Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Opeens heeft Ploumen overal ter wereld vrienden

Home

Nicole Besselink

© rv

Met haar succesvolle geldinzamelactie voor gezinsplanning en veilige abortussen in ontwikkelingslanden, maakte Lilianne Ploumen een lange neus naar president Trump, die een streep zette door die financiering. Van Washington tot Maputo krijgt ze nu aan het eind van haar ministerschap lof toegezwaaid.

Zelden zal een minister zich met zoveel plezier door haar post heen hebben gewerkt als Lilianne Ploumen de afgelopen maanden. Stapels fanmail ontving ze uit vooral de Verenigde Staten. Een thank you so much-briefkaart uit Texas, een met bonte viltstiften geschreven bedanktekst uit Virginia, een op bloemetjesbriefpapier gepend dankjewel uit Michigan. Enzovoorts. Alle briefschrijvers zijn Ploumen dankbaar om een en dezelfde reden: haar initiatief om geld in te zamelen voor ontwikkelingsorganisaties in arme landen die zich bezighouden met veilige abortus.

Lees verder na de advertentie
Zelden kreeg een ka­bi­netsini­ti­a­tief zo snel zo veel aandacht en bijval, allereerst in eigen land

Met die actie was Ploumen een van de eerste bestuurders ter wereld die zich openlijk tegen de Amerikaanse president Donald Trump keerden. Net als zijn Republikeinse voorgangers zette Trump op de eerste werkdag na zijn beëdiging zijn handtekening onder een decreet dat een einde moet maken aan de financiering van buitenlandse hulporganisaties die abortus ondersteunen. Een dag later riep Ploumen een tegenoffensief in het leven: She Decides (zij beslist), een geldinzamelingsactie om te voorkomen dat meisjes en vrouwen (voorlichting over) anticonceptie, gezinsplanning en veilige abortussen wordt onthouden.

Zonder overleg met het kabinet besloot de sociaaldemocrate uit Maastricht de naar verwachting ruim 500 miljoen euro die Trump in eigen zak houdt, dan maar zelf te gaan inzamelen. Te beginnen met tien miljoen euro namens Nederland. "Het verbieden van abortus leidt niet tot minder abortussen", luidde de eerste toelichting van Ploumen, die zich in haar werk veelvuldig heeft ingezet voor de zelfstandigheid van vrouwen. "Het leidt tot meer onverantwoorde praktijken in achterafkamertjes en tot meer moedersterfte."

Superploumen

Zelden kreeg een kabinetsinitiatief zo snel zo veel aandacht en bijval, allereerst in eigen land. Toen scenarioschrijver Willem Bosch de dag na Ploumens oproep gebruikers op Twitter vroeg tien euro over te maken, stond binnen een week zestigduizend euro op de rekening. #Ploumen4women werd een populaire hashtag, het satirische tv-programma 'Zondag met Lubach', dat haar eerder stevig onder handen had genomen vanwege het handelsverdrag TTIP, riep haar nog diezelfde week uit tot Superploumen. Inclusief geshopte Superman-cartoon met Ploumens hoofd erop.

Tegelijk raakten ook buitenlandse media nieuwsgierig, zeker toen binnen een week de regeringen van Finland, België, Luxemburg, Zweden en Canada Ploumen geld toezegden. En helemaal nadat Ploumen op een donorconferentie in Brussel begin maart 181 miljoen euro wist op te halen voor haar fonds, geschonken door 52 landen. Dat bedrag kwam bovenop het al binnengehaalde geld.

Tekst loopt door onder afbeelding

Activisten demonstreren voor het hoofdkantoor van de Europese Unie in Brussel afgelopen maart waar Ploumen 181 miljoen euro ophaalde geschonken door 52 landen. © AP

Welke eigenwijze minister in de polder, een zelfverklaard katholiek nota bene, nam het hier tegen Trump op, vroegen overzeese media zich verbaasd af. Met verwondering noteerde de Amerikaanse National Public Radio op haar website dat het omvangrijke miljoeneninitiatief 'het geesteskind is van één vrouw'. Het gerenommeerde tijdschrift Foreign Policy repte van een 'dappere daad' en riep Ploumen uit tot 'het gezicht van de Europese weerstand tegen Trump'. 'Als Trump een einde wil maken aan legale abortus, moet hij eerst voorbij Nederland', kopte het blad, verwijzend naar Trumps motto 'America first'.

Tekst loopt door onder afbeelding

Een greep uit de fanmail die minister Ploumen kreeg. © RV

Amerikaanse bijval

Het was in die tijd dat de postbode in Den Haag het druk kreeg. Stapels met hartjes versierde bedankkaarten kwamen er voor Ploumen binnen op haar ministerie van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. "Bedankt dat u vrouwen een stem geeft! U bent een inspiratie", schreef Kristin A. Martin uit Millbrook, New York op haar kaart. "Accepteer alstublieft mijn dankbaarheid en waardering", stiftte Haley uit Virginia op haar brief. "Als jonge vrouw maakt het me trots als vrouwen met macht waar dan ook ter wereld opstaan voor wat goed is. U inspireert me."

Stapels met hartjes versierde bedankkaarten kwamen er voor Ploumen binnen op haar ministerie

Het was ook in die internationale golf van media-aandacht dat Laura Kennedy (65) via Twitter op Ploumens initiatief stuitte en het initiatief bij haar volgers aanprees. Kennedy werkte veertig jaar als diplomaat en was in de jaren na 9/11 ambassadeur in Turkmenistan, buurland van Afghanistan. Nu ze met pensioen is, hoeft de 'feminist voor het leven' haar politieke opvattingen niet meer te verbloemen. Ze spreekt vanuit haar woonplaats Washington van een 'fabulous idea', een geweldig idee. "Ik juich het werk van jullie minister absoluut toe. Vertelt u haar alstublieft dat ze veel fans heeft in de Verenigde Staten!"

Hoewel Trumps 'vreselijke' besluit voor haar niet als een verrassing kwam, betreurt Kennedy de keuze van de nieuwe regering enorm. "Zoals u weet, is dit een zeer gevoelig onderwerp in ons land. Maar het is zo schadelijk dat wij als toch behoorlijk welvarend land in arme landen de toegang tot gezinsplanning dreigen te blokkeren. Je hoeft alleen maar te kijken naar het verband tussen de gezondheid van vrouwen en de mogelijkheid tot gezinsplanning en je weet hoe ongelooflijk belangrijk het is dat meisjes een kans krijgen hun toekomst in eigen hand te houden. Zij kunnen zich daardoor ontwikkelen, dat zorgt weer voor meer maatschappelijke balans en verkleint de kansen op conflicten."

Kennedy kent het argument dat arme landen zelf maar eens de portemonnee moeten trekken, maar ze ziet simpelweg niet snel gebeuren dat deze landen op korte termijn en op grote schaal geld vrijmaken voor voorlichting over en het faciliteren van anticonceptie en veilige abortus. "Ten eerste hebben veel landen het geld gewoonweg niet of ontbreken de juiste politieke omstandigheden, bijvoorbeeld omdat er één partij aan de macht is die de toegang tot gezinsplanning blokkeert."

Tienermoeders

En zelfs mét politieke wil kan het geld voor een arm land cruciaal zijn, schetst de Nederlandse ambassadeur in Mozambique Pascalle Grotenhuis. Het Afrikaanse land met 28 miljoen inwoners staat op plek zeven in de top tien van armste landen ter wereld. Hoewel de grondwet er behoorlijk progressief is - het recht op veilige abortus is er bijvoorbeeld in verankerd - ontbreekt het geld om dat recht in de praktijk waar te kunnen maken.

Daarbij is het onderwijs lang niet altijd de eerste stap op weg naar zelf­stan­dig­heid

"Mozambique heeft op jaarbasis 275 miljoen dollar aan zorg te besteden", schetst Grotenhuis. "Het Amerikaanse agentschap USAID legt daar jaarlijks 420 miljoen dollar bij, VN-clubs nog eens 100 miljoen dollar. Dat komt neer op zo'n dertig dollar zorggeld per persoon per jaar; dat is in Nederland net genoeg voor een antibioticakuurtje. Kan Mozambique daarmee zelf voorlichting over gezinsplanning bieden? Nee. Daar heeft het hulp bij nodig."

Al is het ook met geld voorhanden hard werken om meisjes in Mozambique bewust te maken van hun seksuele rechten, merkt Grotenhuis, die sinds 2015 op haar post zit. De armoede, verder aangewakkerd door de droogte in zuidelijk Afrika, en culturele tradities blokkeren voor velen de weg naar emancipatie.

"In de noordelijke provincie is 66 procent van de meisjes op haar achttiende moeder", vertelt Grotenhuis. "Hoe armer, hoe jonger de meisjes worden uitgehuwelijkt, ook al staat in de wet dat trouwen voor je achttiende niet mag. Vanaf zestien jaar mogen meisjes trouwen, mits ze toestemming hebben van hun ouders."

Daarbij is het onderwijs lang niet altijd de eerste stap op weg naar zelfstandigheid. "Er staan naast mijn ambassade twee scholen met meisjes tussen de elf en achttien. Zeventig procent van de meisjes is al zwanger geweest, meestal van de leraren. Eenmaal moeder mag het meisje niet meer overdag naar school. Ook al is ze nog maar veertien. Ze kan wel naar een avondschool, maar het is onveilig om dan over straat te gaan en ouders hebben het liever ook niet, dus vallen ze uit."

Morele overtuigingen

Het had twee landsgrenzen verderop in Kenia zomaar het lot van Hendrica Okondo (61) kunnen zijn, ware het niet dat haar moeder haar ervoor behoedde. "Ik heb veel geluk gehad", vertelt Okondo vanuit Genève, waar ze sinds 2010 werkt als programmamanager reproductieve rechten en hiv bij de World Young Women's Christian Association, een wereldwijde organisatie die zich inzet voor vrouwenrechten. "Mijn moeder was een kindbruid. Ze trouwde op haar zeventiende, had op haar 27ste tien kinderen en dacht: nee, dit moet anders. Ze werkte als traditionele vroedvrouw en nam me al jong mee naar haar patiënten. Ze verloor veel van hen: doordat ze zo jong waren, doordat ze tijdens hun zwangerschap nauwelijks waren begeleid, lang aan het bevallen waren of door bloedingen na de bevalling. Dat was behoorlijk traumatisch en heeft me gevormd."

Het kan niet zo zijn dat je door morele overtuigingen mensen toegang tot ge­zond­heids­zorg ontzegt

Hendrica Okondo

Trumps decreet stemde Okondo verdrietig - 'zijn besluit heeft een enorme impact op miljoenen meisjes' - maar Ploumen wist haar met She Decides weer op te peppen. Okondo zag de Nederlandse minister in maart spreken op de donorconferentie in Brussel en feliciteerde haar na afloop. "Ze spreekt vanuit een menselijk perspectief, is echt toegewijd aan de bescherming van kwetsbare meisjes. Dat is heel moedig, omdat je als politicus altijd de gevolgen van zulke uitspraken moet afwegen. Het laat mij zien dat politici een hart hebben en dat maakt me minder cynisch."

Is het opmerkelijk dat Okondo namens een christelijke organisatie een fonds toejuicht dat ook abortus ondersteunt? Prisma, een Nederlandse christelijke koepel van ontwikkelingsorganisaties, hekelde juist Ploumens focus op abortus. Daardoor voedt ze 'de internationale polarisatie in het publieke gesprek over seksuele en reproductieve gezondheid en rechten', schreven twee Prisma-bestuurders eerder in deze krant. 'Door deze ongelukkige framing verliest men gemakkelijk steun, vooral op het zuidelijk halfrond. Ook sluit men, tenminste in de beeldvorming, veel met een godsdienst verbonden organisaties uit die niet willen meewerken aan abortus.'

Zo ziet Okondo het niet. "We benaderen elk vraagstuk vanuit mensenrechten", vertelt de Keniaanse. "Het kan niet zo zijn dat je door morele overtuigingen mensen toegang tot gezondheidszorg ontzegt. Momenteel bestaat 19,6 procent van de bevolking in Sub-Sahara-Afrika uit jongeren en jongvolwassenen. Dat zijn ruim 224 miljoen mensen. Als het financiële gat dat de VS in Afrika achterlaten, niet wordt gedicht, wordt jonge mensen de toegang tot voorlichting en gezondheidszorg ontzegd en kunnen zij hun kansen in het leven niet ten volle benutten. Terwijl het juist zo belangrijk is dat deze jongeren een diploma halen, toegang krijgen tot banen en bezittingen opbouwen. Dat zal zorgen voor hoop en vertrouwen in de toekomst."

Tekst loopt door onder afbeelding

Minister Lilianne Ploumen tijdens de 'She Decides' conferentie. © EPA

In het diepe

Inmiddels hebben particulieren in totaal bijna vier ton ingezameld voor She Decides, bovenop de 181 miljoen euro uit de internationale gemeenschap, en de geldinzameling gaat door. Een opluchting voor de hulporganisaties die nog in afwachting zijn van de precieze uitwerking van Trumps decreet. Maar tegelijkertijd wringt er ook iets: krijgt Trump met de voortvarende inzameling van fondsen niet precies de bevestiging waar hij wellicht op hoopte, namelijk dat andere landen de zorgen in de wereld wel op zich nemen als hijzelf Amerika op nummer één zet?

Ik heb het gevoel dat door Trumps besluit grote groepen mensen die daar niets aan kunnen doen, onrecht wordt aangedaan

Olle ten Cate

Zo wil ambassadeur Grotenhuis uit Mozambique er in elk geval niet naar kijken. "We moeten denken aan de meisjes die hulp nodig hebben. Als hier in Mozambique meiden tussen de tien en achttien bezwangerd worden, in veel gevallen door hun leraren of medestudenten, en geld om dat te voorkomen dreigt te verdwijnen, is het dan raar dat we er heel stevig tegenin gaan?"

Ondertussen heeft Olle ten Cate (63) via een inventieve route alsnog Amerikaans geld voor She Decides weten vrij te spelen. De Utrechtse hoogleraar kreeg eind maart in het Amerikaanse Philadelphia voor een zaal vol vooraanstaande medici de prestigieuze John P. Hubbard Award uitgereikt voor zijn projecten op het gebied van onderwijsvernieuwing in het ziekenhuis. Na het goudomrande plakkaat in ontvangst te hebben genomen, maakte hij bekend zijn prijzengeld van tienduizend dollar aan She Decides te schenken.

Of hij zo een lange neus naar Trump wilde maken? "Dat is te sterk uitgedrukt", zegt Ten Cate. "Ik heb het gevoel dat door Trumps besluit grote groepen mensen die daar niets aan kunnen doen, onrecht wordt aangedaan. Door mijn prijzengeld af te staan, een druppel op een gloeiende plaat maar genoeg om media-aandacht te genereren, kon ik op vreedzame wijze het signaal afgeven dat je je ogen niet kunt sluiten voor zoveel onrecht in de wereld. Het was een sprongetje in het diepe, want er zaten ongetwijfeld ook conservatieve medici in de zaal, maar ik wilde er open over zijn. Hoe het werd ontvangen? Heel goed. Ik werd onderbroken door applaus."

Deel dit artikel

Zelden kreeg een ka­bi­netsini­ti­a­tief zo snel zo veel aandacht en bijval, allereerst in eigen land

Stapels met hartjes versierde bedankkaarten kwamen er voor Ploumen binnen op haar ministerie

Daarbij is het onderwijs lang niet altijd de eerste stap op weg naar zelf­stan­dig­heid

Het kan niet zo zijn dat je door morele overtuigingen mensen toegang tot ge­zond­heids­zorg ontzegt

Hendrica Okondo

Ik heb het gevoel dat door Trumps besluit grote groepen mensen die daar niets aan kunnen doen, onrecht wordt aangedaan

Olle ten Cate