Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Onder ongelovigen

Home

BAS DEN HOND

Atheïsten hebben een stigma in het christelijke Amerika. Toch komen sommige ongelovigen uit de kast. 'Er komt een dag dat we niet meer beschouwd worden als rare mensen.'

SALT LAKE CITY - Keihard kan Matt Dillahunty zijn als hij met een gelovige in debat gaat. Behalve als het zijn moeder is. "Eén keer ben ik mezelf vergeten. Ik mailde haar precies hoe ik erover dacht. Ik drukte op 'verzend' en dacht: ai, dat was het dan tussen ons."

Met zijn kale hoofd en dikke nek ziet Dillahunty (45) eruit als de marinier die hij was. Zet hem in een kerk en hij kan de gebrandschilderde ramen laten rinkelen als de Southern Baptist-prediker die hij ooit wilde zijn. Maar in kerken komt hij alleen nog om de plaatselijke dominee te verpletteren met het welberedeneerde gelijk van wat hij is: atheïst.

In een workshop in Salt Lake City legde hij onlangs uit hoe je dat aanpakt. Neem de tegenstander serieus: "Het publiek moet merken dat ik hun standpunten perfect begrijp, en heb verworpen." Gebruik logica: "Ik vertel ze dat ik een beter boek kan schrijven dan de Bijbel. Makkelijk: ik schrijf hem woord voor woord over, behalve waar het over slavernij gaat." En vergeet de emotie niet: "Het is theater. Dat heb ik met mijn baptistenachtergrond voor op iemand als Richard Dawkins, ook al weet hij meer van wetenschap."

Lees verder na de advertentie

Theocratie

Zijn gehoor hoefde Dillahunty niet te overtuigen, niet met feiten en niet met emotie. Het waren congresserende leden van American Atheists, een organisatie van ongelovigen en agnosten die strijdt voor de scheiding tussen kerk en staat. Dat principe staat in de Amerikaanse grondwet, maar in de praktijk, zegt AA-voorzitter David Silverman, is het land een halve theocratie. "Van onze conventie zie je hier geen posters op straat. De reclamebedrijven waren allemaal bang."

Salt Lake City, het Rome van de mormonen, was niet voor niets gekozen: deze atheïsten provoceren graag. Dat krijg je als je een minuscule minderheid bent (2,4 procent) in een land waar christelijkheid de norm is: dan blijf je in de kast, of je komt eruit en bijt van je af.

Silverman is een slanke, gebruinde man die onder het lopen zijn hoofd wat naar voren duwt, alsof hij ieder moment in de aanval kan gaan. Bij een bank in New Jersey werd hij onlangs zo kwaad, vertelt de advocaat en AA-lobbyist Amanda Knief, dat hij op de Hulk begon te lijken. "We wilden onze handtekening onder een paar stukken laten legaliseren. Die bank bood notarisdiensten aan. De vrouw met wie we spraken, zei dat ze gewetensbezwaren had en het een collega zou laten doen. Je zou zeggen: probleem opgelost, maar zij heeft een publieke functie."

Knief klaagde haar niet aan, maar begon een lobby. Ze schreef een wet die discriminatie door notarissen verbiedt, en wist een Democratisch congreslid in New Jersey zover te krijgen het wetsvoorstel in te dienen.

Dat moet een dappere politicus geweest zijn. Als je Amerikanen vraagt om mensen in groepen in te delen, stoppen ze de atheïsten vaker bij de verkrachters dan bij de moslims. Maar dan gaat het om abstracties, zegt Juan Mendez (28), lid van het Huis van Afgevaardigden van Arizona en een van de weinige politici op de conventie. "In mijn district ligt de helft van de stad Mesa, dat is dé plaats in Arizona waar mormonen wonen. Maar ik heb er relaties opgebouwd en het is geen enkel probleem."

Mendez vindt de American Atheists dan ook wel wat intens in hun zendingsdrang. "Zelf ben ik veel milder in mijn ongeloof. Maar hun houding is wel wat mij als jongere betrokken heeft gemaakt."

Op de rede vertrouwen

Hij komt uit een protestants Mexicaans immigrantengezin. "Mijn moeder moest in haar eentje vier kinderen opvoeden, en het was voor haar gewoon onmogelijk ons in de kerk stil te laten zitten. Dus heeft ze gedacht en gehoopt: ze ontdekken het geloof later wel. Ik heb me nooit verplicht gevoeld om bepaalde ideeën over te nemen, ik onderzocht alles."

En zo treedt hij ook zijn kiezers tegemoet: "Van mijn atheïsme kan komende november alsnog een probleem worden gemaakt. Maar ik laat zien dat een atheïst ook een goed mens kan zijn."

En daarop moeten zijn mede-atheïsten zich ook concentreren, vindt hij. "Er komt een moment dat wij in Amerika niet meer beschouwd worden als rare mensen, en daar moeten we dan klaar voor zijn. Deze groep, met al die energie en zijn vertrouwen op de rede, moet zich gaan uitspreken over andere onderwerpen, zoals armoede en gezondheidszorg."

Er lopen meer zachtmoedigen rond tussen de actievoerders. Er zijn zelfs halve gelovigen: Ryan Bell was een dominee bij de Zevendedagsadventisten. Vorig jaar ontsloeg zijn gemeente in Los Angeles hem, omdat hij te mild in de leer was. Wie rookte of dronk, hoefde bij hem niet voor een banvloek te vrezen. "Mijn ideologie stuitte op echte mensen."

Al voor zijn ontslag vroeg Bell zich af of de God waarover hij preekte wel bestond. En hij besloot zich gedurende 2014 als een atheïst te gedragen, om te zien hoe dat zou zijn. Op yearwithoutgod.com blogt hij erover.

"Op 1 januari werd ik wakker en voelde me bevrijd. Volwassen. Ik bedacht dat ik zomaar een biertje kon nemen. Ik was al een stiekeme drinker, maar nu was het geen taboe meer."

Ophouden met bidden was moeilijker: "Wij bidden de hele dag door, daar stop je niet makkelijk mee. Ik neem aan dat andere mensen op zulke momenten tegen zichzelf praten."

Hij brengt het atheïsme verder in praktijk door veel te lezen: "Over wetenschap, filosofie. En ik praat veel met andere atheïsten." Met mensen als Matt Dillahunty, de ster-debater onder de atheïstische stoottroepen. "Als ik hem hoor vertellen waarom hij geen christen of theïst is, dat is echt overdonderend. Je krijgt er geen speld tussen. En wat me vooral aanspreekt is het ethische argument: als God ons heeft geschapen, en God is een liefdevol wezen, wat is dan zijn verantwoordelijkheid ten opzichte van ons? Als hij ook maar een snippertje verantwoordelijkheid draagt, dan is hij of afwezig, of hij bakt er niet veel van."

"Mijn serieuze christelijke zelf zegt dan: dat is ons pakkie-an, God grijpt niet in, hij wil dat wij volwassen worden, zoals we willen dat onze kinderen volwassen worden. Juist omdat fundamentalistische christenen hebben gezegd dat God alles in orde maakt, kunnen de atheïsten zeggen: hij maakt er een puinhoop van."

Kosten-batenanalyse

Hoe staat het nu met het groeiende atheïsme van Bell, na drie maanden proberen?

"Het is nog heel verwarrend. Ik vind het geloof nog steeds wel heel begrijpelijk. En ik zou er best naar terug willen. Maar met een ander deel van mijn hoofd zit ik er voortdurend gaten in te prikken. Er zit ook een soort kosten-batenanalyse bij. Godsdienst is mooi, maar het kan ook geweld aanmoedigen, en het wegnemen van de rechten van anderen. Vooral bij monotheïstische godsdiensten; die eisen de exclusieve waarheid op."

Maar dat doen ze bij American Atheists ook, scheldend op alle godsdiensten en debatterend met elke gelovige die maar wil luisteren. De man die met een wit houten kruis tegen hen stond te demonstreren, werd op de derde dag binnengenodigd.

Alleen de moeder van Matt Dillahunty wordt verder met rust gelaten, na die ene mail waarvan hijzelf zo schrok. Terwijl haar reactie toch meeviel. "Ze schreef: 'Jongen toch, je bent net als ik vroeger: zo logisch. Ik had dezelfde bedenkingen, maar Jezus heeft ze allemaal weggenomen.' Tja, ik hou van mijn moeder. Maar ze spoort niet."

Deel dit artikel