Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Nieuw atheïsme

Home

Waarom lijken atheïsten toch zoveel op behoudende gelovigen? De laatste tien jaar trekt het 'nieuwe atheïsme' de aandacht. Het gaat voornamelijk om natuurwetenschappelijke denkers, zoals de 'vier ruiters van het nieuwe atheïsme': Sam Harris, Daniel Dennett, Richard Dawkins en de onlangs overleden Christopher Hitchens. Ze hobbyen graag buiten hun eigen vakgebied op het veld van de religie en publiceren daar veel over. Een bekende fan is Ayaan Hirsi Ali.

Volgens Dennett geloven veel gelovigen niet in God maar in hun eigen geloof. Hij vertelt er niet bij dat dit een uitspraak is van Florence Nightingale, 150 jaar geleden. Zij doelde op gelovigen die heilig overtuigd zijn van hun godsdienstige gelijk. Vandaag noemen we die fundamentalisten.

Maar wat doet Dennett zelf? Met bijna religieuze passie gelooft hij dat de natuurwetenschappelijke methode de enige weg naar kennis is. Een erg beperkte kijk op de werkelijkheid. Neem bijvoorbeeld de vraag: Waarom kookt het water? Het wetenschappelijke antwoord is: door de hitte van het gas dat het water tot het kookpunt brengt. Op dezelfde vraag kun je echter ook zeggen: het water kookt omdat vader thee wil zetten. Beide antwoorden kunnen even waar zijn. Zo kun je ook op de vraag: Waarom is de aarde er? een wetenschappelijke verklaring geven, te beginnen bij de Big Bang. Maar een religieus antwoord is evengoed mogelijk: de aarde is er omdat God dat wil.

Dennett zal tegenwerpen dat je de aanwezigheid van een vader kunt verifiëren en die van God niet. Maar vaders kunnen tijdens het theezetten behoorlijk afwezig zijn, zeker als ze even een vlekje van de auto gaan poetsen. Om het niet te hebben over God die zoveel vlekjes wegwerkt dat hij er zere handen van krijgt.

Verbijsterend is dat de nieuwe atheïsten even letterlijk denken als behoudende gelovigen. Ik hoorde eens een bijbelzwaaiende voorganger beweren dat al die gevonden dinosaurusbotten bedrog zijn, want God heeft de wereld in zes dagen geschapen. Zo nemen ook deze atheïsten de Bijbel letterlijk - om die vervolgens als 'onwetenschappelijk, dus onwaar' te verwerpen. Dat is hetzelfde als een wetenschappelijke tekst afkeuren omdat die geen poëzie is.

Evenals fundamentalisten, schieten de nieuwe atheïsten graag zondebokken. Al-Kaida ziet Amerika als 'het rijk van de Satan' en de christelijke prediker Franklin Graham vindt de complete islam 'boosaardig'. In dezelfde trant vindt Dawkins God 'een bullebak' en volgens Harris is religie 'een van de meest perverse manieren om onze intelligentie te misbruiken'. Religie 'vergiftigt alles' (Hitchens). Hier zie ik toch eerder rotte tomaten vliegen dan dat ik een rationeel argument hoor.

Fundamentalistische gelovigen verdiepen zich niet echt in de ander. Hetzelfde geldt voor de nieuwe atheïsten. Voor beide is onwetendheid kennelijk een voorwaarde om te kunnen bestaan. Toen Dawkins werd verweten dat hij niet genoeg van religie afweet, antwoordde hij dat je geen kabouterkunde hoeft te studeren om te weten dat kabouters niet bestaan. Tot zover de onderzoekende wetenschappelijke geest.

En zoals fundamentalisten oude religieuze kost met een modern sausje serveren, brengt het 'nieuwe atheïsme' ondanks de naam niets nieuws. Hun publicaties zijn een opgewarmde mix van achttiende-eeuws filosofisch empiricisme, negentiende-eeuwse evolutionaire biologie en twintigste-eeuws wetenschappelijk positivisme. Vaak leuk opgediend, dat moet gezegd. Hun boeken zijn regelmatig bestsellers.

Tenslotte hebben deze atheïsten, net als veel gelovigen, zendingsdrang. Ze houden grote conferenties en mikken op een breed publiek. Er is een campagne om verlegen atheïsten aan te moedigen uit de kast te komen, op stadsbussen zijn reclameslogans geplakt en in de krant werd een open brief tegen de paus gepubliceerd.

Dawkins vindt de spleet waardoor een in boerka geklede moslima de wereld ziet, symbolisch voor de beperkte blik van gelovigen. Maar zelf bekijken hij en zijn collega's alles eenzijdig door een natuurwetenschappelijke bril. Dit is de reden waarom zij zoveel lijken op de (fundamentalistische) gelovigen die ze bestrijden. In het 'nieuwe atheïsme' is de laboratoriumjas een moderne boerka geworden.

Deel dit artikel