Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moslim doet niet aan voorspellingen

Home

Mohamed Ajouaou

Het woord insjallah, kun je niet simpelweg vertalen als 'het is de wil van God'. Met dit woord relativeert de moslim elke uitspraak over de toekomst en vraagt hij hulp van God, maar niet zonder zelf verant-woordelijkheid te nemen.

De ouders van de Marokkaanse hoofdverdachte schreven de moord op René Steegmans in een eerste reactie toe aan de wil van Allah. Hun zoon zou slechts een instrument zijn om Gods wil tot uiting te brengen. Niet alleen de autochtonen reageerden geschokt op deze uitlatingen. Ook uit de Marokkaanse gemeenschap kwam kritiek. Volkomen terecht. Want de religieus beladen uitspraak 'Gods wil' oftewel 'insjallah' vrijwaart de moslim niet van de volle verantwoordelijkheid voor zijn of haar daden.

Toch zullen moslims geen afstand nemen van deze magische uitspraak 'insjallah'. Ten behoeve van de multiculturele communicatie verdient deze uitspraak daarom enige uitleg, ook omdat insjallah veel seculiere varianten in de Nederlandse taal kent.

Laten we de weerberichten als voorbeeld nemen. In islamitische landen wordt geen weersvoorspelling gedaan zonder 'insjallah' erbij te zeggen. In seculiere landen daarentegen wordt het weer vaak stelliger voorspeld, tot irritatie van veel moslims. Want hoe kun je zoiets met zekerheid voorspellen?

De seculiere westerse mens eist zekerheid. Zo wilde iemand zelfs de weermannen aanklagen omdat deze hem niet hadden kunnen waarschuwen voor plaatselijke gladheid. Wanneer meteorologen gebruik zouden maken van begeleidende uitspraken als 'als alles meezit' of 'als we een beetje geluk hebben', zeggen ze precies wat in islamitische landen wordt bedoeld met 'insjallah'.

Verder heeft 'insjallah' een metafysische, theologische en morele dimensie. De islam sluit uit dat de mens zoveel kan weten -met welke technische hulpmiddelen dan ook- dat hij alles wat de toekomst bepaalt kan omvatten en overzien. In dagelijks gebruik verwijst men naar die onvoorziene determinanten met 'daar is geen rekening mee gehouden'. Anders gezegd: het is niet gegarandeerd dat de, op basis van waarneembare mogelijke oorzaken, verwachte daad, gebeurtenis of verschijnsel uitkomt.

Al zijn er geen andere determinanten in het spel, en kan men met grote zekerheid vaststellen dat het verwachte resultaat uitkomt, dan nog is de causale relatie tussen dit resultaat en zijn oorzaken niet noodzakelijk. Al Ghazali (1085) drukt dit als volgt uit: wat wij ervaren is dat brand telkens ná het vuur ontstaat en dat het vuur ná het water wordt geblust, maar niet dóór het vuur, of dóór het water. Er is geen oorzakelijk verband.

Vanwege deze metafysische onzekerheid relativeert de moslim iedere uitspraak over de toekomst met het voorbehoud 'in' (in het Arabisch), oftewel in het Nederlands: 'mits' of 'áls'.

Ik wil hier vooral stilstaan bij het tweede component van 'in shaa allah'. Shaa, of willen, is één van de meest besproken begrippen in de theologische, filosofische en psychologische tradities. Ook de vroegere moslimtheologen en -filosofen hebben hier uitgebreid over gedebatteerd. Er is een onderscheid tussen 'in shaa allah' betreffende toekomstvoorspellingen en 'in shaa allah' betreffende wilsuitingen van de subjecten. Bij de eerste benadrukt de moslim dat alles conform goddelijke plannen verloopt. Volgens de islam wordt Gods wil gekenmerkt door absolute vrijheid: het vermogen om zonder tussenkomst van een directe oorzaak te scheppen (wanneer Hij een besluit over een zaak heeft genomen, dan zegt Hij er slechts tegen: 'Wees', en het is, Soera 1, 117). Maar ook het vermogen om uit een oorzaak het tegenovergestelde van het verwachte resultaat te laten ontstaan. 'Zij zeiden: 'verbrandt hem (Abraham).' Wij (God) zeiden: 'O vuur, wees koud en veilig voor Ibrahim' (Soera 21, 69). Ook dat benadrukt de moslim met de uitspraak in shaa allah.

In shaa allah is de niet-moslim een doorn in het oog. Als de moslim een toezegging of afspraak bezegelt met een in shaa allah, wordt meteen wantrouwen gewekt. De moslim neemt zelf niet zijn verantwoordelijkheid, wordt dan gedacht, in shaa allah wordt geïnterpreteerd als 'wie weet'.

De moslim beleeft dat echter anders. Wanneer hij zegt: ,,Ik kom morgen om 10.00 uur, in shaa allah natuurlijk'', dan heeft hij in feite twee afspraken gemaakt. Aan de ene kant met de tegenpartij en aan de andere kant, ter bevestiging, met God. De moslim vraagt of God toeziet dat hij zijn afspraak met de tegenpartij nakomt.

Daarnaast vraagt de moslim God om hulp bij het nakomen van de afspraak. Aangezien God volgens de islam slechts intervenieert als de mens zelf niet in staat is om te handelen, spreekt de moslim de intentie uit dat hij eerst zijn volle verantwoordelijkheid neemt om de afspraak na komen.

Ten derde attendeert de moslim de tegenpartij op de mogelijkheid van onvoorziene overmacht die beide kanten kan verhinderen de afspraak na te komen.

Ten slotte attendeert de moslim zichzelf en de tegenpartij op de eindigheid van het bestaan. Volgens de islam verbergt elke wilsuiting, elke uitspraak over later, de wens om eeuwig te leven en ook nog in positieve zin. Dat is echter onrealistisch, alles kan immers op ieder moment eindigen, en men weet nooit of het latere wel goed is.

Met in shaa allah geeft de moslim blijk van realisme. In shaa allah (als/mits God het wil) slaat niet op de wil om morgen te komen, maar op de mogelijkheid om tot zover te bestaan en op de vraag of het überhaupt goed is dat die afspraak plaats heeft gevonden en nagekomen moet worden. Zou ik wel die afspraak van morgen om tien uur kunnen nakomen als mijn zoon een paar uur daarvoor komt te overlijden? Of als mijn auto mij in de steek laat? Of als mond- en klauwzeer in mijn omgeving uitbreekt en ik van de overheid niet mag bewegen? Aangezien de wereld, aldus de islam, in de regel tegenwerkt en slechts bij Gods genade meewerkt, is bescheidenheid geboden. Deze bescheidenheid is datgene wat de moslim benadrukt met in shaa allah.

In shaa allah draagt altijd een positieve en enthousiaste lading. Bij een negatieve verwachting gebruikt men 'la kaddara allah', moge God het niet zover laten komen. Een te letterlijke vertaling van insjallah leidt kennelijk tot veel misverstanden.

Deel dit artikel