Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op stap om te sussen en mee te leven

Home

WILFRIED VAN DER BLES

Reportage | De decentralisatie van de zorg veroorzaakt veel woede en stress. Staatssecretaris Van Rijn reist door het land om 400 wethouders te spreken.

Er zal na 1 januari veel fout gaan en het gaat ongetwijfeld spoeddebatten regenen in de Tweede Kamer, dat weet PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn ook wel. "Daarover maak ik me geen enkele illusie", zegt hij dinsdag in de bus onderweg van Oosterhout naar Amersfoort.

Deze en volgende week trekt Van Rijn (volksgezondheid) door het land om op vijftien regionale bijeenkomsten persoonlijk van de wethouders - vierhonderd in totaal - te horen hoe het staat met de voorbereidingen voor de grote veranderingen in de zorg.

Per 1 januari worden gemeenten verantwoordelijk voor de zorg aan jongeren met problemen en kwetsbare ouderen en gehandicapten die nog thuis wonen. Iedereen houdt de adem in: gaat dat wel lukken, zijn de gemeenten er klaar voor? Of wordt het een chaos, zoals 18 procent van de betrokken gemeenteambtenaren vreest, blijkens een onderzoek van het tv-programma 'Altijd Wat' en het blad Binnenlands Bestuur?

Vrijwel overal waar Van Rijn op bezoek komt staat de SP klaar om te demonstreren. In Oosterhout liep het dinsdag even uit de hand toen een geëmotioneerde actievoerder aan het oor van Van Rijn trok. Bij aankomst in Amersfoort kreeg de staatssecretaris vervolgens een paar beschermende oorwarmers. Een sympathiek goedmakertje, al dan niet op last van hogerhand binnen de SP. De manier waarop Van Rijn met het incident omging typeert hem: sussend en meelevend. Hij nodigde drie SP'ers binnen uit voor een gesprek. Daar legde hij uit dat hij op de lichtere zorg bezuinigt om de zwaardere zorg betaalbaar te maken en in stand te kunnen houden. Dat had in elk geval een kalmerend effect. Van Rijn, achteraf: "Ik begrijp heel goed dat de grote omslag in de zorg emoties met zich meebrengt. Daar heb ik ook alle begrip voor, maar laten we het vooral houden op praten en luisteren om er samen uit te komen."

In de publiciteit hangt een negatieve sfeer rond de verschuiving van zorgtaken naar de gemeenten. Zorgaanbieders en Bureaus Jeugdzorg hebben de afgelopen maanden alarm geslagen omdat gemeenten kortingen proberen te bedingen oplopend tot 30, 40 procent bij de inkoop van zorg. Landelijke, gespecialiseerde instellingen voor jeugdzorg vrezen voor hun voortbestaan. Naast de 18 procent ambtenaren die chaos voorziet, verwacht nog eens 28 procent een "zeer stroeve overgang". Vakbonden roeren de trom vanwege de verwachte tienduizenden ontslagen in de thuiszorg omdat gemeenten uitgaan van een grotere inzet van mantelzorgers en vrijwilligers. In de politiek dringen D66 en GroenLinks aan op uitstel van de plannen met een jaar om de gemeenten meer voorbereidingstijd te gunnen. De SP eist ook dat de bezuinigingen van ruim drie miljard die met de decentralisatie in de zorg gepaard gaan, worden geschrapt. De PVV schreeuwt moord en brand en wil helemaal niets weten van decentralisatie.

Lees verder na de advertentie

Deadline

Tegen deze achtergrond van scepsis, frustratie en woede doet Martin van Rijn zijn ronde langs de wethouders. Hij houdt 'tien vingers aan de pols' om een inmiddels gevleugelde uitspraak van hem te citeren. Er mogen geen mensen in de knel raken. Hoe garanderen de gemeenten dat mensen die nu zorg ontvangen, diezelfde zorg behouden in het overgangsjaar 2015? Hebben ze hun administratieve systemen, hun ICT op orde? Zijn inmiddels de contracten klaar met de aanbieders van zorg? Uiterlijk 1 november moeten die echt weten waar ze aan toe zijn. Desnoods grijpt de staatssecretaris persoonlijk in bij gemeenten die er een potje van maken. Die bevoegdheid heeft hij volgens de wet. Verder staan speciale teams van ambtenaren klaar om gemeenten bij te staan. Alles is erop gericht om de overgang zo gesmeerd mogelijk te laten verlopen.

Op de bijeenkomsten met de wethouders hangt een totaal andere sfeer dan in de publiciteit: positief, energiek, op naar de stelselwijziging, op naar 1 januari. Dat zou natuurlijk kunnen komen, omdat de wethouders die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering, moeilijk anders kunnen. Ze moeten iedereen mee zien te krijgen in 'de kanteling' zoals de beoogde zorgvernieuwing wel wordt genoemd. Dan kunnen ze nu moeilijk uitstralen dat het allemaal niks wordt.

Maar toch. De wethouders laten zich deze week zien als een vooruitgeschoven keurcorps dat de klus voor de staatssecretaris gaat klaren, zij het met moeite en met de hakken over de sloot. Want een race tegen de klok wordt het wel, deze laatste maanden voor 1 januari.

Patrick van Lunteren, wethouder jeugdzorg in Breda: "Als het er op 1 januari organisatorisch staat, dan hebben we een prestatie van wereldformaat geleverd." Natuurlijk zullen er aanloopproblemen zijn. "Misschien dat mijn mensen op 2 januari even niet weten wat ze met Henkie aan moeten. Maar op 4 januari hebben we voor Elsje dan wel een goede oplossing", zo houdt hij de staatssecretaris voor.

Zijn collega Ariane Zwarts van de gemeente Gilze en Rijen verzekert dat de inkoop van de zorg klaar is, al haalt ze de deadline van 1 november voor alle gemeentelijke verordeningen niet. Ook Roos van Gelderen, SP-wethouder in Leiden, wier partij fulmineert tegen de plannen, ziet het helemaal zitten: "Het klinkt arrogant, maar we hebben veel vertrouwen in onszelf. Natuurlijk mopperen we, over de grote bezuinigingen en de krappe invoeringstijd. Maar de SP is niet tegen de decentralisatie als zodanig. Zorg dichtbij. Dat idee spreekt ons aan."

Voor Van Rijn moeten de bijeenkomsten als een warm bad zijn. Wethouder Freije van Gorinchem roept hem op vooral het land in te blijven gaan: "Daarmee verdien je vertrouwen en respect." Overal is de boodschap dezelfde: de contracten met de zorgaanbieders liggen klaar voor ondertekening. "U straalt allemaal uit: we gaan het redden", concludeert Van Rijn op de bijeenkomst in Hoorn.

Spannend

Zorgen zijn er natuurlijk ook, bijvoorbeeld over de budgetten. De aangeleverde cijfers over het aantal cliënten waarover de gemeenten zich straks moeten ontfermen en waarop hun budgetten zijn gebaseerd, blijken vaak niet te kloppen. Geen probleem, zegt Van Rijn. "Mochten de ramingen niet kloppen dan gaan we na 1 januari toch om de tafel zitten?" En soms plaatst hij een kritische kanttekening: bijvoorbeeld over de vele ingewikkelde samenwerkingsverbanden tussen de gemeenten in Noord-Holland Noord. "Dat maakt het wel spannend." Zijn collega Teeven van justitie, in Hoorn ook van de partij, waarschuwt de gemeente Den Helder, omdat die achterligt in de voorbereiding: "We houden jullie in de gaten."

Praten, luisteren, meevoelen. Dat is de stijl van deze staatssecretaris. Roos van Gelderen, de Leidse wethouder, over zijn aanpak: "De gemeenten moeten van het ministerie van financiën btw afdragen over bepaalde diensten. Daar hebben we problemen mee. Als we dan aan hem vragen wanneer hij met een oplossing komt, antwoordt hij: Over een paar weken. Terwijl we er om zitten te springen. Als je het mij vraagt, is hij niet altijd even doortastend. Maar het is een innemende man, een meester om mee te gaan in de zorgen die er leven."

Mona Keijzer (CDA) wordt er weleens gek van. Onlangs zei ze: "Zo ken ik de staatssecretaris weer, hij gaat weer eens mee in de zorgen van de mensen." Het is moeilijk vechten tegen Van Rijn op die manier. Zijn antwoord: "Wat moet ik dan? Het is toch heel goed dat ik die zorgen benut om het beleid beter te maken?"

En zo reageert Van Rijn ook begripvol op de kritische houding onder een deel van de gemeenteambtenaren: "Het zou merkwaardig zijn als ze gezegd hadden: het is een gekookt eitje. Dat is niet zo. Het is echt buffelen."

In de Tweede Kamer roept PVV'er Fleur Agema nogal eens het beeld op van een staatssecretaris die kwetsbare ouderen uit de verzorgingshuizen schopt. Die mogen onder bruggen slapen. De verzorgingshuizen zijn straks voor de asielzoekers. Ja, dat raakt hem. Niet persoonlijk, maar om de ouderen. Van Rijn: "Rustig blijven, zeg ik dan tegen mezelf. Blijf argumenteren. Maar ik kan me er wel heel erg boos maken over het beeld dat zij oproept. Ze jaagt kwetsbare mensen de stuipen op het lijf. Dat vind ik heel erg verkeerd."

Betogers tegen bezuinigingen in de thuiszorg wachten staatssecretaris Van Rijn dinsdag op voor het stadhuis van Oosterhout.

Deel dit artikel