Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Pas op, een vrouw achter het stuur!

Home

Jannie Schipper

Loujain al-Hathloul op weg naar de Saudische grens. Kort erna werd ze het land in gelokt en gearresteerd. Ze zit nog steeds vast. © ap

Saudische vrouwen mogen nog altijd niet autorijden, op straffe van cel en zweepslagen. Maar het activisme groeit.

Uitdagend kijkt ze in de camera. "Hallo, ik ben Loujain alHathloul, ik rijd op de Quwaifa snelweg en ik ga nu proberen de Saudische grens over te steken in mijn eigen auto, met een Emirati rijbewijs (...). We zullen zien wat er gebeurt." Ruim een miljoen mensen bekeken het filmpje dat de 25-jarige Saudische activiste op 30 november 2014 postte op YouTube.

Na een nacht in haar auto aan de grens werd ze het land in gelokt en daar onmiddellijk gearresteerd, net als presentatrice Maysaa Alamoudi (33), die haar voedsel en morele steun kwam brengen. Tweeenhalve maand later zitten beide vrouwen nog steeds vast. Hun advocaten hebben bij het aantreden van de nieuwe koning, afgelopen maand, hun casus voorgelegd aan de commissie die over amnestie gaat. Tot dusver hebben ze niets gehoord, terwijl veroordeelden voor onder meer drugsdelicten wel vrijkwamen.

Al 24 jaar strijd
Aisha al-Mana komt het scenario bekend voor. In 1990 was zij de eerste die een 'Women2Drive'-campagne opzette. De invasie van Irak in Koeweit was net aan de gang en Saudi-Arabië was thuisbasis van Amerikaanse troepen. "Ik kwam uit Dhahran in het oosten en zag op de snelweg een konvooi Amerikanen waarin ook vrouwen meereden. Toen heb ik mijn chauffeur gevraagd op de achterbank te gaan zitten, en ben zelf verder gereden naar Riyadh, zo'n 360 kilometer verderop." Een week later reed zij met 46 andere vrouwen in colonne door de hoofdstad Riyadh om het recht op te eisen om zelf te rijden.

Het gevolg: aanhoudingen, reisverboden, confiscaties van paspoorten en bezittingen en smaadcampagnes tegen de groep activistes. Aisha al-Mana werd na verhoor op het politiebureau weggestuurd uit Riyadh, terug naar de regio waar haar familie woonde. Met het bedrijf dat Al-Mana destijds leidde was het gedaan, vertelt voormalig medewerkster Tamador Meihuizen. "We zijn nog wel even doorgegaan, maar iedereen was bang om met ons samen te werken. Iedereen was tegen ons, de religieuze leiders voorop." Na een demonstratie van boze burgers kwamen religieuze leiders met een fatwa tegen vrouwen achter het stuur.

Zweepslagen
Ook bij latere acties kregen autorijdende vrouwen met de politie te maken. In 2011 werd activiste Manal al-Sharif negen dagen vastgehouden en werden twee andere vrouwen veroordeeld tot zweepslagen, al werden de straffen uiteindelijk niet uitgevoerd.

In 2013 en 2014 lieten ondanks een waarschuwing diverse vrouwen, onder wie de twee die nu vastzitten, zich filmen achter het stuur. Sommigen werden op straat aangehouden en korte of langere tijd vastgehouden. Columniste Tamador Alyami raakte haar auto kwijt. Andere deelneemsters kregen een dreigend telefoontje van het ministerie van binnenlandse zaken.

Lees verder na de advertentie
Iedereen was tegen ons, de religieuze leiders voorop

In 2011 werd activiste Manal al-Sharif negen dagen vastgehouden wegens autorijden. © afp

Toch was activiste Hala al-Dosari geschokt door de arrestatie van Maysaa en Loujain. "Ik had dit nooit verwacht", zegt Al-Dosari. "Ik wist natuurlijk dat ze ons wilden stoppen, maar niet dat ze zo ver zouden gaan." Al-Dosari en andere activisten belden dagenlang achter de autoriteiten aan totdat ze uiteindelijk de verblijfplaats van de twee konden achterhalen: Maysaa in een vrouwengevangenis en Loujain in een 'correctieve instelling voor meisjes' onder de dertig. De aanklachten tegen hen vallen in hun moederland onder de terrorismewet.

Het ultieme symbool
"Waarom moeten jullie westerlingen altijd zo focussen op dat autorijden?" zegt adjunct-hoofdredacteur Faheem al-Hamid van dagblad Okaz. "Alsof dat het allerbelangrijkste is." Voor het Westen is het verbod op autorijden het ultieme symbool voor de onzelfstandigheid van vrouwen in Saudi-Arabië, waar vrouwen voor vrijwel alle officiële handelingen toestemming moeten vragen aan hun mannelijke familieleden.

Daarmee zijn de campagnes van autorijdende vrouwen voor regeringsgezinde Saudiërs ook het beste bewijs geworden voor wat zij zien als pogingen het imago van het land te besmeuren. Of Al-Hamid in zijn krant aandacht besteedt aan de acties? "Nee zeg, we gaan geen campagne voeren voor mensen die de wet overtreden. Wij brengen alleen het nieuws."

Kijk liever naar wat vrouwen wél doen, zegt journaliste Mounira Al-Shakhsi. "Ik interview als vrouw ministers, en wij hebben dertig vrouwelijke Sjoera-leden (het Saudische 'parlement', JS), meer dan in veel westerse landen." Bovendien, wie zegt dat zij achter het stuur willen zitten? "In de andere Golfstaten mogen vrouwen wel autorijden, maar als ze naar huis willen na een feestje, staat hun chauffeur klaar."

En Al-Shakhsi belt haar chauffeur om de auto alvast voor te rijden na het interview.

Geduld
Mohammed Al Zulfa probeerde als een van de eersten het onderwerp op de agenda te zetten van de Sjoera-raad. Hij kreeg veel kritiek te verduren. Volgens Al Zulfa zijn door die periode van grote controverse steeds meer Saudiërs van mening veranderd. Nu stellen veel mensen dat vrouwen best mogen autorijden - maar niet hier en niet nu. "Het komt mettertijd", zei de onlangs overleden koning Abdullah in een tv-interview, "geduld is een schone zaak."

Voor het Westen is het verbod op autorijden het ultieme symbool voor de on­zelf­stan­dig­heid van vrouwen in Saudi-Arabië

Activiste Loujain al-Hathloul toont op Instagram haar rijbewijs. © Instagram

Een veelgehoord argument tegen afschaffing van het verbod is dat 'de maatschappij er niet klaar voor is'. Met de hoge aantallen verkeersdoden in het koninkrijk zou het voor vrouwen niet veilig zijn om de straat op te gaan. "Ik denk dat de regering vrouwen wel wil laten autorijden, maar dat ze het juiste moment zal uitkiezen", zegt ambtenaar Mohammed Al-Arfaj. "Het aantal ongelukken zal toenemen omdat het nieuw is. De veiligheid op de weg moet bewaakt worden."

Als het verbod zou worden opgeheven, moeten er volgens Al-Arfaj beperkingen worden ingevoerd, "bijvoorbeeld dat vrouwen op bepaalde tijden de weg op mogen en dat ze grondig getraind moeten worden." Ook vrezen hij en anderen dat vrouwen die autorijden makkelijker seksueel geïntimideerd of zelfs misbruikt zullen worden.

"Wat een onzin", schiet blogster 'Saudi Woman' Eman Nafjan uit. "Alsof de chauffeur de vrouw kan beschermen tegen seksuele intimidatie. Nu worden ze net zo goed lastiggevallen. Integendeel, er komt juist een vreemde man bij tegen wie de vrouw zich moet beschermen." Activisten proberen het religieuze argument tegen te gaan dat autorijden het mengen van vrouwen en mannen zou bevorderen. "Dit soort retoriek heeft de wetgeving vertraagd", zei Sjoera-lid Al Zulfa in een internet-talkshow die Radio Netherlands Worldwide over het onderwerp faciliteerde. "We zeggen dat er religieuze bezwaren zijn tegen autorijden, maar we leveren onze dochters over aan buitenlandse chauffeurs. Is dat soms waartoe de islam heeft opgeroepen?"

Basisrecht
Zoals de regering benadrukt dat ze niet tegen zijn, maar dat er nu eenmaal praktische bezwaren zijn, zo benadrukken activisten dat ze alleen maar een individueel basisrecht opeisen. "Het verbod is een probleem voor vrouwen én mannen", zegt Aisha Al-Mana. "Nu moeten mannen hun werk onderbreken om hun vrouw of kinderen weg te brengen. Weduwen en gescheiden vrouwen hebben niet eens die keuze. Lang niet iedereen kan zich een chauffeur veroorloven, en er is niet of nauwelijks openbaar vervoer."

Op het platteland en op compounds in Saudi-Arabië rijden vrouwen al van oudsher auto. "In de woestijn is geen verkeerspolitie", zegt Al-Mana. Zij toont een Saudisch rijbewijs van een Amerikaanse uit 1980: om te rijden op de compound van Aramco, de nationale oliemaatschappij. Maar ook in de stad Jeddah laten vrouwen hun dochters stiekem de plek van de chauffeur innemen, om te oefenen.

Steeds meer hoogopgeleide vrouwen halen hun rijbewijs buiten Saudi-Arabië. Al-Mana deed ooit rijexamen in de Verenigde Staten, anderen zoeken het dichter bij huis. Loujain en Maysaa hebben een GCC-rijbewijs, dat geldig zou moeten zijn in alle Golfstaten. Zo rijden Saudische vrouwen overal, behalve in hun eigen land.

Het aantal ongelukken zal toenemen omdat het nieuw is. De veiligheid op de weg moet bewaakt worden

Natuurlijk is autorijden voor vrouwen wél een politieke kwestie, zegt activiste Hala al-Dosari. "In Saudi-Arabië is al het persoonlijke politiek. En de regering ziet dat duidelijk ook zo, anders zouden ze ons niet zo hard aanpakken." Ze vermoedt dat Loujain al-Hathloul is opgepakt om als voorbeeld te dienen. "Loujain laat zien dat ze doet wat ze wil, ze gaat in tegen alle sociale normen, niet alleen wat autorijden betreft. Ze vertegenwoordigt vrouwen die hun eigen pad kiezen. En ze heeft 300.000 volgers op Twitter."

Stel dat ze haar ongestraft hadden laten binnenrijden, dan zouden andere jongeren haar voorbeeld kunnen volgen, denkt Al-Dosari. En omgekeerd: "Door haar nu zo agressief te benaderen, maken ze duidelijk dat er zero tolerance is. Ze willen voorkomen dat de online-discussies in de praktijk worden gebracht. Want dat is waar het om gaat: je mag op internet praten waarover je wilt, zolang je het maar niet in het echte leven uitprobeert en de regering dwingt een standpunt in te nemen."

Solidariteit
Ook na de arrestatie van Loujain en Maysaa woedt de discussie op internet voort. Naast hatelijke tweets waren er uitingen van solidariteit. Vrouwen en mannen filmden steunbetuigingen en hashtags als "Loujain Leeuwenhart", "Loujain aan de grens", "Laat Maysaa en Loujain vrij" werden snel trending op Twitter.

Maar er lijkt weinig beweging in de zaak te zitten. De rechtzaak werd in hoger beroep terugverwezen van de speciale 'terrorismerechtbank' in Riyadh naar de plaatselijke rechtbank. Het amnestieverzoek dat de advocaten van de activistes indienden bij de nieuwe koning Salman bleef tot nu toe zonder respons.

Nu de twee vrouwen al zo lang vast zitten, raakt Aisha al-Mana ontmoedigd. "Ze hebben ons stil gekregen, er is niks veranderd in al die jaren." Is Al-Dosari optimistischer? "Ik ben nooit optimistisch geweest", zegt zij. "Ik weet zeker dat als er over vijf jaar een metrolijn komt in Riyadh, dat als zoveelste argument wordt gebruikt om te beweren dat autorijden voor vrouwen dus niet nodig is: er is toch openbaar vervoer? Maar door dit soort acties worden regeringen tenminste gedwongen te laten zien waar ze staan."

Volgens Al Zulfa is het tijd voor de regering om een besluit te nemen. "Je kunt niet blijven wachten op de tegenstanders. Als ze vijftig jaar geleden hadden gewacht tot alle tegenstanders van vrouwenonderwijs het ermee eens waren, dan waren vrouwen nu nog analfabeet geweest."

Jannie Schipper is landencoördinator Saudi-Arabië bij Radio Netherlands Worldwide.

Deel dit artikel

Iedereen was tegen ons, de religieuze leiders voorop

Voor het Westen is het verbod op autorijden het ultieme symbool voor de on­zelf­stan­dig­heid van vrouwen in Saudi-Arabië

Het aantal ongelukken zal toenemen omdat het nieuw is. De veiligheid op de weg moet bewaakt worden