Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oranjewoud

Home

FLIP VAN DOORN

In Parkgebied Oranjewoud nabij Heerenveen vervaagt de scheidslijn tussen kunst en de omgeving. Het parkmuseum gaat op in het landschap en veel kunst in het museum gaat weer óver het landschap.

"Wij houden ons strak aan de IJsheiligen." Willia Habers is gedecideerd. Pas halverwege mei gaan de kuipplanten naar buiten, voornamelijk citroen- en sinaasappelboompjes. Vanaf oktober staan die beschut achter de hoge ramen van hun winterstalling, de oranjerie van landgoed Oranjestein in Oranjewoud. Het zal een van de weinige oorspronkelijke oranjerieën in Nederland zijn die nog als zodanig in gebruik zijn.

Op Oranjestein is wel meer bij het oude gebleven. De eigenaresse gebruikt haar landgoed als zomerverblijf, zoals vele generaties voor haar dat deden. Bezoekers hebben slechts beperkt toegang tot de 28 hectare landschapspark; aan het einde van de zomer gaan de tuinen op zondag open voor het publiek. Met haar man Berry beheert Willia Habers het huis, de bijgebouwen en het park met de enorme hertenkamp. Na IJsheiligen maken ze de oranjerie klaar voor verhuur aan groepen en voor gebruik als theeschenkerij. Eerst wacht echter het Oranjewoud Festival. Dan is de hoge, lichte ruimte met zijn fraaie akoestiek eventjes een concertzaal.

Het festival bekrachtigt het bijzondere karakter van Parkgebied Oranjewoud. Tot 1676 was Schoterwold niet meer dan een buurtschap onder de rook van Heerenveen. Dat veranderde toen Albertine Agnes van Nassau, een kleindochter van Willem van Oranje, er een lap grond en een paar boerderijen kocht. Architect Daniël Marot bouwde er een paleisje en tekende voor de strakke, barokke tuinaanleg. Het dorp dat ontstond nam dezelfde naam aan als het landgoed: Oranjewoud. Na een flinke verbouwing transformeerde de rentmeesterswoning later tot landgoed Oranjestein. Het dorp groeide uit tot een chique enclave dankzij de vermogende families die in de loop der eeuwen in de omliggende bossen hun buitenverblijven lieten bouwen. Op een aantal van die oude buitens klinkt eind mei kamermuziek. Maar ook de overtuin van landgoed Oranjewoud is een van de festivallocaties, evenals museum Belvédère.

Sinds 2004 is het museum onderdeel van Parkgebied Oranjewoud. Als een enorme, vergeten turf ligt het langwerpige gebouw over de Prinsenwijk. Die oude turfvaart werd rond 1700 door Marot verbreed en opgewaardeerd tot Grand Canal, een lange en kaarsrechte zichtas aan de achterzijde van landgoed Oranjewoud. Drie eeuwen later maakte landschapsarchitect Michael van Gessel het Grand Canal de levensader van het nieuwe museumpark. De strenge lijnen van de Franse barok mengde hij met speelse elementen uit de Engelse landschapsstijl om het park naadloos te laten aansluiten bij de aangrenzende landgoederen.

Net als elders in Oranjewoud is in het museumpark de natuur zorgvuldig vormgegeven; de scheidslijn tussen kunst en landschap is nauwelijks waarneembaar. Daar komt bij dat het museum zelf onderdeel is van zijn omgeving, er bijna helemaal in opgaat. Tegelijkertijd hebben veel kunstwerken in het museum die omgeving als onderwerp. Stap ik de deur uit, dan sta ik meteen in een landschap dat ik kort daarvoor nog aan de wand zag hangen.

Ondertussen zie ik hoe plukjes mos bezit nemen van de platen natuursteen die het gebouw bekleden. "Wij laten zien dat landschap en kunst zich goed tot elkaar verhouden en dat het een uit het ander voort kan komen", zo formuleert conservator Han Steenbruggen het. Aan de vooravond van het festival opent in Belvédère de expositie 'Improvisaties op wind, water, wad'. Voor het eerst komen langs het Grand Canal beelden en objecten te staan. "Bij de nieuwe tentoonstelling maken we gebruik van het park, laten we bezoekers zien dat het museum deel uitmaakt van een groter geheel." Museumbezoekers op wandelschoenen zijn een gebruikelijke verschijning in Belvédère, nu is het zaak het traditionele

museumpubliek ook de natuur in te krijgen. Veel hartelijker dan hier kan die uitnodiging niet zijn. Direct achter het museum leidt een knuppelpad met een brede slinger door het museumpark. Op de zompige grond aan weerszijden van het pad ruikt het, voelt het of het veen hier nooit ontgonnen is. Even verder geven enorme rode beuken aan waar het oude landgoed Oranjewoud begint. Daar lonkt de overtuin, een romantisch parkbos met een ommuurde kruidentuin, het hele jaar vrij toegankelijk. Kunstig vormgegeven landschap.

Het parkgebied blijft verleiden en lokt degenen die zich overgeven aan zijn schoonheid steeds verder mee. Een knooppuntennetwerk voor wandelaars wijst de weg. Naar het Reigersbosch of naar Tjaarda's Bosch waar de oorspronkelijke Belvédère tot boven de bomen reikt. De betonnen uitkijktoren leende zijn naam aan het museum, het mooie uitzicht vanaf de top ligt in de naam besloten.

Via het wandelnetwerk leiden de witte paaltjes van een van de drie themaroutes naar een plek die net buiten het parkgebied ligt. Een plek waar de verhoudingen zijn omgedraaid. Met zijn Ecokathedraal gaf landschapsarchitect Louis le Roy een nieuwe dimensie aan de landschapskunst. Zijn project heeft hem inmiddels overleefd. Planten en struiken overwoekeren de losjes geordende stapels puin en bouwafval, als om ons eraan te herinneren dat de natuur het uiteindelijk altijd zal winnen van de menselijke daadkracht.

Dat de Ecokathedraal een van de locaties is waar tijdens het Oranjewoud Festival musici neerstrijken, doet daar niets aan af. Dat de route terugleidt naar de parkaanleg en de door mensenhanden vormgegeven natuur al evenmin. Er zal onvermijdelijk een dag komen waarop de natuur definitief bezit neemt van de zo zorgvuldig aangelegde bossen en parken, van de lanen en de dreven.

Maar tot die tijd mogen wij de illusie koesteren dat we de natuur naar onze hand kunnen zetten, haar onderwerp én onderdeel van onze kunst kunnen maken. Er zijn maar weinig plekken waar die illusie zo schitterend tastbaar is als in Oranjewoud.

Lees verder na de advertentie

Open op afspraak

Museum Belvédère: museumbelvedere.nl

Landgoed Oranjestein is op afspraak geopend voor groepen vanaf zes personen en in augustus en september elke zondagmiddag: oranjestein.com

Oranjewoud Festival, van 28 t/m 31 mei: oranjewoudfestival.nl

Deel dit artikel