Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op zoek naar de ziel van Flevoland

Home

REPORTAGE QUIRIJN VISSCHER

Flevolanders zijn tegen opheffing van hun provincie. Ze vrezen voor identiteitsverlies. Maar is er wel sprake van een identiteit?

De tv-commercial toont een indianentent. Is dit Arizona? Welnee. Toeristen hoeven voor avontuur niet ver te reizen, is de VVV-boodschap. Flevoland is dichtbij. Het Amerikagevoel, Flevolanders spelen daar graag op in. Lijkt de rest van Nederland ingericht als een poppenhuisje, hier vind je nog pioniers, rust, ruimte en, soms, een wolf. Dromen najagen mag serieus, of het een kunstmatige berg is voor wielrenners, een 5 kilometer lange nep-natuurijsbaan, een polderkasteel of brandnetelkleding.

Dertig jaar na de oprichting van de provincie moet Flevoland in 2016 weer verdwijnen en opgaan in de noordelijke Randstadprovincie met Utrecht en Noord-Holland. Een TNS Nipo-onderzoek namens het provinciebestuur wijst uit dat een meerderheid van de Flevolanders tegen opheffing is. Want de identiteit van Flevoland dreigt dan teloor te gaan, is het argument. Van alle Flevolanders stelt 64 procent volgens TNS Nipo dat Flevoland een eigen identiteit heeft ontwikkeld.

In de gemeenten Dronten en Zeewolde blijkt het Flevolandgevoel het sterkst te leven. Wat typeert de Flevolander? Gerrit Jan Gorter, de partijloze burgemeester van Nederlands jongste zelfstandige woonkern (anno 1984), toont het graag vanuit zijn terreinauto. Zeewolde is zo ruim bemeten (248 vierkante kilometer, 21.000 inwoners) dat het hele Gooi er makkelijk in past, zegt hij. Op 'het oude land' gelden andere psychologische afstanden: daar ligt elke vier kilometer een dorp.

Zeewolde met zijn vele recreatieparken is anders. Een veelgehoorde vraag bij de dorps- VVV: waar is hier de Eemhof? Die ligt zeventien kilometer verderop. Flevoland doet denken aan Amerika. De auto is onmisbaar. Want de bus komt lang niet overal. De pont over het Wolderwijd naar Harderwijk is populair. Het dorp is niet aan een hoofdweg ontworpen, maar aan het water. De ligging is de attractie. Gorter: "Als ik vanaf het oude land binnenkom, rijd ik de ruimte in. Heerlijk. Geen opstoppingen."

Het plaatsnaambord is duidelijk: 'Welkom in Zeewolde. Gratis parkeren.' Zelfs de parkeergarage is gratis. Gorter draait een rondje op een rotonde waarvan het groen wordt beheerd door Leefbaar Zeewolde. "De fractie onderhoudt hem", zegt hij. In Zeewolde gaan mensen anders met elkaar om, legt hij uit. Rooms-katholieken en protestanten delen sinds de dorpsstichting de kerk. Evenementen borrelen spontaan op. Van politici wordt vrijwilligerswerk verwacht naast de politiek.

Integreren
Meedoen in de samenleving, ongeacht verschillende achtergronden, dat hoort bij Flevoland. Iedereen komt overal vandaan. Integreren was voor oud-Sallander Gorter, sinds 2007 burgemeester, simpel. Flevolanders nemen zonder problemen nieuwkomers op. "Op het oude land denken mensen in hokjes. Van wie ben je er een? Protestant of katholiek? Dat speelt hier niet. Onze oudste generatie is die van de geselecteerde agrariërs. Veel inwoners zijn hier gekomen via de camping (de camping die al openging voor het eerste huis in Zeewolde was opgeleverd, red.)."

Bestaat de Flevolandse identiteit? Tijdens een themasymposium van het Genootschap Flevo in 2011 debatteerden deskundigen over die vraag. Het landschap emotioneert Flevolanders meer dan de vlag of het volkslied. Die hymne 'Waar wij steden doen verrijzen; op de bodem van de zee' bewierookt het landschap bij gebrek aan gedeelde historische Flevolandse ervaringen, rituelen of afstamming. Er is geen volksaard, werd gesteld. Vooral de landschapskunst verbindt de Flevolanders.

Gorters terreinauto passeert een aantal 'landmarks', zoals de gele Potloden op de dijk. Die worden veel gefotografeerd. Hij stopt later bij De Verbeelding, een landschapspark met de Muur van Serra die het leven onder de zeespiegel verbeeldt. In dit park is de dorpsbebouwing ineens onzichtbaar. "Kun je nagaan, terwijl dit het hart van Zeewolde is", vraagt Gorter retorisch. In het culturele centrum in deze verstilde omgeving viert Zeewolde zijn plechtigheden. Bruiloften. De lintjesregen.

In Flevoland is nog veel nieuw. Zelfs het authentieke vissersplaatsje Urk ligt met zijn nieuwe wijken voornamelijk onder zeeniveau en rolt met zijn gemeentegrenzen steeds verder de Noordoostpolder in. Zeewolde (Zuidelijk Flevoland) is de jongste van de Flevolandse plaatsen. Gorter passeert 'Noord', de oudste woonwijk. Rijtjeshuizen uit de jaren tachtig staan er, type dertien-in-een-dozijn. Waarom is Flevoland zo anders dan de eerste de beste vinex-wijk op het oude land?

"We laten projectontwikkelaars hier geen complete wijken bouwen", zegt de burgemeester en stuurt zijn auto door de nieuwste buurten waarin allerlei woningtypes kriskras dooreen staan. "Volkswijken heb je hier dus niet." Zeewolde trekt nog altijd pioniers. Zelfbouw? Prima. In zijn werkkamer bedekte Gorter eerder met zijn armen delen van de stadsplattegrond: "Deze wijken waren er nog niet bij mijn komst." Al groeit Zeewolde nu trager (vijftig huizen per jaar), 25.000 inwoners blijft het streven.

Droomprojecten
Nieuwe pioniers moeten afkomen op het tulpvormige eiland dat vanaf de herfst wordt opgespoten in het Wolderwijd. Niet echt vinex. Hier verrijst een wijk op de dijk die oogt als een Zuiderzeestadje. Via sluizen vaar je straks het dorp in. Flevolanders voeren graag droomprojecten uit. Vaak gaat dat goed, zoals Bataviahaven bij Lelystad. Soms ook niet. De brandnetelkleding van poldermiljonair Crébas flopte, Almere's stadskasteel is onaf en 's werelds langste kunstijsbaan FlevOnice ging failliet.

Flevolanders malen - net als Amerikanen - minder om falen. Geen verleden? Dan is er de toekomst. Gorter rijdt langs sportwagenfabriek Sypker van de avontuurlijke ondernemer Victor Muller. Die is in het nieuws: 5 miljoen euro is nodig om te kunnen overleven. Maar zonder risico's geen succes. FlevOnice bij Biddinghuizen heropent dit najaar. Almere krijgt een nationale schaatstempel. De Flevolanders zien kansen en staan vaak belangeloos voor elkaar klaar, stelt Gorter. "Het is de pioniersgeest."

Alle Flevolandse gemeenten hebben stranden. Gorter parkeert bij een nieuw strandpaviljoen dat op initiatief van de gemeente is verrezen voor extra strandcultuur. Daar ontdekt Gorter VVD-Tweede Kamerlid en oud-wethouder Helma Lodders en begroet haar hartelijk. Natuurlijk heeft Flevoland een identiteit, beaamt zij. "Maar daarvoor hoef je de provincie niet in stand te houden."

"Dat móet ze zeggen omdat het de partijlijn is", zegt Gorter later in de auto. Hij maakt zich niet druk. De provinciale herindelingen gaan niet door. Hij weet het zeker. Gorter proeft in Zeewolde geen actiebereidheid, omdat niemand gelooft dat Flevoland verdwijnt. Zijn auto duikt de parkeerkelder in. "Zeewolde wil geen afvoerputje worden."

Flevoland, politieke speelbal
Bij welke regio horen de IJsselmeerpolders? Sinds de Tweede Wereldoorlog - de drooglegging van de Noordoostpolder - steggelen politici in Den Haag en de provincies daarover. In de oorlog claimde ambtenaar Anne Vondeling, de latere PvdA-leider en Tweede Kamervoorzitter, de nieuwe polder namens Friesland in een concurrentieslag met Overijssel. Het draaide niet om prestige alleen. Na de oorlog speelden ook senaatsinvloed en democratische grondrechten een rol.

In de tijd dat de Noordoostpolder, Oostelijk en Zuidelijk Flevoland rijksgebieden waren, stemden de inwoners niet voor Provinciale Staten en misten zodoende invloed bij de Eerste Kamerverkiezingen. De Noordoostpolder had tot 1962 geen gekozen bestuur. Rijksplannen om daar diverse gemeenten te stichten met het oog op een twaalfde provincie, sneuvelden steeds. De Noordoostpolder begon in 1962 als één gemeente en hoorde met Urk (ex-Noord-Holland) bewust tijdelijk bij Overijssel.

Voor Overijssel betekende extra inwoners bij de Eerste Kamerverkiezingen een zwaardere stem in de verkiezingsuitslagen. Provinciale Staten kiezen immers de senaat. Overijssel probeerde begin jaren tachtig nog te verhinderen dat Flevoland ontstond. Maar de Tweede Kamer had niet langer twijfel over de levensvatbaarheid van een twaalfde provincie toen Almere en Zeewolde in aanbouw waren. Flevoland ontstond per 1986. Al in 1993 leek het doek weer te vallen.

Het kabinet-Lubbers III vond dat Almere bij Amsterdam hoorde en legde een bom onder de provincie. Na bevolkingsprotest bleef Flevoland bestaan. Maar in 2016 moet deze polderprovincie met Utrecht en Noord-Holland fuseren. Een bezuinigingsmaatregel. Critici spreken al van 'Flutland'. In navolging van Flevoland, waar een meerderheid geen fusie wenst, houdt Utrecht publieksenquêtes. Tot 17 oktober kunnen burgers aan minister Plasterk officieel hun mening geven. Volgend jaar beslist de Tweede Kamer.

'Op het oude land denken mensen in hokjes. Van wie ben je er een? Protestant of katholiek? Dat speelt hier niet.'


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel