Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Net als Cort voelt Rutte tijdgeest aan

Home

Hans Goslinga

Portret van politicus Cort van der Linden (Den Haag, 14 mei 1846 - Den Haag, 15 juli 1935). Van 1913 tot 1918 was hij voorzitter van de ministerraad (minister-president). © anp
Column

Pieter Cort van der Linden, de politieke betovergrootvader van Mark Rutte, maakte van zijn minderheidskabinet een groot succes. Dat kabinet loste twee langslepende kwesties op, de Schoolstrijd en de strijd voor het algemeen kiesrecht. Wat was het geheim van het succes, en kan het tweede kabinet-Rutte, dat feitelijk als een minderheidskabinet moet opereren, daar zijn voordeel mee doen?

Een belangrijk, zo niet cruciaal verschil is dat Cort van der Linden met zijn kabinet, samengesteld uit figuren van buiten de politiek, welbewust een zelfstandige positie koos. Alleen zo, meende hij, kon het van zijn zwakte in het parlement een kracht maken en 'sterk in het land' staan. Over deze vrijheid beschikt Rutte niet, zoals deze week tijdens de algemene beschouwingen scherp is gebleken. Zijn kabinet berust op politieke afspraken tussen VVD en PvdA en bestaat vrijwel geheel uit partijpolitici. Dat maakt de manoeuvreerruimte uiterst klein, ook al doordat de afspraken, berustend op een uitruil, een subtiel evenwicht vormen.

Ironie en zelfspot
Rutte II is gevormd als een klassiek coalitiekabinet, maar moet door het ontbreken van een meerderheid in de senaat opereren in een constellatie die tot samenwerking met oppositiepartijen noopt. Dat gaat niet vanzelf. De mentale houding en de nieuwe politieke realiteit lopen nog niet synchroon. Het debat was van de wrijvingen en irritaties die dat oplevert, een heldere afspiegeling. Zelfs kalme naturen als Buma (CDA) en Slob (ChristenUnie) legden een ongekende narrigheid aan de dag. De enige politici die er met ironie en zelfspot blijk van gaven de nieuwe situatie aardig meester te zijn, waren Van der Staaij (SGP) en Van Ojik (GroenLinks).

Het debat eindigde niet in het niks, maar in de dwingende logica van onze coalitiecultuur: onderhandelen kan alleen vruchtbaar in de binnenkamer, zoals de 'stille tovenaar' Cort destijds al aantoonde. De inzet van de gesprekken die minister van financiën Dijsselbloem de komende week met de constructieve partijen gaat voeren, is van cruciale betekenis: blijft de natie politiek bestuurbaar of laat de redelijkheid zich afpoeieren door de grote bek, die aan het parlementaire debat geen behoefte en aan respect voor zijn tegenstanders geen boodschap heeft?

Onbegrijpelijk is dat de SP zich door de opgestoken middelvinger van Wilders liet leiden. De partij leek zich anderhalf jaar geleden richting hoofdstroom te bewegen en zelfs niet afkerig te zijn van samenwerking met de VVD. Met de steun aan de ontijdige motie van wantrouwen van de PVV koos zij uitdrukkelijk voor het isolement, gedoemd tot machteloos tomaten gooien naar de politici die wel bereid zijn verantwoordelijkheid te dragen. Soms is stijl belangrijker dan de inhoud, beste Roemer, zeker als de vloer wordt aangeveegd met de waarden van het belangrijkste instituut van onze democratische rechtsstaat. Dat instituut verdient trouwens een voorzitter die niet lijdelijk is maar leidend wanneer leden worden gekleineerd - je bent voorzitter of niet.

Partijpolitieke rivaliteit
Rutte deed op voorhand niet of nauwelijks concessies, maar in zijn houding ('Ik verwacht geen gladiolen') weerspiegelde hij wel de geest van Cort, die meende dat politiek moet worden bedreven vanuit 'onafhankelijke onbaatzuchtigheid'. Iets van die geest zal snel moeten terugkeren, wil het land bestuurbaar en de democratie vertrouwenwekkend blijven. Daarmee is de moeilijkheidsgraad van de omslag aangegeven. De partijpolitieke rivaliteit - een verschijnsel waarvoor Cort destijds zeer beducht was - is zo ver opgevoerd dat het lastig is terug te keren naar een cultuur waarin samenwerking vooropstaat en een Herfstakkoord volgende week een reële kans maakt.

NRC Handelsblad publiceert vandaag de uitslag van een enquête naar wie de beste premier van het land was sinds 1900. Ik heb Cort van der Linden bovenaan gezet, omdat hij met zijn doorbraken scherp aanvoelde dat de tijd rijp was voor een volwaardige democratie, waarin ook arbeiders, kleine luyden en vrouwen een stem kregen en de pluriformiteit van opvattingen werd erkend. In dit perspectief gaf de voor visieloos versleten Rutte eveneens blijk van gevoel voor de geest van de tijd: 'Het land is verder dan de politiek. De mensen regelen zelf al wat ze samen, onafhankelijk van de overheid, kunnen regelen'.

Lees verder na de advertentie

 
De beste premier van het land sinds 1900? Ik heb Cort van der Linden bovenaan gezet



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie