Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Oordeel niet te snel over Erdogan

Home

WOLTER HUTTINGA

turkije | In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Vandaag: president Erdogan breidt zijn macht uit. Is Turkije een dictatuur in wording?

Wil Erdogan nou nóg meer macht? De Turkse president domineert het nieuws al tijden. 'Parlementariërs Turkije niet langer onschendbaar' klinkt het de ene dag. En de volgende: 'Nieuwe premier Yildirim wil de president meer macht geven'. Eerder hoorden we al verhalen over Erdogans greep op de media, en zijn 'lange arm' in het buitenland. Ebru Umar en Jan Böhmermann testten op hun manier de vrijheid van meningsuiting. Intussen is Erdogan de democratisch gekozen leider van Turkije. Stevent het land willens en wetens af op een dictatuur? Wat bezielt Erdogan?

Mohamed Ajouaou, docent Islam aan de Vrije Universiteit: "Alles goed en wel, maar iedereen heeft het voortdurend alleen maar over Erdogan. Waarom vraagt niemand zich af wat de Turken zelf willen? De Turken zelf lijken minder last van al deze ontwikkelingen te hebben dan veel mensen in West-Europa. De media, de politiek: iedereen wil maar uitmaken wat goed is voor Turkije en wat niet. Mogen ze dat misschien zelf bepalen? Ik vind de reacties op de ontwikkelingen in Turkije eenzijdig negatief en zelfs agressief. Ja, er waait in Turkije een andere wind dan wij misschien zouden willen of dan bij ons land zou passen. Ook dingen waar je je bezorgd om kunt maken. Maar laten we niet vergeten dat het een democratisch proces is. Het is ook zo betuttelend van ons: alsof het Turkse volk zelf niet kan uitmaken wat goed of slecht voor ze is. Die agressieve toon over Erdogan is niet effectief. Voor Turken voelt het dan niet alsof Erdogan aangevallen wordt, maar alsof de media de Turkse natie aanvallen. Op deze manier bezorg je juist ook de mensen problemen die het niet met hem eens zijn."

Akkoord. Maar Erdogan heeft bijvoorbeeld ooit gezegd: 'Democratie is als een bus die je neemt en waar je van afstapt als je je doel hebt bereikt.' Klinkt dat niet als een dictatuur in wording?

Ajouaou: "Ik vind het echt te voorbarig om het woord dictatuur te gebruiken. Wij moeten een beetje geduld hebben en eerst eens kijken in welke richting zich dit beweegt. Ik geloof heilig dat het Turkse volk zijn leider zal corrigeren wanneer het dat nodig acht. Dat zag je ook in Egypte: mensen zorgen dat de Moslimbroederschap aan de macht komt, maar gaan de straat op zodra ze het niet meer pikken.

"En ja, Erdogan vaart een nogal rechtse koers, net zoals je die beweging veel breder ziet in Oostenrijk, in Polen en eigenlijk wel in heel Europa. Ik zie in Turkije ook wel dingen gebeuren die ik niet handig vind. Maar moeten we dan ook bijvoorbeeld Oostenrijk gaan bashen met elk nieuwsfeit dat we kunnen aangrijpen?"

Ook Manuela Kalsky, bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor Theologie en Samenleving aan de Vrije Universiteit, laakt de arrogantie van het Westen met z'n wijzende vingertje naar Erdogan. "Iedereen roept nu moord en brand als er in Turkije iets gebeurt wat niet strookt met onze ideeën over democratie. Maar laten we eerlijk zijn: we hebben zelf aan de machtspositie van Erdogan bijgedragen door als EU-lidstaten onderling niet solidair te zijn. Wij waren niet in staat om 160.000 vluchtelingen onder elkaar te verdelen. Wat was het gevolg? Een 'vluchtelingendeal' met Turkije. Zo hebben we Erdogan sterker gemaakt en zijn we zelf chantabel geworden.

"Ik vind dat je bij dit soort kwesties moet kijken naar je eigen aandeel. Hoe hebben wij dit probleem zelf mede teweeg gebracht? En gebeurt er in ons land niet iets soortgelijks? We zijn verontwaardigd over anderen, maar sluiten liever de ogen voor de problemen in eigen land. Over de opkomst van het populistisch nationalisme wordt luchtig gedaan. De reacties zijn mat: 'Zo'n vaart zal het wel niet lopen'. Als er in een multiculturele samenleving een grote groep mensen 'eigen volk eerst' roept, is dat volgens mij een reëel gevaar voor onze democratische waarden.

"En we kunnen intussen wel makkelijk aan de zijlijn staan te roepen wat ze in Turkije wel en niet moeten doen of vinden, maar wat weten wij ervan hoe het is om in Turkije te leven? Hun problemen zijn van een volstrekt andere orde dan de onze. Ze hebben direct te maken met de oorlog in buurland Syrië en ze vangen meer dan twee miljoen vluchtelingen op. Laten we niet over hen oordelen zonder dat we aanvoelen hoe het is om in zo'n situatie te leven."

Maar wat zien de mensen in Erdogan? Wat brengt hij?

Ajouaou: "De mensen die nu in Turkije aan de macht zijn identificeren zich met de grootmachten van de wereld. Ze hebben grote ambities om serieus mee te doen op het wereldtoneel. En ze hebben succes. Het gaat nu economisch beter in Turkije dan tien jaar geleden. Dan is het logisch dat een groot deel van het volk daar enthousiast over is. Mensen zien dat Erdogan niet alleen komt met woorden, maar ook met daden. Hij wil toewerken naar een politiek systeem met een sterke president aan het hoofd die veel bepaalt, zoals in Amerika, Frankrijk of zelfs China. De mensen zien dat dit systeem in ieder geval op dit moment werkt en dus steunen ze het. Erdogan gokt erop dat een sterk presidentieel systeem goed zal zijn voor Turkije. Zolang dat werkt, zal het gesteund worden. Zo niet, dat verdwijnt het weer. Maar wij moeten niet zo schreeuwerig partij kiezen over hoe een ander land bestuurd wenst te worden. Dat werkt alleen maar polarisatie en chaos in de hand.

"Ook op het gebied van de religieuze identiteit heeft Erdogan een correctie aangebracht. En nee, ik geloof volstrekt niet dat Erdogan de seculiere staat wil afschaffen en een theocratie nastreeft. Hij zorgt er alleen voor dat religieuze burgers zich niet langer onderdrukt voelen in hun eigen land. Verder geloof ik dat hij die religieuze kant vooral in het kader ziet van electorale winst."

Kalsky: "Ik denk zeker dat de populariteit van Erdogan te maken heeft met zijn opkomen voor moslims. Erdogan is erg populair bij Nederlandse Turken. Waarom zou dat zijn? Ook hier denk ik dat we voor antwoorden weer naar ons eigen land moeten kijken. Hun culturele wortels, hun geloofsovertuigingen of hun Arabisch klinkende namen zijn hier niet welkom. Ze zijn in Nederland thuis, maar kunnen ze zich hier ook thuis voelen? Het is duidelijk dat moslims in Nederland worden gediscrimineerd. Daar hoeven we niet moeilijk over doen, dat tonen onderzoeken aan. Dan is het begrijpelijk dat ze eerder warmlopen voor iemand die hun cultuur en geloof wel waardeert en die voor hun belangen opkomt. Wij moeten iets doen aan de islamofobie in Nederland en mensen het gevoel van waardering geven dat ze nu missen. Heel simpel: je bent hier thuis met je eigen culturele en religieuze of niet-religieuze gebruiken - met of zonder hoofddoek.

Ik merk zelf ook de laatste tijd dat ik me weer meer Duits dan Nederlands voel (Kalsky is van Duitse origine, red.). Dat was lange tijd anders. Ik voel me niet verwant met het pragmatisme en de cijfermatigheid van het politieke beleid rondom vluchtelingen. Ik sta dichter bij Merkel dan bij Rutte en ik kijk veel vaker naar de Duitse tv-debatten over vluchtelingen dan naar de Nederlandse. Ik deel dus die bi-culturaliteit met de Turkse Nederlanders.

"De Nederlandse politiek moet echt meer rekening houden met de diversiteit in eigen land en met de verschillende achtergronden en religieuze overtuigingen van zijn burgers. Je kunt mensen niet aan je binden als je ze geen thuisgevoel geeft. Als je dat wel doet, wordt de lange arm van Erdogan een stuk korter."

Het Turkse parlement telt de stemmen over een wet die de onschendbaarheid van parlementariërs opheft. foto reuters

Deel dit artikel