Opmars van de technocraten

home

JOUKE DE VRIES en HOOGLERAAR BESTUURSKUNDE AAN DE UNIVERSITEIT LEIDEN

Mario Monti en Angela Merkel na het overleg in Villa Madama. © getty

De financieel-economische problemen zijn zo groot dat politici niet bij machte zijn ze op te lossen.Ook hier zullen technocraten vaker op het politieke toneel verschijnen.

De verkiezingen in Nederland op 12 september kunnen niet meer los worden gezien van internationale ontwikkelingen. Internationaal zien wij 'de opmars der technocraten'. De democratie verliest geleidelijk terrein omdat de financieel-economische problemen zo groot zijn dat gekozen politici niet bij machte zijn ze op te lossen. De democratie zal tijdelijk worden afgelost door de technocratie. Dat houdt in dat apolitieke ambtenaren, ondernemers en professoren steeds meer tot regeringen zullen toetreden.

De opmars der technocraten was het eerst te zien in Italië. De begrotingsproblemen waren zo groot dat de clowneske premier Berlusconi onder druk van de internationale rating agencies werd weggestuurd. Mario Monti werd zonder verkiezingen zijn opvolger. De benoeming van deze technocraat leidde onmiddellijk tot een groei van het vertrouwen in de Italiaanse instituties. De hoop is dat er nu sneller besluiten kunnen worden genomen.

Afgelopen zondag waren er verkiezingen in Griekenland. De conservatieven van de Nieuwe Democratie wonnen nipt van de radicaal-linkse partij Syriza. Daardoor blijft Griekenland voorlopig binnen de eurozone en houdt het zich aan het beleid dat door de Wereldbank en het IMF is voorgeschreven. Diverse ministers hebben een meer technocratisch profiel. Men wil in Griekenland eigenlijk een breed nationaal kabinet, waarvan besluiten worden verwacht.

Ook in Nederland zijn de eerste ontwikkelingen richting technocratie zichtbaar. Nadat het vijfpartijenakkoord was afgesloten, was er opluchting. Na acht weken partijpolitiek gekrakeel in het Catshuis waren er eindelijk besluiten genomen. Minister van financiën Jan Kees de Jager speelde een grote rol bij de onderhandelingen over het akkoord. Hij zegt zelf dat hij eigenlijk geen politicus is. Dan blijft er weinig anders over dan technocraat te zijn.

Er zijn meerdere oorzaken voor de opmars der technocraten. Allereerst moet er in een democratie met vele belangen rekening worden gehouden, waardoor besluiten nemen lastig is. Dat is zeker het geval als er vele politieke partijen zijn of als er sprake is van polarisatie tussen extreem-rechts en -links waardoor de centrumpartijen het lastig krijgen en het moeilijk is stabiele kabinetten te formeren.

Ten tweede hebben links en rechts elkaar in een houdgreep, omdat ze elkaar bij verkiezingen nauwelijks ontlopen: een vijftig/vijftig verhouding. Daardoor kunnen er geen ingrijpende besluiten worden genomen.

Ten derde is er druk van buitenaf: het internationale financiële beleid dat door de Wereldbank, het IMF en de Europese Unie wordt vastgesteld en uitgevoerd, bevordert de technocratie. De kern van dit financiële beleid zijn forse bezuinigingen (de 3-procentsnorm ligt in Nederland onwrikbaar vast) en privatiseringen van overheidsbedrijven.

Ten vierde blijkt democratie niet goed in 'afbouwmanagement' nu er zwaar moet worden bezuinigd. De Nederlandse democratie wordt met forse bezuinigingen geconfronteerd, maar kan door het verzet van deelbelangen bijna niet tot hervormingen komen. Het kabinet-Rutte besloot al tot 18 miljard euro aan bezuinigingen, de Kunduz-coalitie stapelde er nog eens 12 miljard bovenop en volgens een club topambtenaren en het Centraal Planbureau dient er nog eens 20 miljard bij te komen. Het is de vraag of de parlementaire democratie dergelijke bedragen kan wegsnijden. Gezien de ontwikkelingen in Griekenland en Spanje is dit heel erg lastig. Dan kan het voor de hand liggen een technocratisch kabinet te vormen, dat daar niet op wordt afgerekend door de kiezer.

Wat betekent dit nu voor Nederland? De bezuinigingen zijn dusdanig omvangrijk dat het voor geen enkele politieke partij aantrekkelijk is om te regeren. Zelfs voor een kabinet met rechtse houwdegens zijn deze bezuinigingen geen sinecure. Toetreding tot een kabinet kan alleen worden verklaard uit de wens om op het pluche te blijven of het te bereiken.

Mijn inschatting is dat Nederland niet onmiddellijk een kabinet van louter technocraten krijgt, maar dat de problemen in de democratie ervoor zorgen dat een begin van een technocratische ontwikkeling is ingezet. De druk is zo groot dat partijpolitieke verschillen na 12 september minder zwaar worden aangezet. Internationale organisaties dwingen een bezuinigingsbeleid af waar links en rechts niet omheen kunnen en waardoor ze tot elkaar veroordeeld zijn. Deze technocratische druk maakt bijna alle coalities mogelijk, zelfs die tussen 'aartsvijanden' als de conservatief-liberale VVD en de Socialistische Partij.

Jouke de Vries volgt voor Trouw de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. De volgende bijdrage zal bij het begin van de verkiezingscampagne weer verschijnen.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie