Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nooit spijt van hard optreden in Indië

Home

Meindert van der Kaaij

© Huib van Mook (zwaaiend) op 29 september 1948 op het vliegveld van het toenmalige Batavia, het latere Jakarta.

Al vroeg in zijn bestuurlijke loopbaan droomde Huib van Mook (1894-1965) van een 'vrij en gelukkig Indonesië' en dat maakte hij zelfs tot zijn lijfspreuk. Dat uitgerekend hij opdracht gaf tot een bloedige 'politionele actie' van het Nederlandse leger mag tragisch heten. Biograaf Tom van den Berge meent dat Van Mook na de oorlog voor de onmogelijke taak stond om de dekolonisatie in vreedzamer banen te leiden.

Van den Berge, die als Indiëkenner is verbonden aan het Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde in Leiden, presenteert morgen zijn biografie van de laatste landvoogd van Indië. Daarin constateert hij dat iemand die de laatste vijftig jaar alleen de kranten heeft gelezen niet zal weten wie Van Mook is. Dat mag opmerkelijk heten voor een man die zo'n belangrijke rol speelde in een deel van de Nederlandse geschiedenis dat ook vandaag de dag nog een open zenuw is.

Geboren in Indië uit Nederlandse ouders doorliep Van Mook de ambtelijke ladder van de bodem tot aan de top. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd hij minister van koloniën in het tweede kabinet-Gerbrandy. Na de capitulatie van Japan moest hij in Indië de revolutionaire opstand beteugelen en het Nederlands gezag herstellen, maar hij stond daarbij volgens Van den Berge voor een schier onmogelijke taak.

Van Mook kon bij niemand goed doen. Vanuit Nederland hoorde hij voortdurend dat hij het koninkrijk verkwanselde aan de revolutionairen, en voor de Indonesiërs bleef hij de koloniaal. "Ik probeer in mijn boek te laten zien dat zijn positie in werkelijkheid veel genuanceerder was. Hij stond tussen twee vuren en dat heeft hem uiteindelijk opgebroken."

Van den Berge denkt dat het gewelddadig optreden van Nederland in Indië onafwendbaar was. "Van Mook moest telkens constateren dat de akkoorden die hij met Soekarno, Hatta en anderen sloot, niet werden nagekomen. Het Republikeinse leger bestond uit zoveel bewapende facties die niets wilden weten van Nederlandse bemoeienis. Van Mook leerde in die jaren dat politieke macht uit de loop van een geweer komt."

In Nederland is één straat naar Van Mook vernoemd, in Rijswijk, omdat de burgemeester een vriend van hem was. Kennelijk werden zijn inspanningen niet erkend. Wat waren zijn verdiensten?
"Ondanks zware omstandigheden is hij erin geslaagd om het geweld lange tijd uit te stellen. Na de capitulatie van Japan was hij niet in staat om de Bersiap - de moordpartijen van Indonesiërs op Nederlanders, Indo's en Chinezen - te voorkomen. Wel slaagde hij erin nog erger te voorkomen en mensen tijdig in veiligheid te brengen. Door in contact te blijven met de republikeinen kon hij erger bloedvergieten voorkomen."

Was Van Mook de auteur van de rede die Wilhelmina in 1942 uitsprak, waarin nieuwe verhoudingen tussen de delen van het koninkrijk in het vooruitzicht werden gesteld?
"Jazeker. Hij heeft de tekst geschreven en herschreven. Wilhelmina voelde er niets voor, maar onder druk van Van Mook en Gerbandy heeft zij die tekst uitgesproken. Van Mook vond die verklaring nodig om in de richting van de Verenigde Staten de goede wil van Nederland te tonen."

Van Mook was uiteindelijk de opdrachtgever van de eerste politionele actie. Heeft hij in de brieven, die u als eerste mocht inzien, daarover zijn twijfel geuit?
"Er is één brief waarin naar mijn gevoel wel wat twijfel doorklinkt. Maar spijt heeft hij niet gehad. Dat bleek ook in artikelen die hij voor kranten schreef waarin hij zijn besluiten verdedigde. Hij vond dat hij op dat moment geen andere keuze had. Hij was het ook niet eens met verwijten die hij van goede vrienden kreeg."

Uit de persoonlijke brieven en documenten bleek dat hij verhoudingen met zijn secretaresses had gehad. Had dat invloed op zijn politieke handelen?
"Nee, ik denk het niet, daarvoor was hij te ambitieus. Het was misschien eerder andersom. Het was een buitengewoon eenzame man die liefde zocht en af en toe naar een aai over zijn bol verlangde."

Tom van den Berge: H.J. van Mook. Een vrij en gelukkig Indonesië. Thoth, € 29,90

Lees verder na de advertentie
Het was een buitengewoon eenzame man die liefde zocht en af en toe naar een aai over zijn bol verlangde

Deel dit artikel

Het was een buitengewoon eenzame man die liefde zocht en af en toe naar een aai over zijn bol verlangde