laatste gesprek gaf hem richting voor de toekomst en hij begon daarop aan de opleiding tot predikant. Christiane zorgde er als geen ander voor dat iemand zijn ziel en zaligheid aan haar toevertrouwde. Zelf liet ze weinig los over haar binnenwereld. Voor haar was er maar één aan wie ze zich werkelijk toevertrouwde. En naar Hem ging ze, dat was haar volle overtuiging.

Christiane Berkvens-Stevelinck werd op 29 maart 1946 geboren in Ukkel (B) en overleed op 23 november 2017 in Bilthoven.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende of heel gewone mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam

Deel dit artikel

Christiane zou pas op het sterfbed van haar moeder horen dat ze Joods was

Ondanks haar persoonlijke ervaring met het glazen plafond, werd ze in 2001 bijzonder hoogleraar Europese Cultuur.

God is degene die helpt om het lot te dragen. Dat doet God goed, hij krijgt van mij een tien met een griffel.

Christiane Berkvens- Stevelinck

Christiane zorgde er als geen ander voor dat iemand zijn ziel en zaligheid aan haar toevertrouwde. Zelf liet ze weinig los over haar binnenwereld.