Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onverzettelijk is hij, hij kan niet anders

Home

Lodewijk Dros

De Protestantse Kerk in Nederland krijgt bij haar start op 1 mei een forse klap: 68 hervormde gemeenten 'blijven zelfstandig achter'. Zíj scheuren niet, vindt de 'zware' ds. Willem van Vlastuin uit Katwijk. Hij vecht door. ,,Het is mijn plicht.''

'Het is een roeping'', zegt Willem van Vlastuin (41). ,,Geen hobby.'' Hij mag graag studeren - de predikant is gepromoveerd - maar daar komt het nu nauwelijks van. Naast zijn werk in de hervormde gemeente van Katwijk aan Zee gaat alle tijd naar het Comité tot Behoud van de Nederlandse Hervormde Kerk. Van Vlastuin, in stemmig zwart ('Traditie in onze kringen, niet principieel'), is secretaris van dit nogal orthodoxe gezelschap vurige tegenstanders van de Protestantse Kerk in Nederland.

Van Vlastuin geldt, met zijn Katwijkse collega Vlietstra, onder zijn tegenstrevers als een hardliner. Dat ziet hij zelf anders. ,,We zijn zeker beslist. Dat wel. Een christen wil God dienen, in de weg van Gods Woord gaan. Dat je persoonlijk en als kerk God gehoorzaamt.'' Voor Van Vlastuin telt nog iets anders: een verantwoorde kerk nalaten aan 'het nageslacht'.

Dat mag géén kerk worden waarin aan 'bijbelse principes' wordt getornd. Neem het kerkelijk homohuwelijk. Dat druist in tegen Gods Woord, vindt Van Vlastuin. Dat het vóórkomt, weet hij ook. Het gedogen ervan maakt deel uit van de identiteit van de kerk. Vergelijk het met een coffeeshop: de overheid gedoogt hem. Maar legaliseren is uit den boze. Zo wil Van Vlastuin het ook in de kerk. ,,Typisch reformatorisch: duidelijke principes, mild in de toepassing ervan.''

In de jaren negentig tekenden de contouren van de PKN zich af. Van Vlastuin was tegen, en hij stond niet alleen: de hele orthodox-hervormde Gereformeerde Bond - een niet te negeren machtsfactor binnen de hervormde kerk - zei nee.

Van Vlastuin haalt een artikel uit die jaren tevoorschijn, met onderstrepingen alom. De bond had het over 'heilloos' en 'plurale kerk' en de drogreden als zouden lokaal 'plaatselijke gemeenten gewoon hervormd kunnen blijven'. Over het 'prijsgeven van de historische kerk' (de hervormde) en het 'wijzigen van de identiteit' door het fuseren van de kerken.

Van Vlastuin leest het met instemming voor. En met verbijstering, want, zegt hij, in 1996 ging de bond overstag. Toen hij ervan hoorde, voelde hij zich 'bedrogen'. ,,Er was niets veranderd in de voorstellen, maar de bond was veranderd. Ze noemden het 'nader inzicht' dat hen had doen besluiten óm te gaan. Dat inzicht ontbeer ik, helaas.''

Van Vlastuin weet het zeker: De Protestantse Kerk in Nederland (PKN) verkwanselt de grondslag; zo komen er lutherse belijdenisgeschriften náást de calvinistische uit zijn traditie. In de gang van de pastorie hangt weliswaar een portret van Maarten Luther ('Van hem heb ik veel geleerd'), maar de lutherse confessies accepteert Van Vlastuin niet. Zo mogelijk nog erger vindt hij de moderne, losse PKN-interpretatie van al die klassieke geschriften.

De afgelopen jaren zijn er ettelijke pogingen ondernomen om de 'bezwaarden' tevreden te stellen. Ze kwamen er steeds op neer dat de hervormd-gereformeerden, zoals ze zichzelf noemen, alle ruimte kregen om hun eigen gang te gaan. Van Vlastuin, mispijzend: ,,Je kunt je maximaal binden aan de gereformeerde basis, maar verzwegen wordt dat je óók gebonden bent aan de rest.'' Onaanvaardbaar.

De omvang van het bezwaarde verzet vertoont een vreemde curve. Eens hield de hervormde topman Bas Plaisier het op 'twee vertrekkende gemeenten', zegt Van Vlastuin. Terwijl het comité in 1996 naar eigen zeggen op de steun kon rekenen van 350 hervormde predikanten die zich tegen de voorgenomen fusie uitspraken.

Feit is dat in acht jaar velen van hen op andere gedachten zijn gekomen. Het was voor Van Vlastuin steeds een 'aanvechting' als een collega afhaakte. Hij kende een 'geestelijke strijd' over zijn koers, vroeg zich af of hij fout zat, 'blinde vlekken' had. Verloor vrienden die hem negeerden, doodzwegen.

Maar in die strijd is zijn overtuiging steeds vaster geworden. Daar verandert het bericht, deze week, dat collega's die mét hem aan de wieg van het comité hebben gestaan, toch de PKN ingaan, niets aan. Wel noemt hij het een 'teleurstelling, heel verdrietig'. Maar hij zegt het vlak. De kerkelijke schermutselingen hebben hem gehard, erkent hij.

Van Vlastuin, zelf afkomstig uit de oud-gereformeerde gemeenten, heeft veel kritiek gekregen omdat hij geen echt hervormd bloed zou hebben, gevoel zou ontberen voor de hervormde 'breedte van de kerk', waarin ook prinses Juliana met haar esoterische geloof een plaats had. Hij vindt het 'goedkoop' en 'erg op de man gespeeld'. En vooral: ,,Het gaat niet over argumenten. Bovendien heb ik wel degelijk hervormde wortels.''

Hij wijst op de synode van Dordrecht, begin 17de eeuw, de periode waaraan orthodox-hervormden graag refereren. De vergelijking met toenmalig preses ds. J.Bogerman - jong, geleerd, mild én glashelder tegen andersdenkenden die hun plaats opeisten - staat Van Vlastuin zichtbaar aan. ,,Dat is geen gekke parallel: de principes gingen toen vóór de volkskerk waarin alles 'moest kunnen'.''

De sfeer tussen het comité en het bestuur van de hervormde kerk is uiteraard niet best. ,,We werden in februari uitgenodigd voor een open gesprek, maar het moderamen sprak ons uit de hoogte aan. We waren onruststokers, organiseerden een afscheiding. Leverden onjuiste en suggestieve informatie aan onze achterban. Het gesprek was beneden alle peil.''

Hoop op verbetering is er niet. In Katwijk - met bijna 20000 zielen in tien wijkgemeenten de grootste hervormde gemeente van Nederland - lopen de emoties soms hoog op, weet Van Vlastuin. Naar verluidt hebben ook enkele milder orthodoxe vissersfamilies zich aangesloten bij het anti-PKN-kamp. Van Vlastuins kerk zit sinds '12 december' - de dag waarop de drie Samen-op-wegkerken besloten tot de gewraakte fusie - flink vol; in Katwijk heet het 'het Sow-effect'.

De Commissie voor bijzondere zorg - een groep wijzen die namens de hervormde synode her en der hun diensten aanbieden - kan in het Zuid-Hollandse dorp alleen nog maar scherven vegen; een scheur voorkomen zit er niet meer in.

Volgens betrokkenen liggen er al twee brieven van bezwaarden bij de plaatselijke centrale kerkenraad, een met een voorstel om toch nog wat te blijven samenwerken, een tweede over de kanselbezetting - zowel 's morgens als in de middagdienst preekt ergens een predikant van 'Comité-kleur'.

Van Vlastuin wil er weinig over kwijt. ,,We proberen chaos in Katwijk te voorkomen. Daar moeten we voorzieningen voor treffen.'' Geld, macht en getallen zijn niet zijn favoriete thema's. ,,Ze klinken onzuiver, want het gaat om principes.'' Maar hij beaamt wat in maart op de hervormde synode gezegd werd: dat de scheuring veel groter wordt dan verwacht. ,,We hebben het hun vaak gezegd, maar ze luisterden niet en schiepen zich een eigen waarheid.''

Op 5 maart stapten 53 gemeenten naar de rechter: ze willen het recht hebben om buiten de PKN te blijven, predikanten te handhaven, geld en goed veilig te stellen. Nog meer gemeenten hebben al besloten niet mee de PKN in te gaan; deze week sloten wijkgemeenten in Putten, Urk en Scheveningen en IJsselmuiden zich erbij aan. Als al die - nu 68 - gemeenten, zoals het comité eist, hun kaartenbak meenemen - hervormden kennen naast actieve kerkgangers ook een dikke 'rand' - gaat het om aanmerkelijk meer dan honderdduizend mensen. ,,Verder zijn er ook nog zo'n zestig gemeenten met een aanzienlijke minderheid van PKN-tegenstanders.''

Opmerkelijk gegeven, waar Van Vlastuin niet op vooruit wil lopen, is dat er 'veel signalen' zijn uit wat wel 'zwarte-kousenkerken' heet - gereformeerde gemeenten, oud-gereformeerden, christelijk gereformeerden, allemaal ooit óók hervormd. ,,Daar is veel betrokkenheid op de hervormde kerk, van kansels wordt ervoor gebeden.'' Volgens Van Vlastuin is de 'bezinning' op de verhouding tot het nieuw te vormen orthodoxe kerkgenootschap ('Laten we het Hervormde Kerk noemen, zonder Nederlandse') al begonnen.

In de gang van de pastorie, bij het portret van Maarten Luther, zegt hij het nog eens. ,,Ik heb al deze moeiten niet gezocht. Het is mijn plicht.''

Deel dit artikel