Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Netjes poepen voor een schonere lucht

Home

TEKST REBECCA VAN DE KAR

Het Varkens Innovatie Centrum in Sterksel test een heus varkenstoilet. Een slimme manier om de uitstoot van ammoniak én fijnstof te verminderen.

De ammoniakuitstoot van de intensieve veehouderij rijst de pan uit, zo meldde de Algemene Rekenkamer onlangs. Emissies blijken twee keer hoger dan kwetsbare natuurgebieden aankunnen. Huidige maatregelen, zoals het verplichte gebruik van luchtwassers die de lucht in stallen reinigen, blijken onvoldoende effectief.

Met een veestapel van 12.400.000 dieren is de varkensindustrie verantwoordelijk voor een groot deel van de ammoniakuitstoot. Zo'n tweehonderd varkens ondergaan een bijzondere test in het Brabantse Sterksel. In speciaal ingerichte proefstallen leven ze een doorsnee varkensleven, met één verschil: ze hebben een toilet tot hun beschikking. Geen porseleinen pot met bril, maar meer een Frans model: een plastic rooster in de ene teststal, en een langwerpige, centrale mestgoot met gleufjes in de andere.

Met behulp van hokinrichting en klimaatsturing worden de varkens naar de wc gelokt, om aldaar hun behoeften te doen. Die glijdt vervolgens door de gaatjes naar beneden in ondergrondse bakken, waar de dikke en de dunne fractie, ofwel de poep en de pies, van elkaar gescheiden worden.

"Door de snellere afvoer van de ontlasting en de scheiding van de urine en mest, wordt de uitstoot van ammoniak gereduceerd. Hoe korter de ontlasting in de stal ligt te broeien, hoe minder emissie er ontstaat. Dit is niet alleen gunstig voor een schonere lucht buiten de stal, maar ook daarbinnen, wat gezonder is voor de varkens en boeren die er werken", vertelt de manager van het innovatiecentrum, Vincent Schraven. "Bovendien is het prettiger voor de dieren als ze niet in hun eigen ontlasting liggen. En de afgevoerde mest kan efficiënter worden verwerkt: in een van de teststallen worden de gescheiden massa's afgevoerd naar een vergister die er stroom uit opwekt."

Klinkt vooruitstrevend. Maar hoe leer je een varken op de juiste plek te poepen? "Varkens doen hun behoefte van nature op een plek zo ver mogelijk van hun ligplaats. Biggen leren dat al vanaf hun geboorte van de zeug. Daarvoor kiezen ze het minst aantrekkelijke plekje van de stal." Het centrum maakt gebruik van dit gedrag. "We richten het hok zo in dat er logischerwijs maar één plek over blijft om te mesten: op het toilet."

In een aantal teststallen maakt een sprinklersysteem het toilet nóg onaantrekkelijker. "De sproeiers houden het rooster de hele dag nat, dat vinden varkens niet prettig. Het water zorgt er tegelijkertijd voor dat de mest bevochtigd wordt, en beter naar beneden glijdt."

Ook worden de dieren beloond als ze op de juiste plek poepen. Schraven: "Zo'n twee uur per dag belonen we de varkens bij goed gedrag met snoepjes of bijvoorbeeld een borstelbeurt. Zo hopen we ze dusdanig te trainen dat ze uiteindelijk vanzelf naar het toilet zullen gaan."

Het Varkens Innovatie Centrum draait sinds 2011, als proefbedrijf van de Universiteit Wageningen. Naast het varkenstoilet ontwikkelt en test het andere snufjes. In Leeuwarden en Lelystad staan dergelijke proefbedrijven voor de rund- en pluimveesector. Het VIC werkt nauw samen met een groep varkensboeren en bedrijven uit de varkenssector. "Het overleg met boeren en bedrijven is van groot belang. Alles wat we hier doen is uiteindelijk voor hen bedoeld. Het systeem moet zo in elkaar zitten dat zij er uiteindelijk wat mee kunnen."

Praktisch toepasbaar
Boeren reageren volgens Schraven over het algemeen positief op het idee. Hoewel het geven van een zindelijkheidstraining aan de varkens voor veel boeren wel ver gaat. Schraven: "Je kunt natuurlijk niet van een boer verlangen dat hij al zijn varkens gaat trainen, dat is te arbeidsintensief. Een boer heeft meer te doen. Het systeem moet praktisch toepasbaar zijn. Daarom werken we nu bijvoorbeeld aan een geautomatiseerd beloningssysteem. Sensoren geven aan of de varkens mesten, waarna we ze automatisch kunnen belonen."

Milieufederatie Brabant, die zich actief inzet tegen de uitstoot van ammoniak in de provincie, is te spreken over het initiatief. "Het varkenstoilet is geen end of pipe-oplossing, maar het pakt de ammoniakuitstoot aan bij de bron. Dit in tegenstelling tot het gebruik van luchtwassers, waarbij de vervuilde lucht pas naderhand wordt gereinigd", zegt landbouwmedewerker Piet Rombouts. "Met luchtwassers reduceer je de ammoniakemissie wel, maar behoud je een slecht klimaat in de stal doordat de ontlasting daar nog lang ligt te broeien."

Hoewel er nog geen harde cijfers zijn, verwacht Schraven dat het varkenstoilet een duidelijk verschil kan maken. "Door de mest sneller uit de stal te halen en te verwerken, verwachten we dat dit systeem voor een aanzienlijke uitstootreductie zorgt. Precieze luchtmetingen moeten dat nog onderbouwen, maar als je nu door de stallen loopt, kun je het verschil letterlijk al ruiken."

Vereniging Natuur en Milieu pleit naar aanleiding van het Rekenkamerrapport voor het sluiten van oude stallen die veel fijnstof en ammoniak uitstoten, zodat boeren de ruimte krijgen om nieuwe duurzame stallen te bouwen. Ook het varkenstoilet vereist nieuwbouw. Het ondergrondse systeem is lastig te verwerken in bestaande stallen. Schraven: "Als een boer met een varkenstoilet wil werken, moet hij dat vanaf het begin doen. Veel geïnteresseerde boeren zijn starters. Er zijn net zoveel bestaande boeren bij, die bij de uitbreiding of verbouwing van hun stal voor een nieuwe koers kiezen."

Op het varkenstoilet wordt de poep en de pies van elkaar gescheiden.

Kraamhokken en belevingsstallen

Op 14 mei opende het Varkens Innovatie Centrum haar deuren voor publiek. Naast het varkenstoilet zijn er ook andere innovaties en trends uit de varkenswereld te bezichtigen, zoals kraamhokken, ophokken en de belevingsstal. Informatie: www.vicsterksel.nl.

De varkens een training geven om zindelijk te worden, gaat voor veel boeren wel wat ver


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel