Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Moeder Teresa was omstreden bij leven, maar heilig in de dood

Home

Stijn Fens

Moeder Teresa met bewonderaars in India. © Hollandse Hoogte

Ze was een wereldster en tegelijk omstreden. De paus heeft Agnes Gonxha Bojaxhiu, beter bekend als Moeder Teresa, vandaag officieel heilig verklaard. Twijfels over de levenswijze van de non uit Calcutta zijn voor de kerk geen probleem.

Heilig worden in de rooms-katholieke kerk is bepaald geen sinecure. Het kan soms eeuwen duren voordat een kandidaat of kandidate doordringt tot wat je de eredivisie van de kerk kunt noemen: het register der heiligen. Naar het volk Gods wordt niet altijd geluisterd en gebeden worden soms niet verhoord.

Dit alles geldt niet voor Agnes Gonxha Bojaxhiu, beter bekend als Moeder Teresa. Al vlak na haar dood in september 1997 zette paus Johannes Paulus II - een groot fan van de kleine non in het witte habijt met blauwe accenten - haar zaligverklaringsproces in gang, de eerste stap op weg naar heiligheid. Het benodigde wonder diende zich snel aan.

Dertien jaar na haar dood is ze vandaag door paus Franciscus in Rome heilig verklaard. Een canonisatie in sneltreinvaart. Nog net geen record. Moeder Teresa mag nu officieel in de hele wereldkerk worden vereerd.

Lees verder na de advertentie
Het kan soms eeuwen duren voordat een kandidaat of kandidate doordringt tot wat je de eredivisie van de kerk kunt noemen: het register der heiligen

Alsof dat al niet gebeurde. Eigenlijk was Moeder Teresa bij leven al heilig. Ze was zonder twijfel een van de meest bekende katholieken van de twintigste eeuw, die in status niet onderdeed voor de pausen die zij diende. Haar werk voor de allerarmsten in Calcutta sprak enorm tot de verbeelding. Het leek wel, zoals publicist Bas Heijne ooit schreef, alsof alle begrippen die na de ontkerstening van de westerse wereld in het luchtledige waren komen te hangen (opofferingsgezindheid, eenvoud, deemoed, vertroosting, zuivere liefde) zich aan haar hadden vastgehecht.

De ene na de ander westerse verslaggever meldde zich bij het tehuis van de stervenden in Calcutta om haar verhaal op te tekenen en het wonder te aanschouwen. Moeder Teresa verzorgde haar pr uitstekend. Het zorgde ervoor dat de verering voor haar zich niet beperkte tot de rooms-katholieke kerk. Ze was een wereldster, met de allure van een popartiest. Honderden westerse jongeren, gelovig en niet-gelovig, meldden zich aan om stage te lopen bij Moeder Teresa en haar Missionarissen van de Naastenliefde, de congregatie die zij in 1950 stichtte.

Hoewel door haar toedoen geen enkel gewapend conflict is beëindigd, kreeg ze in 1979 de Nobelprijs voor de Vrede, toch min of meer de heiligverklaring van de seculieren.

Het leek wel alsof de begrippen op­of­fe­rings­ge­zind­heid, eenvoud, deemoed, vertroosting en zuivere liefde zich aan haar hadden vastgehecht

Toen ze de prijs in Oslo in ontvangst nam, dankte ze God voor deze grote eer en bad met de aanwezigen het vredesgebed van de heilige Franciscus. Dat vonden de meeste aanwezige hoogwaardigheidsbekleders nog wel aandoenlijk. Maar een zeker ongemak maakte zich van de zaal meester toen Moeder Teresa vervolgens keihard uithaalde naar abortus, in haar woorden 'de grootste vernietiger van vrede' op de wereld. "De landen die abortus hebben gelegaliseerd zijn voor mij de armste landen ter wereld", voegde ze er nog aan toe. Weg feeststemming.

Sinds die Nobelprijs is er iets veranderd in de beeldvorming rond Moeder Teresa, met name bij progressieve katholieken. Nog altijd was er veel respect voor haar werk, nog altijd was ze de 'heilige van de verschoppelingen', maar ze hield er wel rare ideeën op na. En dan ging het dus over haar opvattingen aangaande abortus en voorbehoedsmiddelen. Later werd de kritiek inhoudelijker en ook feller.

Sandalen kussen
Haar grootste criticus was zonder twijfel de Amerikaanse journalist en columnist Christopher Hitchens. Zijn film 'Hell's Angel' en een boek met de onaardige titel 'De Missionarishouding' over leven en werk van Moeder Teresa, hadden alle trekken van een aanklacht.

Moeder Teresa haalde vervolgens keihard uit naar abortus, in haar woorden 'de grootste vernietiger van vrede' op de wereld. Weg feeststemming.

Moeder Teresa tijdens het in ontvangst nemen van de Nobelprijs voor de Vrede in Oslo. © anp

Ooit bracht Hitchens een bezoek aan het weeshuis van de Missionarissen van Naastenliefde in Calcutta. Het viel hem daarbij op hoe de zieken haar sandalen kuste. Hij was, zoals zovelen voor hem, enorm onder de indruk van wat hij zag. Totdat de heilige zich tot de journalist wendde en zei: "Kijk, zo strijden wij tegen abortus en voorbehoedsmiddelen." Volgens Hitchens ging het haar helemaal niet om het welzijn van de armen.

De medische zorg in de huizen van Moeder Teresa was zeer primitief en niet te vergelijk met hospices in het Westen. Zo werden patiënten met tuberculose niet geïsoleerd, injectienaalden niet gesteriliseerd voordat ze werden hergebruikt en moesten de stervenden het doen zonder professionele pijnbestrijding. Verder zou ze geld hebben aangenomen van een corrupte bankier en naar de pijpen hebben gedanst van de Haïtiaanse dictator Jean-Claude Duvalier.

Moeder Teresa was in de ogen van Hitchens helemaal geen vriend van de armen, maar een vriend van de armoede. "Een religieuze fundamentalist, een politieke agent, een primitieve prediker en een handlanger van niet-religieuze machten." En dus zeker geen heilige.

Volgens Hitchens ging het haar helemaal niet om het welzijn van de armen

Sinds haar zaligverklaring zijn er nog een paar pijnpuntjes bijgekomen. Zo hadden Indiase artsen grote vraagtekens bij de wonderbaarlijke genezing van een vrouw die tot de zaligverklaring van moeder Teresa had geleid. Zij hadden gewoon hun werk goed gedaan.

In 2013 stelden de universiteiten van Montreal en Ottawa in een gezamenlijke studie vast dat ze een oplichtster was. En onlangs nog beschuldigde een Indiase hindoe-politicus haar ervan een geheim plan te hebben gehad om India te kerstenen. Al deze kritiek heeft de heiligverklaring niet kunnen tegenhouden en dat is helemaal niet vreemd.

In de ogen van de katholieke kerk hoeven heiligen geen perfecte mensen te zijn. Daar zijn er maar twee van: Jezus en Maria. Voor de rest zit er aan iedereen wel een rafelrandje. Het is niet erg als een heilige fouten heeft gemaakt, of in duisternis heeft verkeerd. Als hij of zij er maar naar gestreefd heeft om het evangelie ten volle te leven. Zo maakt Pius XII, de oorlogspaus, die te weinig zou zijn opgekomen tegen de Jodenvervolging, nog steeds kans om heilig te worden en is ook Moeder Teresa door de ballotage gekomen.

In de ogen van de katholieke kerk hoeven heiligen geen perfecte mensen te zijn. Daar zijn er maar twee van: Jezus en Maria

Moeder Teresa © anp

Ook paus Franciscus is volledig overtuigd van haar heiligheid. Vorig jaar december, nota bene op zijn verjaardag, maakte hij de weg voor haar vrij door een tweede wonderbaarlijke genezing die op voorspraak van de Albanese non had plaatsgevonden. Een Braziliaan zou in 2008 na vurig bidden tot Moeder Teresa zijn genezen van verscheiden hersentumoren. Zijn artsen hebben nog niet geprotesteerd.

Zij hadden het feest toch niet kunnen tegenhouden. De kerk heeft haar eigen regels. En haar eigen tijdspad. Het is niet voor niets dat Franciscus Moeder Teresa heilig verklaart tijdens het Heilig Jaar van de Barmhartigheid. Je kunt als paus nog zoveel preken over barmhartigheid, uiteindelijk heeft de kerk heiligen nodig die het goede voorbeeld hebben gegeven. En dan heb je volgens Franciscus aan Moeder Teresa een goede.

Dat neemt niet weg dat deze twee grote pleitbezorgers van barmhartigheid verschillend met het begrip armoede omgaan. Voor Franciscus is het een schandvlek, een groot onrecht dat hij talloze keren in toespraken aan de kaak heeft gesteld. Die verontwaardiging kwam je bij Moeder Teresa niet tegen. Ze was apolitiek, hield zich bij wat God haar opdroeg te doen: mensen aan wie iedereen voorbijloopt helpen met liefde en aandacht.

Dat mag voor sommigen te weinig zijn geweest, het is voldoende om heilig te worden.

De kerk heeft haar eigen regels. En haar eigen tijdspad

Calcutta
Moeder Teresa wordt als Agnes Gonxha Bojaxhiu op 28 augustus 1910 geboren in Skopje, dat toen deel uitmaakte van het Ottomaanse rijk en nu de hoofdstad is van Macedonië. Haar moeder was Albanees. Op haar achttiende weet ze wat ze wil in haar leven: missionaris worden in India. Na een jaar in Ierland om Engels te leren, komt ze in 1929 in Calcutta aan.

Al snel vindt ze daar haar werkelijke roeping: het helpen van de allerarmsten. Ze neemt de naam Teresa aan als eerbetoon aan de heilige Teresa van Lisieux. In 1950 sticht ze een eigen orde: de Missionarissen van Naastenliefde, tegenwoordig actief in 133 landen, waaronder Nederland met kloosters in Amsterdam en Rotterdam. Moeder Teresa overlijdt op 5 september 1997. Haar graf in Calcutta is een druk bezocht bedevaartsoord.

Al snel vindt ze daar haar werkelijke roeping: het helpen van de allerarmsten

Heiligverklaring gaat stap voor stap
Aan een heiligverklaring gaat doorgaans een ingewikkelde en lange procedure vooraf, vol reglementen, bewijzen en protocollen. Eén wonder geeft recht op zaligverklaring, twee op heiligverklaring. Moeder Teresa was volgens de kerk al zalig. Ze zou in 1998 een vrouw met een buiktumor hebben genezen. Een aluminium medaille die in contact was geweest met het lijk van Moeder Teresa werd op de buik gelegd. Dit wonder, dat niet geheel onomstreden is, was voor de kerk reden om haar zalig te verklaren.

Paus Franciscus schreef vorig jaar een tweede wonder aan haar toe, wat de weg vrijmaakte voor de heiligverklaring. Dit tweede mirakel waarvoor moeder Teresa na haar dood verantwoordelijk wordt gehouden door de kerk, betreft een man met een dodelijk herseninfectie. Zijn naasten riepen moeder Teresa aan waardoor de ziekte werd verholpen. De rooms-katholieke kerk gelooft dat heiligen in de nabijheid van God verkeren.

Eén wonder geeft recht op za­lig­ver­kla­ring, twee op hei­lig­ver­kla­ring

Deel dit artikel

Het kan soms eeuwen duren voordat een kandidaat of kandidate doordringt tot wat je de eredivisie van de kerk kunt noemen: het register der heiligen

Het leek wel alsof de begrippen op­of­fe­rings­ge­zind­heid, eenvoud, deemoed, vertroosting en zuivere liefde zich aan haar hadden vastgehecht

Moeder Teresa haalde vervolgens keihard uit naar abortus, in haar woorden 'de grootste vernietiger van vrede' op de wereld. Weg feeststemming.

Volgens Hitchens ging het haar helemaal niet om het welzijn van de armen

In de ogen van de katholieke kerk hoeven heiligen geen perfecte mensen te zijn. Daar zijn er maar twee van: Jezus en Maria

De kerk heeft haar eigen regels. En haar eigen tijdspad

Al snel vindt ze daar haar werkelijke roeping: het helpen van de allerarmsten

Eén wonder geeft recht op za­lig­ver­kla­ring, twee op hei­lig­ver­kla­ring