Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Na het grote nee en de metamorfose van de VVD lijken de dagen van het kabinet geteld Dat onze premier charisma ontbeert, 'soit', maar hij schiet tekort in de meest alledaagse communicatie

home

Hans Goslinga

Halverwege de rit voerde het kabinet-Van Agt een keer een verhitte discussie, waarbij een van de ministers zijn gelijk in één klap dacht binnen te halen met de constatering: ,,Ja, maar het staat in het regeerakkoord!'' Vice-premier Wiegel reageerde laconiek: ,,O ja? Waar vind ik dat? Ik heb dat stuk in geen twee jaar meer ingezien.'' De politieke betekenis van deze opmerking liet zich lezen in de twinkeling in zijn ogen en de fijne glimlach die zich om zijn lippen krulde. Het is maar dat minister van sociale zaken De Geus weet dat hij in de WAO-kwestie slechts een relatieve zekerheid kan ontlenen aan het regeerakkoord. Dat stuk is geschreven in 2003; we zijn nu twee jaar verder en er is zoveel gebeurd dat niet alleen de christen-democratische minister, maar het hele kabinet zich moet afvragen hoeveel dagen het nog te gaan heeft. Wat er in het regeerakkoord staat is, anders dan De Geus veronderstelt, steeds minder relevant.

Vooral twee recente gebeurtenissen hebben de politieke constellatie sterk veranderd. De eerste is de massale afwijzing van de Europese Grondwet, de tweede de metamorfose van de VVD tot radicale vernieuwer van onze democratie. Met een klein nee was er nog niet zoveel aan de hand geweest, maar het grote nee heeft andermaal aangetoond dat het kabinet-Balkenende het vermogen mist draagvlak voor zijn beleid te verwerven. Het lijkt met zijn ouderwetse kanselstijl zelfs eerder burgers af te stoten. De Belgische minister De Gucht heeft dat fenomeen een week terug een beetje ondiplomatiek onder woorden gebracht, maar het was op prinsjesdag vorig jaar al de ernstige kritiek van de coalitiepartijen in de Kamer. Het driemanschap Verhagen-Van Aartsen-Dittrich vond in het gebrek aan maatschappelijke steun een reden in de hervormingsagenda verzachtingen aan te brengen, zoals een langere remweg voor de beëindiging van vut en prepensioen, en de rijksbegroting voor een miljard euro te vertimmeren.

Voor minister van financiën Zalm, het goudhaantje uit de paarse dagen, was dat een tikkeltje onaangenaam, voor minister De Geus was het zeer pijnlijk. Met hun exercitie lieten de fractieleiders hem zien hoe met enige creativiteit en soepelheid de breuk met de vakbeweging wellicht te voorkomen was geweest. Dat het later alsnog lukte de sociale vrede te herstellen, was niet de verdienste van De Geus. Hij gaat op een tamelijk lompe manier zijn weg en mist het gevoel voor verhoudingen dat een minister op zijn post moet hebben, wil hij succesvol zijn. De Geus is thans een politicus zonder vrienden. Hij moet er dan ook niet op rekenen dat de coalitiepartijen, naar het woord van Barend Biesheuvel, 'met de hoed rondgaan' om hem uit de problemen te halen. Dat gebeurt als de dingen goed zitten. Maar het lijkt erop dat de VVD is begonnen met het scheppen van afstand tot het kabinet en daarvoor De Geus tot schietschijf kiest. Dat heeft met de zaak zelf te maken, met het afbrokkelende draagvlak voor de WAO-hervorming en met de politieke zwakte en het gebrek aan krediet van de minister. Maar dat is het niet alleen.

VVD-leider Van Aartsen is er twee weken geleden in Groningen in geslaagd de partij achter zijn agenda voor architectonische hervorming van ons bestel te krijgen. Tegen de verwachting in versloeg hij het conservatieve establishment, dat altijd wars is geweest van gesleutel aan het huis van Thorbecke. Deze programmatische revolutie in de liberale gelederen kan niet zonder gevolgen blijven. Van Aartsen heeft duidelijk gemaakt dat hij met zijn modernisering van de verhouding overheid-burger midden in de samenleving wil staan, bij de tijd en zelfs bruisend. Daarbij past niet een kabinet dat er zelfs niet in slaagt met de burgers in gesprek te komen en door zijn retoriek de sfeer van onbehagen zelfs lijkt te versterken.

Het politieke probleem voor de VVD zit dus niet zozeer in de coalitie met CDA en D66, als wel in het kabinet. Dat probleem bestond al, maar het is acuut geworden na het overweldigende nee tegen de Europese Grondwet. Het is niet vergezocht die afwijzing vooral te lezen als een votum van gebrek aan vertrouwen in het leiderschap van de natie. Voor het doorvoeren van ingrijpende hervormingen is een flinke mate van onverstoorbaarheid nodig, een vermogen over de waan van de dag heen te zien, maar deze eigenschappen kunnen gemakkelijk doorschieten in verbetenheid en gebrek aan inlevingsvermogen. De Gucht had het volgens de mores van de diplomatie zo niet mogen zeggen, maar feitelijk miszegde hij met zijn kritische woorden over premier Balkenende niet zoveel.

Dat onze minister-president charisma ontbeert, soit, maar hij schiet tekort in de meest alledaagse communicatie. Vaak vluchtend in clichés lijkt hij zelfs geen meester van zijn eigen woorden en is hij dus ook niet in staat in wat lastiger situaties de juiste snaar aan te slaan, waardoor een vonk van herkenning kan overspringen. Piet de Jong, premier tussen 1967 en 1971 na een carrière bij de marine, was daar een meester in. Meer dan bekend is zijn antwoord op de in die dagen delicate vraag van een radioreporter wat hij vond van pornografie: ,,Een uitstekend middel tegen zeeziekte.'' Minder bekend is zijn reactie kort nadien op een Belgische minister die zich afkeurend had uitgelaten over de libertijnse omgang met pornografie in Nederland: ,,De Belgen zijn geen zeevarend volk, hè.''

Zo kan het dus ook. Had Balkenende laconiek of met enige zelfspot op De Gucht gereageerd, de natie had zich vermoedelijk vol vertedering achter haar eerste dienaar geschaard. Maar met zijn stampvoetende reactie bevestigde hij het beeld van een verkrampend politicus, voor wie de mantel van het premierschap misschien toch iets te zwaar blijkt. De vraag is of Balkenende en zijn kabinet na het grote nee nog het leiderschap kunnen tonen dat nodig is om de onzekerheid en het ongenoegen in het land te doorbreken. De VVD lijkt geneigd, met een slechte stand in de peilingen en raadsverkiezingen in het vizier, die vraag met nee te beantwoorden.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.