Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Paradijs op zoute grond

Home

MONICA WESSELING

Vreemde woorden klinken, onderweg in Zeeland: hollestelle, wegeling, darinkdelven en moernering. We zijn in de Yerseke Moer, land van zoutwinning en bloementuintjes op de vierkante centimeter.

De buitengewesten van Yerseke stemmen niet direct hoopgevend. Oké, er is een mooie oude dijkcoupure bij het spoor, compleet met gleuven en schuiven, maar verder is er slechts industrie. Kleine industrie gelukkig. Krap tien minuten later is het al zo stil en natuurlijk dat een mol midden op de dag een bovengronds ommetje waagt. Op het land rondom zijn aardappels, appels en tarwe in de maak. Niet op strakke vierkante percelen. Daaraan doen ze hier niet. Zeeland is land ontstaan uit water en dat boetseert nou eenmaal niet in rechte lijnen.

Een bordje 'natuurgebied' te midden van de akkers leidt eerst nog tot verbazing - zó fraai ziet het gras er nou ook weer niet uit - maar blijkt bij de belendende percelen geheel op z'n plaats. Kreken kronkelen zich een weg door een wei in alle kleuren groen, pinken lodderen en een bergeend schudt zich uit. In Vlake, een gehucht als een vergeten woord, zet een veulen wankelend zijn eerste stappen en laten twee vrouwen hun paard uit.

Even verderop de Yerseke Moer, dat paradijs voor zowel historici, geografen als donkergroene lieden. Een natuurgebied dat op afstand weinig spectaculair lijkt, maar tot verslaving blijkt te leiden. Er groeien bloemen in biologisch onmogelijke combinaties, liggen bulten waar vroeger kuilen waren en lopen louter doodlopende wegelingen.

De Yerseke Moer is ontstaan door moernering, zoutwinning in de Middeleeuwen. Vlak na het begin van de jaartelling brak de zee door in het zoete veenmoeras dat de moer destijds was. Het water schuurde kreken uit en zette zand en klei af. Zand dichtbij de kreek, klei wat verder. Zo ontstond een zout moeras waar rondtrekkende herders en, na de aanleg van een ringdijk rond Beveland, landbouwers met moeite een homp brood konden verdienen.

Tot in de veertiende eeuw een briljante geest ontdekte dat er goud in de grond zat. Het veen was immers doordrenkt geweest met zout water en zout leverde florijnen. Veel florijnen. Hoe moest het eten voor de almaar groeiende bevolking anders worden geconserveerd?

Al snel stonden er honderden noeste werkers het veen op te graven om er, door verbranding, zout uit te winnen. "En de gevolgen van die moernering, dat darinkdelven, zijn nog steeds te zien", vertelt Jan Koene, vrijwilliger bij het Zeeuws Landschap, die ons bij het hek opwacht. "Niet alleen aan de planten, ook aan het reliëf."

Met dat reliëf blijkt iets raars aan de hand. Net na de moernering lagen de plekken waar het veen was weggegraven het laagst, net als de kreekbeddingen. Door ontwatering klonk het resterende veen echter in. Laag werd dus hoog; inversie van het landschap. En inderdaad - nu de gids, zelf geograaf, erop wijst, ontdekken we een mooi patroon van hoge en lage stukken. Want omdat hoog zoet en droog is, en laag zout en nat, groeien zoute en zoete planten dwars door elkaar heen. Zeekraal, zulte (zeeaster) en zilte schijnspurrie staan pal naast boterbloemen en grote ratelaar. Krankzinnige tuintjes op de vierkante meter! Zelfs de doodlopende wegeling het veen in - een 'zoekweggetje' - is verwarrend. Want hoewel destijds aangelegd op de hoge zoete kreekruggen, groeit er toch zilte zegge, zo'n plant van de zoute kwelder. Vanuit de sloot opspattend water blijkt de reden.

Gras in alle kleuren, bloemen, scholeksters en licht klaaglijke wulpen - mijn hart is aan de moer verpand. We passeren een aloude hollestelle, een middeleeuwse veedrinkplaats, en leren over het ontstaan. In de stelle - de kunstmatig opgeworpen heuvel op de kwelder, bestemd als hoogwatervluchtplaats, is een gat gegraven waardoor deze hollestelle werd.

Huppend van de ene naar de andere onmogelijke plantencompositie wordt het land almaar hobbeliger en ongeorganiseerder. "Wilde moernering", zegt Koene alsof daarmee alles is verklaard. Niet elke zoutwinner hield zich aan de regel dat het klei dat bovenop het veen lag, na veenwinning weer netjes moest worden teruggegooid, zo legt hij uit. De kleibulten zijn soms metershoog en overdekt met kattendoorn, boterbloem, akkerdistel en andere zoetigheden.

Bloemiger was een extra rondje zelden maar uiteindelijk gaan we verder. De sloten zijn beschoeid met dakpannen die overschoten toen de oesterteelt ze niet langer als kweeksubstraat kon gebruiken. Zuinig kan zo snugger zijn.

De wind op de Oosterscheldedijk brengt een mooie variatie in mimiek. Fietsers met wind mee glimlachen en groeten, die met wind tegen tornen fronsend en verbeten.

Een meeuw laat sluw een mossel kapot vallen op het asfalt en dropt en passant en maar net naast ons, een forse kledder.

Yerseke begroet met vislucht en veel herrie: schelpdieren verwerken in fabriekshallen klettert blijkbaar flink. De haven brengt weer rust. Het is vrijdagmiddag. Na een week op zee zijn de vissers weer thuis. De kreeftenfuiken zijn leeg en gestapeld, de mannen moe en voldaan.

Via de oesterputten waar de schelpdieren worden verwaterd - geen archaïsch, maar wel een mooi woord - bereiken we het Oosterscheldemuseum, zo'n tentoonstelling op huiskamerformaat. De expositie over de schelpdiervisserij van vroeger is bijna ontwapenend simpel met foto's, maquettes van boten, oude filmpjes over de visserij en veel bordjes met tekst. In het weekeinde zijn er vrijwilligers om uitleg te geven, verzekert de mevrouw van de VVV. En of we niet een blikje babbelaars mee willen nemen. Echt Zeeuws en van aloude receptuur.

Lees verder na de advertentie

Route

Wij liepen de Groene Wisselsroute Kruiningen-Yerseke. 17 km. wandelzoekpagina.nl (trefwoord 'Yerseke')

Zeer aan te raden is een extra wandeling door natuurgebied de Yerseke Moer. Alleen 'op de knieën' is de krankzinnige plantenrijkdom te ontdekken. Deze wandeling (2,5 km, open 1 juli-1 november), uitgezet door beheerder Het Zeeuwse Landschap, begint hoek Schelvrijweg/Reeweg in Yerseke. Sla hiervoor bij routepunt 58 niet rechtsaf zoals de routebeschrijving aangeeft, maar linksaf. Bij de dijk een infopaneel en start van de route. Na ommetje terug naar 58 en route vervolgen. Extra ommetje inclusief aanloop 5 km.

Oosterscheldemuseum: gevestigd in VVV-pand (Kerkplein 1, Yerseke). Open dinsdag t/m zaterdag 9.30-12.30 en 13.00-16.00 uur. Charmant!

Informatie over de moer: hetzeeuwselandschap.nl/natuurgebieden/yerseke-moer

Deel dit artikel