Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Op stap met minister Kaag bij de VN in New York: 'Nederland heeft een goed verhaal'

Home

Bas den Hond

Een ontmoeting met architect Rem Koolhaas © Clement, Rene
reportage

Van Waterdag, Civicus en Rem Koolhaas naar de Veiligheidsraad. 'Aanwezig zijn, geeft al een boodschap af.'

Ze weten niet half hoe ze boffen, de twintig, misschien dertig mensen die klaarzitten in het zaaltje van het Open Society Institute in New York, als Sigrid Kaag, de Nederlandse minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, binnenkomt. Het is donderdag, 22 maart. Die ochtend heeft een ontbijt met een Israëlische delegatie over waterproblematiek het zonder haar moeten doen, werd de Wereldwaterdag plechtig zonder haar geopend en werd een vergadering over de situatie rond het Tsjaadmeer van de Veiligheidsraad, die Nederland deze maand mag voorzitten, geleid door de Nederlandse ambassadeur bij de VN, Karel van Oosterom, niet door de minister.

Lees verder na de advertentie

Water is het thema van de dag, en water, in de vorm van een vracht sneeuw die over New York en zijn luchthavens werd uitgestort, heeft haar komst met een dag vertraagd.

Maar nog geen drie uur nadat ze geland is, staat ze klaar om een toespraak te houden voor Civicus, een organisatie die overal in de wereld maatschappelijke organisaties helpt hun stem te verheffen en die net een zorgelijk rapport heeft uitgebracht over hoe moeilijk dat hun in veel landen wordt gemaakt.

Speeddaten

Op een tafel liggen nog vele naamkaartjes onaangeroerd, wijst secretaris-generaal Dhananjayan Sriskandarajah verontschuldigend. Kaag zit er niet mee. "Ik heb wel eens vaker voor twintig mensen gesproken, maar dan bleken er op de livestream ook nog drieduizend te luisteren. Mijn ego ligt niet aan scherven hoor."

Die twintig of dertig mensen vertegenwoordigen allerlei niet-gouvernementele organisaties en vormen bij elkaar een flink netwerk, zal ze later uitleggen, in een gesprek over de anderhalve dag die ze uiteindelijk in New York doorbracht. "Civicus is een partner van Nederland, ik geloof ook echt in het werk dat ze doen. Het was dus een politiek signaal."

Een klein half uur later heeft ze de aanwezigen een hart onder de riem gestoken, verteld dat er ook in Nederland nog veel te behouden, zelfs weer op te bouwen is als het gaat om participatie en democratisering, en is ze weer vertrokken. "Ja, dat is soms een probleem, maar dat heb je altijd. Dat zie je bijvoorbeeld ook tijdens de week van de Algemene Vergadering van de VN. Dan heb je ministers, staatshoofden en anderen die tien, vijftien, maximaal twintig minuten met elkaar spreken. Dat is een soort inhoudelijke speeddating. Het is dan meer aan de collega's van de Nederlandse missie bij de VN, en de mensen die uit Den Haag meekomen, om bijvoorbeeld de hele twee uur bij zo'n gesprek van Civicus te blijven. Dat wordt niet van een minister verwacht."

Als minister bij een discussie aanwezig zijn geeft op zich al een boodschap af, namelijk dat Nederland het onderwerp belangrijk vindt

Aanwezig zijn geeft dus op zich al een boodschap af, en daarom vindt ze het vooral jammer dat ze die donderdag een paneldiscussie heeft gemist over de rol van water in de 'duurzame ontwikkelingsdoelen' die de VN heeft gedefinieerd: vooruitgang op terreinen als armoede, gezondheid en onderwijs, die in 2030 zijn beslag moet hebben gekregen. "Als een minister zegt: wij denken als Koninkrijk der Nederlanden hier en daar aan, dan wordt het toch even op een niveautje hoger genoteerd. Zoals wij dat ook bij andere landen doen: als de minister dat zegt, dan wordt dat dus kennelijk een beleidslijn."

Tekst loopt verder onder de foto

Voorzitter Sigrid Kaag spreekt in de Veiligheidsraad over honger als oorlogswapen. © Clement, Rene

Platteland

Na het bezoek aan Civicus wacht aan de andere kant van Manhattan, in het gebouw van de Verenigde Naties, een Nederlandse beroemdheid op haar. Rem Koolhaas heeft om een onderhoud gevraagd. De architect die zo veel heeft nagedacht en gepubliceerd over het karakter van steden, wil de minister graag vertellen over een tentoonstelling over het platteland, die hij aan het maken is voor volgend jaar in het Guggenheim museum in New York. "Het project gaat over onderzoeken op verschillende plekken in de wereld, een stuk of vijftien, die met elkaar een beeld geven over hoe het platteland gaat veranderen", legt Koolhaas na afloop uit. "En daar zit ook een politieke dimensie aan."

In het Guggenheim zullen bijvoorbeeld tractors te zien zijn die gebruikt zijn in China tijdens de culturele revolutie, maar ook landbouwmachines uit de VS, computergestuurd en van informatie voorzien door drones. "Dit kwam van Rem Koolhaas zelf en dat vind ik een hele eer", zegt Kaag later. Maar een inhoudelijke bijdrage wordt niet van haar verwacht. "Hij liet me dingen zien, ik stelde vragen, we hadden het er ook over dat hij een paar jaar geleden naar Nederland is teruggekomen. Het was een heel prettig kennismakingsgesprek."

Dat gesprek vindt plaats in een ruimte die nog maar een paar jaar geleden door Koolhaas opnieuw is ingericht, samen met Hella Jongerius: de North Delegates Lounge. Maar de lounge ziet er tijdelijk niet zo uit als die twee hadden bedacht. De enorme ramen zijn verduisterd met zwarte gordijnen, omdat Nederland de Wereldwaterdag luister bijzet met een kunstwerk dat niet door licht vanuit het VN-gebouw mag worden verstoord. Terwijl de avond valt over New York, komen uit de richting van de East River laserbundels violette golven tekenen op de muren van het VN-gebouw, een flink stuk boven de hoofden van de gasten op een receptie bij de ingang. Als het helemaal donker is, gaan ze onder aanvoering van minister Kaag naar buiten om onder een virtueel wateroppervlak te wandelen, door het licht getekend in omhoog geblazen rook. Zo hoog, is de boodschap van kunstenaar Daan Roosegaarde, kan het water komen als er niets aan de opwarming van het klimaat wordt gedaan.

Je ziet de kracht van Nederlandse kennis, de bedrijven, de innovatie en de kunst. We hebben gewoon een verhaal

Sigrid Kaag, minister van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking

"Daar ben je trots op", zegt Kaag, "Je ziet de kracht van Nederlandse kennis, de bedrijven, de innovatie en de kunst. We hebben gewoon een verhaal."

Veiligheidsraad

Een verhaal, dat komt de volgende dag van haarzelf in een zitting van de Veiligheidsraad die ze wel kan leiden. Die gaat over het inzetten van honger als wapen in oorlogen en andere conflicten. En dat de Veiligheidsraad zich daarmee bezighoudt, is tegelijkertijd logisch en bijzonder, zegt Kaag. "Honger komt voort uit conflictsituaties, maar voedsel wordt ook actief ingezet als een oorlogswapen. Dat is een verschrikkelijke trend, het is een schending van alle vormen van internationaal recht - maar sommige landen in de Veiligheidsraad zitten er helemaal niet op te wachten dat wij hiermee komen."

Voor de vergadering onder haar voorzitterschap is dan ook jaren voorwerk nodig geweest.

"De secretaris-generaal is eerst met een rapport gekomen dat honger uit het traditionele kader haalde en zei: honger is niet alleen een kwestie van onderontwikkeling, maar komt voort uit conflictsituaties en wordt gebruikt als een oorlogswapen. Dus, internationale gemeenschap, en vooral ook Veiligheidsraad, jullie hebben een verantwoordelijkheid, hoe ga je om met die nieuwe realiteit?

"Frankrijk heeft toen een 'presidentiële verklaring' opgesteld die dertien leden van de Veiligheidsraad, dus niet alle vijftien, hebben ondertekend. En wij hopen daarop voortbouwend met een nog scherper product van de raad te komen. Idealiter zou het een resolutie zijn. Zo niet, dan een vervolg-presidentiële verklaring.

"Dat geeft heel veel sturing. Landen kunnen zich daaraan houden, en ook VN-organisaties worden geacht dat mee te nemen in hun werk. Toen ik voor de VN in Libanon werkte bijvoorbeeld, als onder-secretaris-generaal, zette ik in op een resolutie die dan een aantal dingen benoemt, zoals wapens van Hezbollah, en als je dat niet krijgt, dan ben je heel blij als je wel een presidentiële verklaring krijgt. Want de betrokken landen weten dan toch: de Veiligheidsraad heeft opgelet, dit vinden ze ervan, dit wordt er van ons verwacht."

Na de eerste vergaderronde gaat Kaag en de Nederlandse delegatie aan de slag om te zien of er draagvlak voor een resolutie is

Na Kaags verklaring namens Nederland komen in de Veiligheidsraad de andere veertien landen met hun verklaringen, en daarna kan ze de vergadering weer afsluiten. Een discussie is er niet. "In het formele gedeelte heeft iedereen een beetje zoals verwacht gesproken", beaamt Kaag. "Maar dat geeft ons, nu de vergadering is afgehamerd, weer momenten om te zeggen: we gaan met landen aan de slag, waar is eventueel de ruimte voor een resolutie, hoe zou die er uit moeten zien? Dus je begint heel zachtjes een onderhandelingsproces."

Een resolutie van de Veiligheidsraad, een internationaal bindende uitspraak over honger als wapen in conflicten, lijkt deze vrijdag op voorhand al onmogelijk gezien de bijdrage van Rusland. Dat permanente lid, met vetorecht dus, benadrukt dat het onderwerp 'oorlog en honger' de Veiligheidsraad niet aangaat, en dat een discussie daarover over maar de aandacht zou afleiden van andere oorzaken van honger, zoals misoogsten door slecht weer, of een gebrek aan investeringen. Kaag laat zich daar niet door ontmoedigen, want dat is volgens haar niet het enige signaal dat Rusland afgeeft. "De vergadering is wel doorgegaan. En ze waren er, en op voldoende niveau. Ze hadden ook kunnen wegblijven."

Tekst loopt verder onder de foto

Met kunstenaar Daan Roosegaarde bij zijn werk 'Waterlicht' voor het VN-gebouw. © Clement, Rene

Rechtvaardigheid

Ze gaat daarom vrijdagmiddag tevreden weer het vliegtuig naar Nederland in. "Ik hecht veel waarde aan dit thema. En ik vond dat we een mooi verhaal hadden. Ik moet zeggen dat er al lezend, terwijl ik wist wat ik ging zeggen, allerlei beelden bij me opkwamen en daar had ik het best moeilijk mee. Syrië, Jemen, ik heb het ook in Soedan gezien, ik ben in Darfur geweest.

"Als je niet genoeg in het veld bent geweest, dan besef je bijna niet voldoende hoeveel dit echt betekent in de levens van mensen die in conflictgebieden zitten. Die verwachten tegenwoordig weinig van het internationale systeem, maar ze hebben nog steeds een gevoel van rechtvaardigheid: waar is de internationale gemeenschap, en waarom doet die niets? En dit was het moment dat we daarover spraken: waarom gebeurt er niets?"

Wie is Sigrid Kaag?

Sigrid Kaag (1961) is de Nederlandse minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking. Na studies Arabisch en internationale betrekkingen werkte ze bij het Nederlandse ministerie van buitenlandse zaken en bij Shell. Vanaf 1994 werkte ze bij de Verenigde Naties, als regionaal directeur voor het Midden-Oosten en Noord-Afrika voor het VN-kinderfonds Unicef, assistent-secretaris-generaal van het VN ontwikkelings-programma UNDP, leider van een missie om de chemische wapens van Syrië te vernietigen en vertegenwoordiger van de VN in Libanon.

Nederland is tot eind deze maand voorzitter van de VN-Veiligheidsraad. Lees ook: 'Nederland vraagt in New York om aandacht voor knelpunten bij VN-missies'

Deel dit artikel

Als minister bij een discussie aanwezig zijn geeft op zich al een boodschap af, namelijk dat Nederland het onderwerp belangrijk vindt

Je ziet de kracht van Nederlandse kennis, de bedrijven, de innovatie en de kunst. We hebben gewoon een verhaal

Sigrid Kaag, minister van buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking

Na de eerste vergaderronde gaat Kaag en de Nederlandse delegatie aan de slag om te zien of er draagvlak voor een resolutie is