Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Parapsycholoog zoekt verlichting in boeddhisme

Home

Koert van der Velde

Veertien jaar leidde Douwe Bosga het Parapsychologisch Instituut in Utrecht, en bestreed hij 'bekrompen wetenschappers' en 'fundamentalistische sceptici' die de parapsychologie haar bestaansrecht ontzeggen. Maar hij is het chronische geldgebrek beu. Het leven is kort, dus Bosga wendt de steven. Met boeddhistische meditatie hoopt hij meer inzicht te krijgen in de geest.

Talloze malen onderzochten antropologen de regendans, maar nooit hebben ze onderzocht of het na zo'n dans ook echt gaat regenen. Want antropologen onderzoeken het menselijk geloof, niet of dat geloof ook echt waar is. De tijd dat de wetenschap het bestaan van God of van zijn machtige hand probeerde te bewijzen ligt achter ons. 'Bekrompen', redeneert de parapsychologie, een vakgebied dat volgens 'harde wetenschappers' helemaal niet bestaat, maar dat zich ten doel stelt om volgens de regels van de wetenschap te onderzoeken of er echt niet meer is tussen hemel en aarde.

Als je de enorme, iedere dag groeiende stroom wonderverhalen kritisch onderzoekt, dan blijven er enkele verhalen over die niet te verklaren zijn en dus wonderlijk blijven. Bosga heeft er zelf een aantal meegemaakt - hij vertelt over een paar sterke staaltjes van de inmiddels overleden helderziende Tholen - en is er stellig van overtuigd dat er ,,correspondentie kan bestaan tussen bewustzijnsinhouden en gebeurtenissen elders''.

,,Hoe het werkt weten we niet, maar dat het bestaat is inmiddels bewezen,'' stelt hij, en hij beroept zich daarvoor op de uitslagen van de zogenaamde Ganzfeld-experimenten, waarbij gekeken wordt of de indrukken van proefpersonen overeenstemmen met de plaatjes waarop een ander de aandacht heeft gericht.

Even de 'fundamentalisten' van Skepsis bellen. Secretaris Rob Nanninga: ,,Inderdaad, in een artikel dat eerdaags zal worden gepubliceerd in een gezaghebbend vakblad worden vele reeksen van die Ganzfeld-experimenten van het laatste decennium naast elkaar gelegd, en de uitslag laat zien dat men vaker goed raadt dan je op grond van het toeval mag verwachten.'' Alleen: ,,Omdat er geen theorie is die dit kan verklaren, kunnen we er niet op voorhand vanuit gaan dat steeds dezelfde oorzaak speelt.'' 'Het paranormale' blijft voor Nanninga daarom een geloof, geen feit.

Bosga verklaart dat je kijk op dit soort zaken veel te maken heeft met het mensbeeld waarvan je uitgaat. ,,Als je ervan uitgaat dat het bewustzijn van de verschillende mensen in de grond een is, dan heb je er geen moeite mee om te geloven dat het bewustzijn van de verschillende mensen onder bepaalde omstandigheden op een buitenzintuigelijke manier contact kan maken.''

Die aanname is een geloof, geeft Bosga toe. ,,Maar ik heb zoveel wonderlijks meegemaakt, en dat wonderlijks kan beter verklaard worden vanuit het mensbeeld dat een onderliggende bewustzijnseenheid veronderstelt dan vanuit het mensbeeld dat uitgaat van alleen gescheidenheid.''

Volgens Bosga is het een vergissing te denken dat het aannemen van het bestaan van zoiets als buitenzintuigelijke waarneming in strijd is met de wetenschap. ,,Alles waar we nu vanuit gaan, blijft geldig, alleen onder bepaalde omstandigheden. De natuurwetten van de Newtoniaanse fysica bleven in het leven van alledag ook gewoon gelden nadat Einstein ontdekt had dat ze onder bepaalde omstandigheden, bij zeer grote snelheid en afstand, niet opgaan.''

Dat de parapsychologie in Nederland en wereldwijd tot op heden maar weinig resultaat geboekt heeft, ligt volgens Bosga niet aan de ongrijpbaarheid van het onderwerp. Hij is het niet eens met de vaak gehoorde stelling dat het paranormale, vriendelijk gezegd, wijkt bij kritische aandacht van het verstand: hoe gedegener het laboratoriumonderzoek hoe minder paranormale verschijnselen optraden, laat staan dat ze zich lieten herhalen. De resultaten van onderzoekingen blijken ook sterk afhankelijk van degene die het onderzoek leidt. Onderzoekers die sceptisch zijn, behalen minder resultaat dan empathischer collega's.

Bosga ziet desinteresse in de reguliere wetenschap als belangrijkste redenen voor het magere resultaat van het weinige onderzoek. ,,De hoeveelheid geld en onderzoeksinspanning van gewone psychologie en parapsychologie verhouden zich tot elkaar als honderd jaar en een week. Het is een centenkwestie. Als er morgen een flinke zak geld is voor parapsychologisch onderzoek, dan staan de universiteiten in de rij. Dat bleek toen de schrijver Arthur Koestler een paar miljoen voor dit doel naliet, en het bleek onlangs in het Duitse Freiburg. Dankzij een groot legaat kon daar een leger onderzoekers naar het paranormale worden aangesteld.''

Bosga volgde in 1986 Van Praag op, die weer de opvolger was van de illustere Tenhaeff onder wie het instituut nog onder de vlag van de Rijksuniversiteit Utrecht voer. Vanwege bezuinigingen en wetenschapspolitiek spel moest het instituut door als particulier initiatief. Er werken nu vier bevlogen afgestudeerde psychologen, meer als hobby dan als beroep. Bosga is de eeuwige jacht naar geld meer dan moe. Per 1 februari legde hij zijn functie neer. Hij gaat zich wijden aan een persoonlijk bewustzijnsonderzoek: het spirituele pad van het Tibetaans boeddhisme volgens de in België wonende Lama Karta.

Dat betekent niet dat het paranormale hem voortaan met rust zal laten. ,,Vroeg of laat komt de bewandelaar van een spiritueel pad paranormale ervaringen tegen. Maar voor de persoonlijke ontwikkeling zijn dit bijzaken. Wie er teveel belang aan hecht, er op kickt, verdwaalt. Hij hecht aan zijn ego, terwijl dat nu juist is wat hij wil loslaten.''

,,Paragnosten hebben misschien wel extra grote ego's - vandaar dat ze er niet in slagen zich te verenigen, om zo kwaliteitscriteria te kunnen ontwikkelen. Het paranomale is uiterst ambigu, en daarom zouden paragnosten heel bescheiden en terughoudend moeten zijn. Je kunt nooit zeker zijn of een gedachte die in je opborrelt geen fantasie is. Te velen zijn desondanks heel stellig, en ontlenen daaraan hun status. De schade die ze kunnen aanrichten is groot.''

Het nieuwe pad laat zaken als geldgebrek en de ego's van paragnosten links liggen. Voortaan concentreert Bosga zich op zichzelf. ,,Probeer eens twee minuten aan een glas water te denken. Dat lukt je niet. Probeer vervolgens twee minuten niet aan een glas water te denken. Ook dat lukt je niet. Naarmate de beheersing groter wordt, groeit ook het inzicht. Zulk soort zelfonderzoek geeft weliswaar geen wetenschappelijke, maar wel een uiterst wezenlijke kennis van de menselijke geest.''

Deel dit artikel