Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Niet minder gelukkig maar wel erg druk met school

Home

Maaike Bezemer

© ANP XTRA

Nederlandse jongeren tussen 11 en 16 ervaren meer druk door schoolwerk. Maar ze worden minder vaak gepest op school.

Een op de drie leerlingen in het voortgezet onderwijs heeft last van grote hoeveelheden huiswerk en toetsen. Dat is meer dan een verdubbeling van het aantal kinderen dat dit vijftien jaar geleden zei. In 2001 ging het nog om 16 procent van de middelbare scholieren, in 2017 zegt ruim 35 procent druk te ervaren. 

Lees verder na de advertentie

Het percentage leerlingen dat positief is over school – nog altijd een ruime meerderheid – daalde in dezelfde periode van 82 naar 76 procent. De druk neemt vooral toe, en de schoolwaardering af, tussen het twaalfde en veertiende jaar. Meisjes hebben er meer last van dan jongens.

Dat blijkt uit het zogeheten HSBC-onderzoek (Health Behaviour in Schoolaged Children) van de Universiteit Utrecht, het Trimbos-instituut en het Sociaal en Cultureel Planbureau. Het rapport wordt vandaag aangeboden aan staatssecretaris van volksgezondheid Paul Blokhuis. Het HBSC-onderzoek bevat de belangrijkste landelijke cijfers over de gezondheid en het welzijn van jongeren. Het verschijnt elke vier jaar.

Veel meer jongeren lopen op hun tenen en proberen dat niveau te behouden met bijles

Louise Elffers

In een nabeschouwing proberen de onderzoekers de ervaren druk door schoolwerk, die ze zorgelijk noemen, al enigszins te duiden. Zo noemen ze de competitieve maatschappij en het gestegen ambitieniveau bij zowel jongeren als bij hun ouders. “De samenleving raakt steeds hoger opgeleid en om een goede maatschappelijke positie te behouden of te verbeteren, zetten ouders en leerlingen in op zo goed mogelijke schoolprestaties”,  zegt hoofdonderzoeker Gonneke Stevens van de Universiteit Utrecht. 

Het is niet duidelijk of jongeren erg lijden onder de toegenomen druk die ze ervaren. De laatste vier  jaar is er geen stijging te zien in psychische problemen bij jongeren. Mogelijk wordt de schoollast gecompenseerd door andere gunstige ontwikkelingen. Jongeren zijn de laatste jaren nog positiever geworden over de relatie met hun ouders en geven aan dat zij minder worden gepest op school.

Louise Elffers, onderwijsonderzoeker en docent aan de Hogeschool van Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam, wees dit voorjaar in haar boek ‘De Bijlesgeneratie’ al op de opkomst van onderwijscompetitie. “Veel meer jongeren lopen op hun tenen en proberen dat niveau te behouden met bijles.” Een wereldwijd fenomeen, zegt ze, maar in Nederland nog niet zo doorgeschoten als in Japan of Zuid-Korea, waar kinderen tot ’s avonds laat doorleren in een huiswerkinstituut. Elffers zal niet beweren dat ambitie verkeerd is. “Het is uiteindelijk een heel logisch principe dat je met je toekomst bezig bent en het beste eruit wil halen.”

Maar vwo en universiteit hoeven toch niet altijd het streven te zijn? “Dat hoor ik vooral van mensen die zelf kinderen op het vwo hebben”, zegt de lector. “Ik ben groot pleitbezorger van beroepsonderwijs en het is mooi als vmbo’ers meer waardering krijgen, maar van waardering alleen kun je geen hypotheek betalen. Het heeft iets paternalistisch om voor anderen te bepalen dat hogerop niet altijd beter of leuker is en dat ze die ambities niet zouden moeten hebben.”

Elffers treft op haar hogeschool studenten die juist doorstuderen omdat ze op het mbo al moeite hadden een stageplek te vinden. “Een opleiding in het hoger onderwijs biedt doorgaans betere kansen op de arbeidsmarkt en op een hoger salaris. Dat verklaart waar die ambities van leerlingen en ouders vandaan komen.”

Elffers vindt het eerder jammer dat het onderwijsstelsel de druk alleen maar groter heeft gemaakt, en kinderen al jong vastpint op hun route. Veel scholengemeenschappen hebben het vmbo afgestoten. Ook het aantal brede combiklassen, waarmee pas na één of twee jaar de definitieve keuze voor vmbo, havo of vwo wordt gemaakt, is de laatste tien jaar afgenomen. Toelatingseisen maken doorstromen moeilijker. Elffers: “Dertig jaar geleden keek niemand op de universiteit naar je eindlijst, nu moet je voor sommige opleidingen achten halen. Het zou mooi zijn als het onderwijsstelsel de druk van de ketel haalt door niet van leerlingen te eisen dat ze zich al op 11-jarige leeftijd bewijzen.”

Alcohol en roken

Het aantal jongeren dat drinkt is nog altijd erg hoog. In 2017 had zo’n 40 procent van de 15-jarigen en 50 procent van de 16-jarigen in de maand voor de enquête alcohol gedronken. Van deze groep drinkt ruim 70 procent op een avond minstens vijf glazen. Dat zijn er veel, zegt Saskia van Dorsselaer van het Trimbos-instituut. “Nederlandse jongeren zitten daarmee echt wel aan de bovenkant van de Europese lijsten. Helemaal als je bedenkt dat jongeren van 15 of 16 nog niet de hele nacht doorhalen. Die vijf glazen drinken ze in een relatief korte tijd.” Jongeren roken amper meer. “Dat ligt ook aan de houding van ouders”, zegt Van Dorsselaer. Die hebben over het algemeen veel strengere regels over roken dan over drinken.

Condoomgebruik

In de seksueel actieve groep onder de 17 jaar is het percentage jongeren dat bij hun laatste vrijpartij een condoom gebruikte enorm gedaald: van ruim 80 procent in 2009 naar 55 procent in 2017. “Opzienbarend”, zegt Ineke van der Vlugt van kenniscentrum seksualiteit Rutgers. Een sluitende verklaring heeft zij niet, wellicht dat het komt doordat er al een aantal jaren geen publiekscampagnes over veilig vrijen meer zijn geweest. Eerder bleek uit onderzoek dat de meest genoemde redenen voor het niet gebruiken van condooms met de laatste sekspartner zijn: dat ze hun partner vertrouwen, het lekkerder vinden zonder of dat ze al een voorbehoedsmiddel gebruiken. “Alleen een condoom beschermt tegen soa’s”, benadrukt Van der Vlugt.

Gamen

Voor het eerst is ook uitgebreid gekeken naar sociale media en gamen. Meer dan 30 procent van de leerlingen in het voortgezet onderwijs heeft de hele dag online contact met anderen. Ongeveer 13 procent van de jongens gamet tenminste 24 uur per week. Dat zegt nog niet zo veel volgens specialist mediaopvoeding Justine Pardoen. Zorgwekkend wordt het pas als jongeren regelmatig aan niets anders meer kunnen denken en als ze interesse in andere zaken verliezen. Bij 7 procent van de jongens en 1 procent van de meisjes heet het gamegedrag problematisch. “Eigenlijk speelt er altijd iets anders: een latente depressie, eenzaamheid of ander groot verdriet dat de jongeren proberen weg te spelen Daar hebben ze hulp bij nodig.”

Gebroken gezinnen

Leerlingen die niet met beide ouders opgroeien zijn minder positief over school, over de onderlinge sfeer tussen klasgenoten en over de relatie met leraren. Basisschoolleerlingen ervaren meer druk door schoolwerk en in het voortgezet onderwijs spijbelen leerlingen vaker, pesten ze vaker en worden ze vaker gepest. Het verbaast ontwikkelingspsycholoog en gezinstherapeut Steven Pont niet. “Voor kinderen met gescheiden ouders is de wereld in principe een onveilige plek”, zegt hij. “Een scheiding betrekken ze op zichzelf, er komt spanning bij kijken, ouders gaan hun kind soms behandelen als de partner die ze niet meer hebben. De relatie tussen beide ouders staat symbool voor de relatie van het kind met de wereld.”

Blij met vader

Nederlandse jongeren ondervonden al veel steun van hun gezin, maar zijn de afgelopen vier jaar nog positiever geworden, bijvoorbeeld over het gemak waarmee zij met hun ouders kunnen praten en vooral met vaders. Dat gaat inmiddels bijna net zo goed als met moeder, zeggen de meeste jongeren. Het Vader Kenniscentrum, dat dertig jaar geleden vooral actie voerde voor omgangsrecht voor gescheiden vaders, is blij dat vaders inmiddels meedoen als betrokken opvoeder. Maar het zou volgens bestuurslid Paul Bastianen nog mooier zijn als dat ook zichtbaar wordt in de tijdsbesteding. Het aantal uur dat mannen aan zorgtaken besteden, is niet gestegen het afgelopen decennium. Hij pleit voor ruimer vaderschapsverlof.

Lees ook: Brugklassers: een uur huiswerk is genoeg

We kunnen met enig cynisme constateren dat scholen en de overheid net zo voortvarend zijn in het bestrijden van de werkdruk van kinderen als in die van leraren, schreef René Kneyber begin dit jaar in zijn column. 'Het zou voor dit jaar een mooie ambitie zijn, als we met de kinderen nou ook echt zouden beginnen.'

Deel dit artikel

Veel meer jongeren lopen op hun tenen en proberen dat niveau te behouden met bijles

Louise Elffers