Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onwetendheid is het ergste in democratie

Home

Hans Goslinga

"De retoriek van populisten zoals PVV-fractieleider Wilders sluit perfect aan bij de veronderstelde werkelijkheid." © anp
Column

Na de aanslag op Charlie Hebdo is er, net als na de moord op Theo van Gogh in 2004, een felle discussie ontstaan over de vrijheid van meningsuiting. Maar misschien kan mijn beroepsgroep zich beter buigen over de verontrustend grote kloof tussen beeld en werkelijkheid. Opinievorming is in een democratie van levensbelang, maar vereist een stevige basis in de feiten.

Hoe groot de kloof is toonde een recent internationaal onderzoek van het Britse bureau Ipsos Mori aan, waarbij onder meer de vraag werd gesteld 'hoeveel moslims denkt u dat er in uw land wonen?' De opdrachtgever was The Guardian, die de uitkomsten eind oktober publiceerde. De krant, waarvan de toenmalige hoofdredacteur C. P. Scott in 1921 de journalistieke wet formuleerde 'comment is free, but facts are sacred', zette er als kop boven: U hebt het waarschijnlijk mis over bijna alles.

Zo schatten de Britten het aandeel moslims in hun land gemiddeld op ruim twintig procent. In werkelijkheid is het vijf procent. In België bleek de kloof relatief nog groter. De schatting was bijna dertig procent, het feitelijke aandeel is zes procent. Nederland is niet in het onderzoek meegenomen, maar het is onwaarschijnlijk dat wij zouden afwijken van het algemene beeld. Ook in typische immigratielanden als de Verenigde Staten, Canada en Australië kwamen de schattingen vele malen hoger uit dan de harde cijfers.

'Levensgroot gevaar'
De retoriek van populisten zoals PVV-fractieleider Wilders sluit perfect aan bij de veronderstelde werkelijkheid. Hij zei woensdag in het Kamerdebat over de aanslagen in Parijs dat zijn tegenstanders 'weigeren de olifant te zien die iedereen ziet, die midden in de kamer staat en waarop met koeieletters 'islam' staat geschreven'. Wilders ziet 'een levensgroot gevaar' in de islamisering van Europa, soms spreekt hij over Eurabië, in Frankrijk bestaat zelfs de vrees voor de 'grote vervanging'.

Volgens de meest recente cijfers van het gerenommeerde Amerikaanse onderzoeksbureau PEW wonen er in de Europese Unie dertien miljoen moslims. De grootste populaties bevinden zich in Duitsland en Frankrijk. In het land van Charlie Hebdo maken ze 7,5 procent uit van de bevolking - volgens het Ipsos-onderzoek denken de Fransen dat het er vier keer zoveel zijn. De groei van de moslimpopulatie in de Europese Unie bedroeg sinds 1990 één procent in tien jaar. Als de groei in dit tempo doorgaat, zal het aandeel moslims in 2030 naar verwachting acht procent bedragen. Eurabië?

De kracht van de beeldvorming is klaarblijkelijk zo sterk dat de Europeanen het aantal christenen in eigen land te laag schatten, terwijl de aantallen immigranten weer sterk worden overschat. De media horen zich deze kloof tussen beeld en feiten bij uitstek aan te trekken. Accurate berichtgeving en precies taalgebruik zijn van essentieel belang voor een oordeel over gebeurtenissen en ontwikkelingen en voor de passende politieke en bestuurlijke reacties daarop.

Lees verder na de advertentie
De kracht van de beeldvorming is klaar­blij­ke­lijk zo sterk dat de Europeanen het aantal christenen in eigen land te laag schatten

Weerbaarheid
In het Kamerdebat viel het op dat de (zeer waarschijnlijke) afzenders van het terroristische geweld in Parijs, de Jemenitische tak van Al-Qaida en IS, nauwelijks werden genoemd. De politici spraken over extremisten, moslimradicalen, islamisten en fundamentalisten.

Precisering is hier van betekenis om te weten van wie we het geweld te duchten hebben, wie de tegenstander is, welk doel hij nastreeft en welke strategie hij hanteert. Dat maakt het ook gemakkelijker vast te stellen wie je bondgenoten zijn en hoe je de weerbaarheid versterkt.

In dit perspectief is er sinds de moord op Van Gogh in 2004 beslist vooruitgang geboekt. De hernieuwde discussie over de uitingsvrijheid reken ik hier op dit moment niet toe. Als je deze discussie voert onder de dreiging van fysiek geweld, worden de opties al snel zwart-wit en raakt de vrijheid zelf in de knel. Ik vond daarom de bijdrage van SGP-voorman Van der Staaij aan het Kamerdebat de meest waardevolle. Hij zei: 'Wij laten de grenzen van onze vrijheden niet dicteren door geweld of intimidatie, niet door het recht van de sterkste, de grootste mond of de kortste lont'.

Van de uitingsvrijheid een wedloop maken wie het hardst durft te beledigen is niet alleen in strijd met de vrijheid die in het geding is, maar speelt ook terroristen in de kaart die met geweld op de potentiële breuklijnen in onze samenlevingen inzetten. Thomas Jefferson, een van de stichters van de VS, had liever kranten zonder regering dan een regering zonder kranten. Reden: onwetendheid is het ergste wat een democratie kan overkomen.

Wij laten de grenzen van onze vrijheden niet dicteren door geweld of intimidatie, niet door het recht van de sterkste, de grootste mond of de kortste lont

Kees van der Staaij

Deel dit artikel

De kracht van de beeldvorming is klaar­blij­ke­lijk zo sterk dat de Europeanen het aantal christenen in eigen land te laag schatten

Wij laten de grenzen van onze vrijheden niet dicteren door geweld of intimidatie, niet door het recht van de sterkste, de grootste mond of de kortste lont

Kees van der Staaij