Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Na de 'storm' ontluikt de echte natuur

Home

HANS MARIJNISSEN

De verontwaardiging was groot toen ecoloog Hans van der Lans vier jaar geleden in de bossen van Oss met bulldozers een 'storm' nabootste. De kritiek is gaan liggen, het nieuwe oerbos laat zich zien.

Terug in de bossen van Oss. Hans van der Lans haalt het hangslot van de slagboom, draait de zware balk de berm in en rijdt met zijn auto dit deel van De Maashorst binnen. Het zandpad slingert richting 'slagveld'.

Kynologisch instructeur Martin Verbruggen maakte hier voorheen altijd zijn rondjes met zijn honden. Het was in zijn ogen een aantrekkelijk bos met lariksen, grove dennen en Amerikaanse eiken van wel zestig jaar oud. Eigenlijk niks mis mee. Totdat Van der Lans hier aan de gang ging. Verbruggen belde de krant. "Moet je eens komen kijken wat er gebeurt."

De route met de paaltjes die hij altijd volgde was weliswaar intact, maar het bos zelf was in een maand tijd compleet verdwenen. Het leek of de wandelaars in het vervolg door een tableau van het Ardennen-offensief moesten lopen. Enkele bomen stonden nog overeind, maar de meeste lagen omver met kluit en al. Van groepjes bomen stond alleen de stam nog, en was de kruin op vijf meter hoogte ruw afgebroken. Spitse delen staken de lucht in.

Een nadere blik op het 'rampgebied' toonde dat hier geen sprake was geweest van een tankveldslag of orkaan, maar van een geregisseerde operatie. Overal stonden diepe sporen van zware voertuigen, rillen van opeengestapeld hout meanderden door het open veld. Op de voorpagina van Trouw stond destijds een foto van Verbruggen die een wandeling maakt door een wel heel wonderlijk landschap.

Lees verder na de advertentie

Ruig

Van der Lans van ecologisch adviesbureau Ecoplan is bijna terug op de 'plek des onheils' van toen. Links van het zandpad wordt het gebied al ruiger, rechts liggen berkenstammen keurig opgestapeld tot ze door een vrachtwagen worden opgehaald. "Rechts ligt het productiebos van Staatsbosbeheer", zegt de ecoloog alsof hij een vies woord uitspreekt. "En links het natuurbos van de gemeente Oss. Op deze weg ervaar je direct het verschil." Hij parkeert tussen twee eiken, en loopt door geaccidenteerd terrein totdat hij precies op de plek staat waar vier jaar geleden de toch redelijk schokkende foto's zijn gemaakt.

Nog steeds maakt het gebied een ruige indruk, maar het moet gezegd, de harde kantjes zijn er vanaf. De sporen van de banden zijn verdwenen, en de felle kleuren van het vers geknakte hout zijn dof geworden. Nog steeds is de menselijke of mechanische hand te zien, maar minder hinderlijk. Wie oppervlakkiger kijkt, ziet de contouren van een gevarieerd gebied dat in ieder geval een natuurlijker uitstraling heeft dan bij de buren.

Op deze plek is sprake is van zogenoemde natuur-technische bosomvorming, die past binnen het 'Natuurplan Maashorst', zo legt Van der Lans nog even de geschiedenis van dit project uit. "We hebben het 'open' natuurgebied De Maashorst van zo'n 3500 hectare via twee ecoducten verbonden met het natuur- en bosgebied Herperduin, net ten noorden van de provinciale weg N324 en de rijksweg A50. Aan beide kanten van de ecoducten lag productiebos . Eentoning, saai, en met weinig biodiversiteit. Specifieke soorten als hazelworm, allerlei soorten libelles, vlinders en loopkevers zien dat als een onneembare barrière. Die hebben we nu omgevormd tot een open corridor."

De omvorming bij Oss had dus een specifiek doel, maar past ook in Van der Lans' visie hoe een natuurbos eruit moet zien. Dat beeld zijn we in Nederland bijna vergeten, zegt hij. "In ons land zijn we rond 1850 de door landbouw uitgeputte zandgronden gaan beplanten met bomen die hier eigenlijk helemaal niet thuishoren. Met Japanse lariksen, Amerikaanse eiken, en Corsicaanse en grove dennen, in dichte eenheden. Het hout gebruikten we om de mijnen te stutten. Die oogstvelden zijn we bossen gaan noemen." Ze zijn eentonig, en kennen weinig natuurwaarden.

Open

Een echt natuurbos ziet er heel anders uit. Van der Lans wijst op het gebied waarin hij nu zijn rondleiding geeft. Slechts 25 procent bomen. Er is juist openheid, wat hei, zand. De historische profielen van de oude grindkuilen zijn weer blootgelegd. Daardoor ontstaan verschillende biotoopjes - warm in de zon, vochtig in de schaduw - die ook allemaal andere soorten aantrekken. Het gewroet van de uitgezette grazers en de uitwerpselen die zij achterlaten, leiden ook tot allerlei variaties in het terrein. En - belangrijk voor een bos - er is veel dóód hout. Volgens Van der Lans is duurzaam bosbeheer, waarin bossen worden uitgedund of selectief hout wordt geoogst, helemaal niet mogelijk. "Feit is dat je dan biomassa uit het systeem haalt, en er niets in terug stopt. Daarmee doorbreek je de kringloop en wordt de mineralenhuishouding verstoord. Dat kan nooit duurzaam zijn."

Het dode hout voedt het bos en biedt plaats aan schimmels en paddenstoelen, die op hun beurt insecten en vogels aantrekken. Van der Lans heeft het dode hout dat vrijkwam met de omvorming met opzet in rillen bijeengebracht. Samen vormen die stammen en takken de biomassa van een woudreus van duizend jaar.

Mestkevers

Van der Lans kan het mooi vertellen, maar wérkt het ook? Hij wijst op de variatie in het terrein en de jonge scheuten die opkomen. Zelfs de omvergetrokken eiken lopen weer uit. Er zijn nu gaten van mestkevers die er vroeger niet waren, en volgens Van der Lans is het aantal vogels sterk toegenomen. Juist deze maand is een rapport uitgekomen over de effecten van bosomvorming. Niet over dit stukje, maar over het Herperduin aan de overkant dat al in 2009 is omgevormd.

Onderzoeksbureau Bosgroep Zuid Nederland concludeert dat de 'gestuurde storm' die Van der Lans in het Herperduin ontketende, heeft geleid tot een 'structurele verhoging van de natuurwaarden'. Zowel het aantal soorten als het aantal individuen per soort neemt toe. Broedvogels doen het uitstekend omdat de interne bosrandlengte is toegenomen. Het zonlicht in het bos is gunstig voor insecten, en dus ook voor vogels die daarvan leven. De gekraagde roodstaart, de grauwe vliegenvanger, de boomklever en de specht: ze doen het allemaal prima in het bos van Van der Lans. Zelfs de tuinfluiter is terug.

"Als ik in dit natuurbos loop vraag ik de wandelaars altijd wat ze er van vinden. De meerderheid is positief. Het rapport van de Bosgroep stelt dat - nu de grootste ingrepen achter de rug zijn - de publieke opinie kentert ten faveure van de bosomvorming. Al blijft het publiek het waarderen als de heftige omvormingen vooral uit het zicht plaatsvinden. Als het slagveld straks weer is overwoekerd, komen ze graag kijken.

Ecoloog Hans van der Lans in het ontwaakte natuurbos, vier jaar nadat hij met bulldozers een ravage had aangericht.

Wandelen door het omgevormde bos

Wie wil wandelen door 'de gestuurde storm': Neem op de A59, komend uit richting Den Bosch, afslag 53 (Oss Oost-Uden). Kies op de rotonde de tweede afslag (bijna driekwart rond). Bij de stoplichten rijdt u rechtdoor richting Grave. Neem op deze weg eerste afslag rechts, net na het viaduct. Deze weg gaat met een scherpe bocht terug. Meteen eerste weg links en bij het infobord parkeren.

Op de A50 komend uit richting Nijmegen afslag 53 (Oss Oost-Uden) nemen. Onderaan de afslag bij verkeerslichten linksaf. Onder het viaduct door en bij de volgende verkeerslichten weer linksaf, richting Grave. Op deze weg eerste afslag rechtsaf, dan als hierboven. Of natuurlijk in het bos- en natuurgebied Herperduin aan de noordzijde van de A50.

Deel dit artikel