Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Opwinding over bijzondere supernova

home

Willem Schoonen

© Trouw

Een exploderende ster die vier keer aan de hemel wordt afgebeeld, kan de snelheid onthullen waarmee het heelal uitdijt.

De supernova die hier schematisch is afgebeeld, is een exploderende ster in een sterrenstelsel op 4 miljard lichtjaar van de aarde. Hij zou van hier met geen telescoop te zien zijn, ware het niet dat er een sterrenstelsel tussen hangt, dat werkt als een lens. Die lens zorgt voor het bizarre effect dat de supernova op vier plaatsen aan de hemel wordt waargenomen.

Lees verder na de advertentie

De waarneming van deze supernova, iPTF16geu geheten, zorgt voor opwinding onder sterrenkundigen. In de geschiedenis van het heelal zijn veel van die sterren geëxplodeerd, maar het is extreem ingewikkeld om zo’n explosie waar te nemen. Sterrenkundigen hebben echter een manier gevonden om kandidaat-sterren op te sporen, die supernova zouden kunnen zijn.

Die automatische zoektocht wordt iedere avond opgestart in het Palomar observatorium in Californië, VS. Daar dook ook deze kandidaat op, die aan dat observatorium (iPTF) zijn naam dankt. Hij oogde aanvankelijk gewoontjes, maar bleek al gauw bijzonder. De supernova werd daarom ook met andere telescopen in beeld gebracht, en bleek inderdaad sensationeel vanwege zijn grote afstand tot de aarde en de tussenhangende lens.

Het effect van die lens volgt uit de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein. Die theorie zegt dat zwaartekracht een kromming is van ruimte en tijd. Alles in de ruimtetijd volgt die kromming. In de figuur is dat weergegeven: het licht van de ver staande supernova wordt om het tussenstaande sterrenstelsel gebogen.

Het tussenstaande sterrenstelsel werkt als een lens, een zwaartekrachtlens. Einstein voorspelde dat zo’n zwaartekrachtlens het beeld van de verre ster kan splitsen. En dat is wat hier gebeurt: de supernova wordt door de kromming van zijn licht vier keer aan de hemel afgebeeld. Er worden vier supernova’s gezien, terwijl er maar één is.

Astronomen hopen dat deze supernova hen meer vertelt over de toekomst van het universum

Opwinding

Voor sterrenkundigen begint hier de echte opwinding, want de vier afbeeldingen van de ene supernova zijn allemaal iets verschillend. Omdat het licht van vier afbeeldingen vier verschillende banen heeft gevolgd door die gekromde ruimtetijd, zijn de karakteristieken verschillend. En met die verschillen kan worden bepaald hoe snel die supernova zich van ons vandaan beweegt.

Want dat doet ie; het heelal is sinds zijn ontstaan aan het uitdijen, dus alles wat aan de sterrenhemel wordt waargenomen, beweegt zich van ons weg. Over de precieze snelheid waarmee dat gebeurt, bestaat echter verschil van mening; de verschillende methoden die worden gebruikt om die snelheid te schatten, komen niet allemaal op hetzelfde getal uit.

Deze supernova leent zich bij uitstek voor dat doel. Hij behoort tot de categorie 1A, de helderste onder de supernovae. Het gaat hier om twee sterren die elkaar hebben gevonden in een vernietigende explosie, die meer dan een miljard keer de energie van onze zon uitstraalt.

Die twee sterren zijn daarmee aan hun eind gekomen, vier miljard jaar geleden. Omdat ze zo ver weg staan, bereikt het licht van hun explosie pas nu de aarde. En gaat het astronomen meer vertellen over de toekomst van het universum.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Astronomen hopen dat deze supernova hen meer vertelt over de toekomst van het universum