Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moslima mag niet mee naar het graf

Home

Cecile Hendriks

Wie jammert en weeklaagt op weg naar de teraardebestelling van een overledene schikt zich niet in de wil van Allah. Vooral vrouwen lopen het risico hun emoties de vrije loop te laten. Daarom raden verschillende tradities binnen de soennitische islam vrouwen af om begrafenissen bij te wonen.

Tweede Kamerlid voor de PvdA Samira Bouchibti (39) vertelde onlangs in Trouw over haar verdriet omdat ze niet bij de begrafenis van haar vader in Marokko had mogen zijn: „Ik heb dat toen geprobeerd aan te vechten, maar uiteindelijk moest ik me erbij neerleggen.”

Negentig procent van de soennitische moslima’s begeleidt een overledene niet tot het graf, is de ervaring van Arni Somer, verzorger van multiculturele uitvaarten bij Monuta. „Bij het vertrek van de stoet blijven de vrouwen in het uitvaartcentrum achter. Later voegen de twee groepen zich weer samen.” Het gebruik geldt alleen voor sommige soennitische tradities, sjiieten gaan wel mee.

De Nederlandse imam Abdulwahid van Bommel legt de traditie uit: „Vóór de komst van de islam scheurden vrouwen hun kleding bij begrafenissen, ze wierpen zichzelf op de grond en schreeuwden het uit. Toen hij dat meemaakte, zei de profeet: ’Dit is geen islamitisch gebruik’.” Jammeren zou teveel aandacht trekken en afleiden van het herdenken en gedenken van de doden.

„God geeft en God neemt”, vult

Djena Roehoeputy (51) aan. De moslima van Indonesische afkomst organiseert workshops voor stervensbegeleiding en lijkverzorging. „Je mag wel verdrietig zijn, maar als je heel hard huilt, schik je je niet in de wil van God. Het is geen zonde om als vrouw de stoet naar het graf te volgen, maar God wil het liever niet.” Vaak bezoeken moslima’s een dag na de begrafenis het graf.

De vier islamitische wetsscholen interpreteren de uitspraken van Mohammed verschillend. Op basis daarvan kunnen moslima’s concluderen of het volgen van de begrafenisstoet naar het graf voor hen wordt toegestaan, dan wel wordt afgeraden. „Maar,” zegt Van Bommel, „veel moslims weten niet welke wetsschool ze volgen, ze laten zich leiden door de gewoonten van hun cultuur en dat is meer dan religie alleen.”

Van Bommel meent dat de islamitische gebruiken rondom begraven niet alleen afhankelijk zijn van de uitleg van geschriften, maar ook van de mate van orthodoxie: „Alleen fundamentalisten weigeren vrouwen bij begrafenissen.”

Bovendien is er een culturele component, meent Van Bommel. „Moslims in Nederland moet je altijd bekijken in de context van migratie. Hun gebruiken zien ze als gegevens, maar ze dragen de islam van hun geboortedorp met zich mee. Ze houden vast aan rigide overblijfselen van oude gewoonten. Het zijn geen theologen. Ze maken geen studie van hun geloof en gebruiken.”

Van Bommel pleit ervoor dat moslims zich afvragen wat de reden is van een gebod of een verbod. „De jammerklachten waren een reden om het verbod in te stellen”, legt hij uit. „Maar in Nederland wordt er heel weinig gejammerd. Ik heb het nog niet meegemaakt dat iemand de controle over zichzelf verloor. Bovendien vangen andere vrouwen zo iemand dan op.”

De imam is een voorstander van de aanwezigheid van vrouwen bij begrafenissen. „De vrouw heeft net zoveel behoefte aan rouwverwerking en afscheid als de man.” Toch lijkt het er niet op dat moslims die hun geloof bestuderen uiteindelijk allemaal dezelfde mening zijn toegedaan als Van Bommel.

„In 2001 werd mijn vader in Marokko begraven”, vertelt Safia Bouhamda (33). „Ik ben daarbij aanwezig geweest. Maar ik had me niet voorbereid op de regels rondom begrafenissen.” Iedereen leek het vanzelfsprekend te vinden dat Bouhamda en de andere vrouwen in de begrafenisstoet meeliepen naar het graf. „Het was geen onderwerp van gesprek. Pas in Nederland kwam ik erachter dat het niet had gemogen.”

Bouhamda toonde berouw aan God, maar vindt geruststelling in het feit dat ze uit onwetendheid handelde. „Ik zou nu niet meer naar een begrafenis gaan”, vertelt ze. „En daar heb ik vrede mee. In het mortuarium heb ik mijn vader een kus op zijn voorhoofd gegeven en heb ik hem nog kunnen aanraken. Dat beeld probeer ik vast te houden, niet het beeld van hem in zijn graf. Ik wil graag doen wat de Heer ons opdraagt, bovendien heeft het voor mij geen betekenis om mee te gaan naar de begraafplaats.”

Culturele gewoonten, religieuze regels en de invulling daarvan zijn niet eenduidig. Bij de begrafenis van Bouhamda’s vader in Marokko was haar aanwezigheid vanzelfsprekend. Toch is het in de Marokkaanse en Hindoestaanse moslimcultuur gebruikelijker dat vrouwen niet meelopen naar het graf. Indonesiërs mogen gewoonlijk wel weer met z’n allen afscheid nemen. De regionale verschillen zijn gedeeltelijk verklaarbaar doordat de interpretatie van een bepaalde wetsschool in bepaalde gebieden domineert.

„Waar er meerdere meningen naast elkaar bestaan”, concludeert de invloedrijke moslimgeleerde Yusuf al Qaradawi over de kwestie op islamonline.net., „mag men kiezen welke opinie het best aansluit bij de situatie en de omstandigheden.”

De Indonesische Roehoeputy lijkt dit advies ter harte te nemen. „Wat God wil, komt bij mij op de eerste plaats. Maar als mensen andere dingen nodig hebben, dan moet je de ruimte nemen om hun tegemoet te komen zonder Allah te grieven.”

In tegenstelling tot de gewoonten van de cultuur waaruit ze afkomstig is, loopt Roehoeputy bij voorkeur niet mee met de stoet naar het graf. „Mijn vader heb ik kunnen verzorgen voor hij stierf, mijn moeder heb ik gewassen”, vertelt ze. „Dat was een mooie afsluiting. Daarom hoefde ik niet naar hun begrafenis. En ik wil vooral God gehoorzamen.”

In haar functie als stervensbegeleider maakt ze soms uitzonderingen in haar overtuiging: „Als een familie laat blijken mijn aanwezigheid erg op prijs te stellen, ga ik wel mee om troost te bieden. Ik vertrouw erop dat Allah de mens beoordeelt naar zijn of haar intentie.”

Lees verder na de advertentie
(Trouw) © Karel Zwaneveld/Hollandse Hoogte
Islamitische begraafplaats aan het Selwerderhof in Groningen. Moslima?s vergezellen de overledene niet altijd naar de laatste rustplaats. ( FOTO KAREL ZWANEVELD/HH) © Karel Zwaneveld/Hollandse Hoogte
Koningin Beatrix condoleert koningin Noor op de begrafenis van koning Hoessein, maar de vrouwen gaan niet mee naar het graf. ( FOTO REUTERS)

Deel dit artikel