Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op zoek naar de diepere lagen van stilte

home

MARC VAN DIJK

De schrijver

Antoon van den Braembussche is kunst- en cultuurfilosoof. Hij doceerde onder andere aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en aan de Vrije Universiteit van Brussel. Hij schreef onder meer het succesvolle standaardwerk 'Denken over kunst. Een inleiding in de kunstfilosofie'.

Zijn onderwerp

Stilte is een schaars goed geworden. We leven, stelt de auteur, in een tijd van 'oogverblinding en oorverdoving', dagelijks worden we overspoeld door beelden en geluiden die we niet in rust kunnen verwerken. Stilte staat voor meer dan enkel het ontbreken van geluid. Het is synoniem voor tijd voor reflectie, inkeer, ruimte voor dat wat niet direct onder woorden te brengen is. Er bestaat een duidelijk verlangen naar die schaarse stilte, getuige de populariteit van yoga, oosterse meditatievormen, boeken over stilte en stiltecoupés. De auteur wil het terrein van de stilte filosofisch verkennen.

Zijn methode

Van den Braembussche concentreert zich in het eerste deel van zijn boek op de stilte in beeldende kunst, muziek en andere artistieke disciplines. Daarna richt hij zich op de mystiek, zowel westerse als oosterse. Tussendoor presenteert hij twee intermezzo's, waarin hij in een bijna aforistische stijl schrijft over de 'ecologie van de stilte', de band tussen stilte en angst, poëzie en filosofie. Hij probeert werelden bij elkaar te brengen, zoals oost en west, kunst en mystiek. Zo vergelijkt hij de pogingen van kunstenaars om een 'sublieme ervaring' op te roepen met het streven van mystici om het denken uit te schakelen. In beide gevallen ontstaat er eerst een 'afgrondervaring', waarin het subject overweldigd kan worden door angst of wanhoop. Pas daardoor en daarna kan de esthetische ervaring of de verlichting ontstaan.

Mooiste zin

'De waarde van woorden ligt in hun betekenis, maar er is een bron van betekenis en deze bron kan niet in woorden beschreven worden.' Met dit citaat van Chuang-tzu illustreert Van den Braembussche dat er volgens hem een 'punt van Omega' moet zijn buiten de taal, waar we beseffen dat de taal geen woorden kan geven aan het onzegbare.

Leukste woord

Stiltologie. Dit is de 'wetenschap van de stilte', waar de auteur voor pleit. Studierichtingen: het fysieke verschil tussen stilte en geluid, het verschil tussen fysieke en innerlijke stilte, de historiografie, geografie en de esthetica van de stilte. En de relatie tussen stilte en mystiek.

Reden om dit boek niet te lezen

Dit is geen makkelijk boek dat snel voldoening geeft. Hoewel de auteur zijn best doet om toegankelijk te schrijven, vond ik het bij vlagen bijzonder moeilijk om mijn aandacht erbij te houden of überhaupt te kunnen reconstrueren wat de lijn ook alweer was. De verbanden tussen de uiteenlopende domeinen zijn nogal associatief. En de auteur grossiert in grote woorden, waardoor het abstractieniveau soms te hoog is. Als hij spreekt over 'de ambiguïteit van de sacrale ruimte' blijft het bijvoorbeeld lang onduidelijk over welke ruimte hij het nu eigenlijk heeft. Van den Braembussche is bovendien verzot op paradoxen. Maar het gevaar van al die paradoxen ('het beeld wordt ervaren in een ogenblik dat tegelijkertijd tijdloos is') is dat er geen duizeling ontstaat door de ervaring van diepgang, maar door frustratie over het uitblijven ervan.

Reden om dit boek wel te lezen

Het is nogal makkelijk om de inzichten uit dit boek uit hun verband te citeren en ze dan af te doen als platitudes. En waarschijnlijk leid ik zelf ook aan dat gebrek aan stilte. Zoals de auteur zelf al waarschuwt: 'Het unieke van deze tekst is juist de verborgen samenhang, die als een muzikale compositie haar geheimen slechts langzaam en overigens ook nooit geheel prijsgeeft. Afbreuk doen aan deze betovering door het geven van een samenvatting zou enigszins misdadig zijn.'

Er staan veel waardevolle inzichten in, maar die komen denk ik vooral tot hun recht als ze in een laag tempo verwerkt worden. Dit boek moet je eigenlijk niet zomaar lezen, je moet er bij mediteren.

de stilte en het onuitsprekelijke

Antoon van den Braembussche

Uitgeverij Epo, 175 blz.; euro 20,00

***

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie