Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Mona Eltahawy: 'Ik ben extremist en daar ben ik trots op'

home

Ghassan Dahhan

'Mijn rode haar zegt: hier ben ik. Op mijn rechteronderarm heb ik Sekhmet laten tatoeëren - leeuwenkop, vrouwenlichaam - de godin van wraak en seks. Op m'n andere arm staat Mohamed Mamoud, de straat waar ik ben aangerand. Eronder staat Vrijheid.' © Maartje Geels
Interview

Weinig mensen omschrijven zichzelf als extremist, maar de Egyptische feministe en schrijver Mona Eltahawy vindt het een eretitel. Ze is een van de meest vooraanstaande vrouwenrechtenactivisten uit het Midden-Oosten. Ze werkte jaren als journalist in haar geboorteland Egypte, maar echt bekend werd ze vooral in het Westen.

Ik weet dat de seksuele revolutie waarschijnlijk niet zal komen van de meertalige bovenklasse, die mijn boek wél kan lezen. Maar het is in ieder geval een begin

Twee jaar geleden publiceerde zij in het gezaghebbende tijdschrift Foreign Policy 'Waarom ze ons haten', een bijtende aanklacht tegen de vrouwonvriendelijkheid in de Arabische wereld. De mannen haten vrouwen "omdat ze ons nodig hebben, omdat ze bang voor ons zijn. Ze weten hoeveel controle er nodig is om ons in het gareel te houden, zodat we brave meisjes blijven met ons maagdenvlies intact, tot het tijd is om ons tot moeders te neuken die toekomstige generaties vrouwenhaters voortbrengen, waarmee hun patriarchaat eeuwig kan voortbestaan."

Eltahawy toont ongevraagd de tatoeages op haar armen. "Kijk, dit is de Egyptische godin Sekhmet. Ze heeft het hoofd van een leeuwin en het lichaam van een vrouw. Ze is de godin van seks en wraak. En ik zeg: Geef mij maar meer van beide, alstublieft."

Op haar linkeronderarm staat in het Arabisch de naam van de straat in Cairo waar ze in 2011 is aangerand en haar armen werden verbrijzeld door de politie. Een ingrijpende gebeurtenis die haar 'feministisch radicalisme' aanwakkerde. Ze heeft genoeg van academisch gepraat. "Denk je soms dat alleen gelovigen extremisten kunnen zijn? Ik ben extremist, en ik ben er trots op."

Dan wijst ze op de andere grote tatoeage: Hurriyeh ('vrijheid'). Want dat is wat de Arabische wereld écht nodig heeft. Die vrijheid daagt, meent Eltahawy, als de seksuele revolte uitbreekt en de Arabische vrouw zich losmaakt van haar ketens. Ze schrijft erover in haar nieuwe boek 'Hoofddoek en maagdenvlies'.

Dat is inmiddels in het Engels vertaald, maar in de taal van de vrouwen om wie het gaat nog niet: het Arabisch.
"Mijn grootste wens is dat die er komt, maar ik ben allang blij dat het boek in het Engels en Frans te koop is in landen als Libanon en Marokko. Ik weet dat de seksuele revolutie waarschijnlijk niet zal komen van de meertalige bovenklasse, die mijn boek wél kan lezen. Maar het is in ieder geval een begin."

Eltahawy's harde boodschap levert weerstand op. Westerse feministen lopen met haar weg, maar in de Arabische wereld kan ze op weinig begrip rekenen onder vrouwenrechtenactivisten. De Marokkaanse feminist Samia Errazzouki vindt dat Eltahawy 'een eenzijdige schets van de vrouw in de regio' biedt, de Libanese feminist Roqayah Chamsedinne gaat verder: "Niet alleen demoniseert Eltahawy de mannen in het Midden-Oosten en reduceert zij hun rol tot die van eeuwige beulen, zoals het westerse publiek ze graag ziet, Eltahawy draagt ook geen oplossingen aan voor deze mannen."

Wat doet deze kritiek u?
"Ik heb ervan genoten. Ik krijg vaak het verwijt dat ik te westers ben. Maar ik woon, na jaren New York, in Cairo. Egypte, dat is waar de strijd echt wordt gevoerd. Weet u waar Chamseddine woont? In Australië. En Errazzouki? Die werkt al jaren in de VS."

Lees verder na de advertentie
De Arabische wereld kent een zui­ver­heids­cul­tuur. Meisjes dienen maagd te blijven, lichamelijk en geestelijk

U droeg vroeger een hijab en was een ijverige moslim. Nu strijdt u tegen het onzichtbaar maken van de vrouw. Hoe bent u bekeerd tot het feminisme?
"Ik ben niet bekeerd, maar getraumatiseerd tot het feminisme. Ik vertrok op mijn vijftiende met mijn ouders naar Saudi-Arabië, het land waar vrouwen niet eens mogen autorijden. Mijn ouders kregen een aanstelling aan de universiteit van Jeddah. Daar hoorde ik voor het eerst dat er een verschil bestond tussen de urine van baby's: als je de plas van een jongetje over je heen krijgt, kun je in dezelfde kleren bidden. Plast een meisje op je kleren, dan moet je je eerst omkleden voordat je gaat bidden. Toen dacht ik: wat is dit voor gekkigheid?

Een maand later werd ik in hetzelfde land voor het eerst aangerand. In Mekka, tijdens mijn bedevaart naar de Ka'aba (de heiligste plaats voor moslims, red.). Daar kreeg ik een hand op mijn billen van een man, die ook op bedevaart was. Nog diezelfde dag legde een politieman zijn hand op mijn borsten. Jarenlang hield ik mijn mond erover dicht, uit schaamte. Mijn woede bleef.

Maar de echte verandering begon toen ik in de bibliotheek van de Universiteit van Jeddah een rijtje feministische boeken vond. Niet uit Europa, maar uit het Midden-Oosten. Er ging een wereld voor me open. Wat een verademing. Ik was niet alleen! Zij stelden dezelfde vragen als ik. Waarom staat kuisheid bij vrouwen zo hoog aangeschreven? Waarom moeten mannen beschermd worden tegen de vrouw, en niet omgekeerd? Het haar van de vrouw is niet het probleem, maar de lusten van de man.

Ik trok mijn hijab af en liet me een lelijk kapsel knippen. Als teken van verzet. Trouwens, de man die die boeken daar in de bibliotheek heeft neergezet, ben ik nog steeds dankbaar, ook al weet ik niet wie hij is."

Waar komt die vrouwenhaat vandaan?
"De Arabische wereld kent een zuiverheidscultuur. Meisjes dienen maagd te blijven, lichamelijk en geestelijk. De vrouw is een juweel dat beschermd moet worden tegen de boze buitenwereld. Zo leren vrouwen dat ze zich voor hun eigen bestwil onzichtbaar moeten maken. Maar daardoor zeggen ze eigenlijk tegen de man dat híj zich niet hoeft in te houden. Voor meisjes is lust uit den boze. In Egypte worden jonge meisjes daarom preventief genitaal verminkt.

Naast cultuur is er de religie. Ik heb het niet alleen over de islam, vrouwenonderdrukking onder christenen is in het Midden-Oosten even erg, ook zij laten hun meisjes besnijden. Het is deze giftige mix van religie en cultuur die de vrouwenonderdrukking in de Arabische wereld in stand houdt."

Mona Eltahawy"'Sinds Ayaan Hirsi Ali rechtsaf is geslagen, distantieer ik me van haar.' © Maartje Geels
Egyptische mannen beginnen te begrijpen hoe het is om vrouw te zijn. Weet u hoe? Door de repressie van de staat

U roept op tot een seksuele revolutie. Maar de meeste Arabische revoluties resulteerden in extremisme en onderdrukking. Denkt u dat de vrouw op nog een revolutie zit te wachten?
"Ik hoor vaak: 'Dit is niet de tijd om over vrouwenrechten te praten.' Maar wanneer dan wel? Het gaat hier om de halve maatschappij! Of nee: om de héle samenleving. Als de ene helft ervan vrij is en de andere niet, dan is niemand vrij. Iedere politieke revolutie zal mislukken, zolang vrouwen niet vrij zijn.

U bent feministe geworden door traumatische ervaringen met mannen. Toch rekent u op hen als bondgenoten, schrijft u.
"Egyptische mannen beginnen te begrijpen hoe het is om vrouw te zijn. Weet u hoe? Door de repressie van de staat. In sommige gebieden is er een avondklok ingesteld. Mannen kunnen niet meer over straat, zonder dat er naar hun identiteit wordt gevraagd. Agenten betasten hen, tijdens het fouilleren. Tegen de mannen zeg ik dan: dit is nog maar een derde van wat een vrouw doormaakt. Jullie worden alleen onderdrukt door de staat, wij door de staat, de straat én het gezin.

Wij vrouwen voeren een drievoudig gevecht: tegen het gezin, de staat en de samenleving. Natuurlijk hebben sommige revoluties verkeerd uitgepakt, maar er is ook iets veranderd: we zijn onze angst kwijt.

Je kunt nog een les trekken uit de revoluties: het succes van extremisten. Dat is het pad dat wij feministen ook moeten bewandelen.

Misschien hebt u gelijk en vertegenwoordig ik maar een kleine groep. Maar extremisten behoren altijd tot een minderheid, en uiteindelijk draaien alle revoluties om minderheden. De meerderheid van de bevolking is lui en houdt niet van verandering.

Extremisten willen alles omgooien en beschikken over een reservoir aan energie, kijk maar naar Islamitische Staat (IS). Er wonen honderden miljoenen mensen in het Midden-Oosten, terwijl maar een paar duizend mannen vechten voor IS. En zie hoeveel ze gedaan krijgen. Journalisten zijn gek op hen! Maar zeg eens eerlijk, zou IS ook al die aandacht hebben gekregen en zoveel bereikt hebben als het gematigd was?

Extremisme brengt verandering. In ieder geval vergroot je het politieke spectrum

De Arabische wereld heeft een ander type extremist nodig. Niet een die strijdt tegen vrouwen en minderheden, maar een die voor hen opkomt. Zonder nuance. We moeten opkomen voor homoseksuelen, voor transgenders, voor atheïsten. Voor veel Arabieren is het een brug te ver, maar dat is wat we nodig hebben: de shocktherapie. Ja, we zijn een randverschijnel, maar is dat niet waar media zo van houden?"

Er zijn genoeg voorbeelden van extremisten die niets hebben bereikt, juist vanwege hun radicale opvattingen.
"Extremisme brengt verandering. In ieder geval vergroot je het politieke spectrum. Sommigen zullen zeggen: 'kijk die Mona eens, met haar rode haar en haar tatoeages, zij is té radicaal'. Maar ik bied tenminste een extremistisch alternatief voor het islamisme: het radicaal feminisme. Hopelijk kunnen we de maatschappij daarmee meer naar het midden bewegen. Dat is al winst."

Als de giftige mix tussen de Arabische cultuur en religie het probleem is, betekent dat dan ook dat de oplossing ligt bij de vernietiging van de Arabische cultuur en religie?
"Nee. Ik vind dat Arabieren zich moeten verzetten wanneer de staat of de mensen op straat, religie en cultuur misbruiken om vrouwen te onderdrukken, zoals nu het geval is. Ik wil de vrouwenonderdrukkers hun instrumenten uit handen slaan.

De religie hoeft niet vijandig te staan tegenover de vrouw. Neem de islam: de profeet Mohammed trouwde met Aïcha, een kind van nog geen negen. De logica van religieuze leiders is als volgt: omdat Mohammed met zo'n jong meisje trouwde, mogen zij dat ook. Maar het andere voorbeeld van Mohamed negeren ze liever: de eerste echtgenoot van de profeet heette Khadija. Ze was een gescheiden vrouw, vijftien jaar ouder dan hij, en de eerste persoon die geloofde dat hij een openbaring had. Ik tel veel Aïcha's in het Midden-Oosten, maar heel weinig Khadija's. Waarom? Omdat Aïcha staat voor de onderdanigheid, en Khadija voor de onafhankelijkheid van de vrouw. Khadija is het schrikbeeld van de religeuzen."

Ik verafschuw de nikab, maar ook de rechtse partijen die het gewaad willen verbieden

Sommige 'radicale feministen' zoals Ayaan Hirsi Ali vinden dat religie wel het probleem is. Wat vindt u van haar aanpak?
"Ik kon me lange tijd vinden in haar ideeën. Haar film 'Submission' met Theo van Gogh was geweldig, ze kwam op voor de moslima's in de Europese immigrantengemeenschap. Maar toen Hirsi Ali zich aansloot bij rechtse partijen begon ik me van haar te distantiëren.

Ik verwerp zowel het linkse stilzwijgen over vrouwenonderdrukking, als het rechtse, xenofobe gedachtengoed. Beide stromingen hebben onderdrukte moslimvrouwen niets gebracht.

Toen Hirsi Ali besloot het geloof te verlaten, vond ik dat dapper. Maar toen ze zich in ging laten met rechts, kreeg ik een afkeer van haar politiek. Want ik zal nooit, nóóit een coalitie sluiten met de rechtervleugel om iets te bereiken. Nee, ik ben geen bondgenoot meer van haar.

Ik ben van de derde stroming. Wat er moet gebeuren is dat links zijn stilzwijgen over de onderdrukking van moslimvrouwen doorbreekt, en dat rechts stopt met het misbruiken van onze ideeën tegen onze eigen maatschappij.

Wij vechten tegen twee rechts-extremismen: buiten de Arabische wereld - die racistische ideeën heeft over ons - en het extremisme erbinnen, dat de vrouw wil opsluiten. Ik verafschuw de nikab, maar ook de rechtse partijen die het gewaad willen verbieden. Hier in Egypte verwerp ik de mensen die de nikab willen invoeren. Wat mensen vaak niet begrijpen is dat er ook een rechtse stroming is onder moslims.

Rechts in het Westen pleit niet voor een verbod op de nikab of burka omdat ze het beste voorhebben met moslima's. Ze hebben xenofobe motieven. En de moslimfundamentalisten willen de nikab niet verplicht stellen omdat ze het beste voorhebben met vrouwen, maar omdat ze hen haten. Zo ingewikkeld ligt het."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik weet dat de seksuele revolutie waarschijnlijk niet zal komen van de meertalige bovenklasse, die mijn boek wél kan lezen. Maar het is in ieder geval een begin

De Arabische wereld kent een zui­ver­heids­cul­tuur. Meisjes dienen maagd te blijven, lichamelijk en geestelijk

Egyptische mannen beginnen te begrijpen hoe het is om vrouw te zijn. Weet u hoe? Door de repressie van de staat

Extremisme brengt verandering. In ieder geval vergroot je het politieke spectrum

Ik verafschuw de nikab, maar ook de rechtse partijen die het gewaad willen verbieden

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.