Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Moslims maken eigen keuze om wel of niet te vasten

home

Mohamed Ajouaou

Libiërs eten en drinken na zonsondergang, gisteren in Tripoli. © AFP
Opinie

De ramadan is hot. De media, ook de seculiere, besteden steeds meer aandacht aan de waardering voor de genezende kracht van het vasten en aan de bijbehorende festiviteiten. In het Marokkaanse dagblad Akhbar al-yawm (23 juli) somt de diëtist Mohamed Ahlimi de zegeningen van het vasten op en toont aan dat het ook in de zomermaanden geen nadelige effecten heeft op de gezondheid, de productiviteit of lichamelijke prestaties, integendeel. De rol van deze expert is in de loop van de tijd veranderd. Raadde hij eerst het vasten op paternalistische en moraliserende toon af, nu geeft hij goede voorlichting hoe zieke en gezonde mensen die ervoor kiezen om te vasten, lichamelijk en geestelijk optimaal van de vastenperiode kunnen profiteren.

Ramadan staat dit jaar extra in de aandacht vanwege de moslim-sporters die aan de Olympische Spelen meedoen. De meeste sporters hebben aangegeven zich aan de ramadan-voorschriften te zullen houden. Net als mijn chronisch zieke moeder, die ook bewust kiest om wél te vasten, bepalen de olympische sporters zelf wat goed voor hen is. Het is hun eigen keuze, en niet die van de moefti's, die zich haasten om dispensaties te verlenen. Topsporters hebben met (chronisch) zieken gemeen dat ze over het algemeen bijzonder gelovig zijn en uit dat geloof kracht en energie putten om hun prestaties te verhogen. Beiden vinden het kennelijk een zwaktebod om bij voorbaat te verklaren het vasten niet aan te kunnen.

Mijn moeder, ruim twintig jaar suikerpatiënt en hartpatiënt, vroeg me aan het eind van mijn zomervakantie in Marokko of ik haar een lift wilde geven naar de huisarts voor een ramadan-consult. Enigszins geïrriteerd vroeg ik haar of zij, gelet op de evidentie van haar ziekte, het oordeel van een arts nodig had. Zieken zijn in de islam immers vrijgesteld van het vasten. Mijn moeder antwoordde dat haar geweten en haar verantwoordelijkheid jegens God zorgvuldigheid vereisen. Zij slaat een paternalistische houding van een arts ('Vasten is niet goed voor je') in de wind en trekt zich niet veel aan van de dogmatische houding van de imam ('Een zieke moet niet vasten'). Zij wil graag gewezen worden op de gezondheidsrisico's om die zo veel mogelijk te vermijden en interpreteert de zogeheten religieuze dispensatie voor zieken als 'vasten hoeft niet, mag wel'. Zij kiest in principe voor 'mag wel'.

Het naleven van godsdienstige plichten geeft mijn moeder juist als chronisch zieke kracht en houvast. Zij maakt daarom niet al te gretig gebruik van zulke dispensaties, ook al leidt dit mogelijk tot wat ongemakken. Ze weigert zich als zielige zieke van de ramadan-festiviteiten te laten buitensluiten. Haar volharding door het vasten geeft haar trots, zelfvertrouwen, waardigheid en zin. Ik sluit niet uit dat zulke positieve effecten haar een paar decennia op de been houden.

Dat de sporters bij de Olympische Spelen het vasten nog belangrijker vinden dan kun kansen op een medaille, hoeft ook niet te verbazen. Het vasten is in de islam een meer geheiligde plicht dan het gebed ('salat'). Dat verklaart waarom veel meer moslims zich houden aan het vasten tijdens ramadan dan aan het dagelijkse gebed. Een verklaring hiervoor is dat het vasten geen gebod is zoals het gebod tot bidden, maar een verbod. Vasten betekent feitelijk heel veel 'nieten': niet eten, niet drinken, geen seks maar ook niet roddelen, niet impulsief reageren enzovoort. Voor het geweten en religieus besef van moslims telt het overtreden van een verbod zwaarder dan het nalaten van een gebod. Vasten heeft in die zin dezelfde status als het verbod op het nuttigen van varkensvlees en alcohol.

Volgens onderzoek houdt 80 procent van de Marokkanen en 60 procent van de Turken zich aan de ramadan. Een deel van de moslims ziet dus af van het vasten, soms openlijk, soms onopvallend. In westerse samenlevingen levert openlijk afzien van het vasten geen problemen op, maar in islamitische landen zoeken niet-vastenden nog erkenning voor hun keuze. In Marokko organiseert een actiegroep overdag demonstratief openbare maaltijden. Volgens het boegbeeld van deze actiegroep, Zakaria al-Ramidi, gaat het om overwegend moslims die de ramadan-plicht niet willen praktiseren. Zij willen zelf bepalen of, hoe en wanneer ze een religieuze plicht naleven. Net zoals de olympische sporters en mijn moeder hun eigen afweging maken.

Mohamed Ajouaou is universitair docent Islam aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.