Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Opnieuw probeert een Afrikaanse leider te regeren tot 'ie er bij neervalt

Home

Melanie Zierse

President Pierre Nkurunziza, begin mei 2018 © AP

Burundi stemt vandaag over de ambtstermijn van de president. Hij is de zoveelste Afrikaanse leider die blijft plakken op het pluche.

Opnieuw probeert een Afrikaanse leider via een constitutioneel trucje langer op de troon te blijven zitten dan wettelijk is toegestaan. Deze keer gaat het om de Burundese president Pierre Nkurunziza, die via een referendum zijn macht wil uitbreiden tot 2034. Vandaag gaan miljoenen inwoners van het kleine Oost-Afrikaanse land (qua oppervlakte twee derde van Nederland) naar de stembus om 'ja' of 'nee' te stemmen op deze wetswijziging.

Lees verder na de advertentie

Officieel mag het staatshoofd van Burundi maximaal twee termijnen van vijf jaar aan het roer staan. Maar daar is Nkurunziza, die sinds 2005 de macht heeft, al eens eerder onderuit gekomen. In 2015 stelde hij zich, tegen de regels in, voor een derde keer verkiesbaar. Zijn argument: de eerste termijn telde niet mee, omdat hij toen niet werd gekozen door het volk, maar werd aangewezen door het parlement.

Burundi © Sander Soewargana

Maar veel Burundezen waren het niet met deze redenatie eens en kwamen in protest. Burgermilities grepen naar de wapens en Nkurunziza antwoordde met harde repressie. Tijdens deze opstand en de nasleep ervan zijn volgens de VN ruim vijfhonderd doden gevallen. Meer dan 400.000 mensen vluchtten naar buurlanden Rwanda en Tanzania.

Nu de voormalig Hutu-militieleider zijn ambtstermijn wil verlengen van vijf naar zeven jaar - wat betekent dat hij vanaf 2020 nog eens veertien jaar kan blijven regeren - lopen de spanningen opnieuw op. Tegenstanders van het referendum worden door regeringstroepen en leden van de gewelddadige jeugdgroep Imbonerakure gechanteerd, mishandeld en zelfs vermoord, aldus Human Rights Watch. Oppositieleden gaan zonder pardon de gevangenis in. Naar verwachting zal het geweld tijdens en na afloop van het referendum toenemen.

Veel Afrikaanse staatshoofden passen een trucje toe om de limiet van de pre­si­dent­s­ter­mijn terug te draaien,

Jan Abbink van het Afrika Studiecentrum

Nationaal en internationaal bestaan er ernstige zorgen over deze ontwikkelingen. Invloedrijke Burundese katholieke bisschoppen, de Verenigde Staten, mensenrechtenorganisaties en de Afrikaanse Unie veroordelen het referendum en het toegenomen geweld tegen de burgers. Ze zijn bang dat de verkiezingen niet eerlijk zullen verlopen en de uitkomst daarom al vaststaat.

Maar Nkurunziza trekt zich niet veel aan van deze kritiek. Het lijkt erop dat hij en andere langregeerders hun gang kunnen gaan. Zo hebben de leiders van Rwanda en Congo-Brazzaville voor een derde keer meegedaan aan de presidentsverkiezingen en zit Joseph Kabila van Congo-Kinshasa nog steeds op zijn troon, terwijl zijn tweede termijn al lang voorbij is.

De leiders zijn vaak verwikkeld in semilegale tot criminele praktijken, waarvoor zij een proces aan hun broek kunnen krijgen als ze hun macht kwijtraken

Jan Abbink

Nieuwe trend

"Het is een nieuwe trend bij veel Afrikaanse leiders, van west tot oost en noord tot zuid", stelt Jan Abbink van het Afrika Studiecentrum in Leiden. "Veel staatshoofden passen een trucje toe om de limiet van de presidentstermijn terug te draaien," In veel gevallen is dit tegen de wet. Maar dat weerhoudt de machthebbers niet.

"Zij zien zichzelf als soeverein. Zij zijn gekozen om het land te leiden, dus moeten zij aanblijven om hun werk af te maken", zegt Abbink. "Bovendien zijn de leiders vaak verwikkeld in semilegale tot criminele praktijken, waarvoor zij een proces aan hun broek kunnen krijgen als ze hun macht kwijtraken. Dus kondigen zij de noodtoestand af of proberen ze via slimme juridische bewoordingen en trucs de zaken uit te stellen."

Inwoners van Kabezi luisteren naar tegenstanders van de verlenging van Nkurunziza's ambtstermijn. © AFP

Organisaties als de Afrikaanse Unie (AU) of de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (Ecowas) zouden een vuist kunnen maken tegen deze langregeerders. Maar volgens Abbink ontbreekt het hen regelmatig aan financiële en militaire middelen. "De Afrikaanse Unie is van goede wil, maar als puntje bij paaltje komt, kunnen ze niet doorzetten." Zo stuurde de AU in 2015 een vredesmacht van vijfduizend man toen er protesten uitbraken tegen de omstreden derde ambtstermijn van Nkurunzia. Maar de Burundese leider weigerde de soldaten gewoon toegang te verschaffen.

Ook oppositiepartijen kunnen weinig verzet bieden. Abbink: "Die laten wel van zich horen, maar ze hebben niet de politieke en economische machtsbasis die zittende partijen wel hebben." Jongeren die zich niet vertegenwoordigd voelen, kunnen volgens Abbink wel grote druk uitoefenen op de langregeerders. "Als zij bereid zijn dag in dag uit massaal de straat op te gaan, kunnen ze hun leider dwingen om af te treden." Maar een ultiem strijdmiddel is het niet. "Het verschilt per land, cultuur en omstandigheden wat voor gevolg massademonstraties zullen hebben."

Broze vrede tussen Hutu's en tutsi's

Burundezen stemmen vandaag niet alleen over verlenging van de ambtstermijn van de president. Nkurunziza wil ook een van de twee vicepresidenten afschaffen, een nieuwe functie van premier instellen en hij wil de verdeling van regeringsposten veranderen.

De burgeroorlog van 1993 tot 2005 draaide om een etnisch conflict tussen de Hutu-meerderheid en Tutsi-minderheid. Daarbij kwamen ruim 300.000 mensen om. Om het machtsevenwicht tussen deze groepen te bewaren, geldt nu dat 60 procent van de lokale en nationale functies naar Hutu's gaat en 40 procent naar Tutsi's, zegt Mathijs van Leeuwen van het Centrum voor Internationale Conflict Analyse en Management van Radboud Universiteit Nijmegen. "Dit vredesakkoord is moeizaam tot stand gekomen", zegt hij. "Daar moet stevig aan worden vastgehouden. De internationale gemeenschap moet daar meer achteraan zitten." Het is onzeker welke gevolgen de veranderingen hebben op de verhoudingen binnen de bevolking.

Lees ook: Met de nieuwe premier keert de rust terug in Ethiopië

De verkiezing van Abiy Ahmed tot nieuwe leider brengt kalmte in Ethiopië, na maanden van grote onrust.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Veel Afrikaanse staatshoofden passen een trucje toe om de limiet van de pre­si­dent­s­ter­mijn terug te draaien,

Jan Abbink van het Afrika Studiecentrum

De leiders zijn vaak verwikkeld in semilegale tot criminele praktijken, waarvoor zij een proces aan hun broek kunnen krijgen als ze hun macht kwijtraken

Jan Abbink