Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Minister Hoekstra: 'Bij staatssteun wil ik salaris van bankbestuurders kunnen terughalen'

Home

Jelle Brandsma

© Phil Nijhuis
Interview

Wopke Hoekstra, minister van financiën, stelt deze zomer de rijksbegroting op. Een gesprek met de CDA'er over geld uitgeven, de moraal van bankiers en de toekomst van Europa.

Ministers van financiën zijn door de bank genomen niet de meest bescheiden leden van een kabinet. Ze spelen een centrale rol bij het bepalen van de koers van de regering en laten dat ook graag aan de buitenwacht weten.

Lees verder na de advertentie

Wopke Hoekstra is een ander type. Hij lijkt een minister van financiën die graag opereert in stilte en zijn invloed op de achtergrond aanwendt. Hij had nog geen grote confrontaties met de Kamer, deed nauwelijks ferme uitspraken in de media. Alleen bij de voorgenomen salarisverhoging voor bestuursvoorzitter Ralph Hamers van ING uitte hij zich fel en resoluut.

Hoekstra maakt ook omstandigheden mee die sinds de jaren zestig niet meer aan de orde waren. Nederland is de crisis te boven, de economie draait op volle toeren en ook de schatkist profiteert mee. Het regeerakkoord bood andere bewindslieden zoveel extra geld dat de minister van financiën in de ministerraad wordt omringd door tevreden collega's.

Paradox

Voor het eerst presenteert Hoekstra op de komende derde dinsdag van september een eigen begroting. Vorig jaar was op Prinsjesdag de formatie nog bezig en was voorganger Jeroen Dijsselbloem nog in functie. Bij de opstelling van die inkomsten en uitgaven voor 2019 zijn er voor Hoekstra niet al te veel wolkjes aan het blauwe zwerk. "Er is wellicht inderdaad sprake van een paradox", stelt Hoekstra. "Het leek er altijd op dat een goede minister van financiën alleen kon gedijen in slechte economische tijden. Dit kabinet geeft juist meer geld uit. Ik sta daar ook voor, maar een minister van financiën heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en dat houdt in dat ik er ook voor moet zorgen dat op langere termijn de overheidsfinanciën gezond blijven.

"In deze tijd en in deze omstandigheden gaat het om de juiste balans tussen investeren en sparen. De overheidsschuld is nog altijd significant hoger dan voor de crisis en er zijn wel degelijk wolken aan de horizon. Een handelsconflict tussen de Verenigde Staten en China raakt ook onze economie. Het vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie zal ook niet zonder problemen opgevangen worden", kijkt hij vooruit.

Het Centraal Planbureau waarschuwt voor de gevolgen van een expansieve begroting in tijden van economische voorspoed. Hun advies: pas op voor oververhitting van de economie en spaar meer voor de magere jaren die zeker komen.

"Het gaat echt de juiste kant op. Met de begroting en met de overheidsschuld. Mijn voorgangers hebben goed werk verricht, maar we moeten verder op die weg. Inderdaad, je kunt het in de huidige economische omstandigheden relatief gemakkelijk doen. En inderdaad, het planbureau vindt dat we expansief beleid voeren, maar het is echt beide: én investeren in zaken als onderwijs, defensie, veiligheid en klimaat én waken over de overheidsfinanciën op langere termijn. Met dit evenwicht hebben we een aanpak waarin je de CDA-signatuur terugziet. Ik waag te betwijfelen of wij de spanningen in de economie verhogen met al die extra investeringen."

Werd u overvallen door uw collega van economische zaken Eric Wiebes toen hij aankondigde snel de gaskraan dicht te gaan draaien? Premier Rutte zei: geld is niet het belangrijkste. U zit met de gevolgen voor de begroting.

"Ik zit daar simpel in. Het is een dure plicht de rekening voor de veiligheid van Groningen niet door te schuiven naar een volgende generatie. Wiebes overviel me niet, het is een besluit van het hele kabinet. We hebben die gevolgen voor de begroting gewoonweg op te vangen. Al moet ik erbij zeggen dat de tegenvaller door de wegvallende aardgasinkomsten wordt overdreven. De inkomsten zijn al sterk teruggelopen waardoor deze extra tegenvaller kleiner is.

"We gaan verantwoord om met lagere gasinkomsten. In het regeerakkoord zijn de gasinkomsten binnen het kader geplaatst, zoals dat heet in financieel jargon. Dit betekent dat is afgesproken dat tegenvallers binnen de begroting moeten worden opgevangen en niet het begrotingstekort mogen verhogen, dan wel het overschot mogen verminderen. Voor de uitgaven voor herstel van gebouwen in Groningen geldt dat niet. Die uitgaven hebben gevolgen. Wat het gaat kosten hoort u op Prinsjesdag, nu nog niet."

Voelt u zich de specialist op financiën of bent u de politicus op financiën?

"Tussen die twee rollen is geen tegenstelling. Veel belangrijker is dat we ons realiseren dat wij geld uitgeven van de burger. Het is dan ook een dure plicht dat zo verantwoord mogelijk te doen. Wat dat betreft wil ik echt stappen zetten. We geven zo'n driehonderd miljard per jaar uit als overheid. Veel van die uitgaven gaan automatisch. Zonder veel discussie en jaar op jaar. Maar hoe doelmatig wordt zo'n euro uitgegeven? Welk effect heeft de uitgave? Wat is de maatschappelijk toegevoegde waarde? Het zijn moeilijk te beantwoorden vragen."

Hoekstra: "De Algemene Rekenkamer wijst daar ook voortdurend op. De rechtmatigheid van uitgaven, de juridische basis, is ongekend hoog. Maar wat weten we over de doelmatigheid? Vaak is resultaat van beleid en van overheidsuitgaven niet in getallen uit te drukken, maar toch zou het goed zijn om te weten of bijvoorbeeld al het geld dat besteed wordt aan het aan werk helpen van werkloze mensen ook het gewenste effect heeft. En zo ja, of alternatieven niet meer effect hebben."

"Ik wil daarmee verder. Binnenkort zal ik de Kamer laten weten hoe ik dat voor me zie. De politiek zou zichzelf een grote dienst bewijzen om meer te weten over het effect van maatregelen."

U oordeelde in maart hard over het plan van ING de beloning van de top stevig te verhogen en overwoog extra maatregelen om de beloning van bankiers te beperken. Hoe staat het daarmee?

"Op korte termijn gaan we over de drie voorstellen die ik in april heb gedaan voor een aanscherping van de beloningsregels in gesprek met betrokken partijen en zullen we hun visie vragen. De burger moet er op kunnen vertrouwen dat de bankensector sterker wordt. De bankiers hebben de dure plicht het vertrouwen verder te herstellen. Op meer onderdelen moet het vertrouwen beter. Daarvoor dienen ook hogere buffers, zodat banken tegenslag zelf kunnen opvangen. Maar salarissen zijn zeker ook een belangrijk onderdeel. Wij hebben de strengste bonuswetgeving in Europa en ik wil een extra stap maken.

© Phil Nijhuis

"Er is terechte irritatie bij de burger over de salarissen bij banken, want als het fout gaat, moet de overheid te hulp schieten. Dat is in het verleden gebeurd, juist op een moment waarop de meeste mensen de ellende van de crisis voelden. Daar zit de pijn.

"Het was overigens zeer verstandig van mijn voorgangers om de banken overeind te houden. Als een koekjesfabriek failliet gaat, is dat een drama voor de mensen die daar werken, maar iedereen begrijpt dat de overheid geen reddingsboei toewerpt. Bij banken was de praktijk anders."

Banken hebben een maatschappelijke taak?

"Het zijn private instellingen die gedeeltelijk een maatschappelijke functie hebben. Ik wil dat de banken robuuster worden en wil kijken naar de salarisdiscussie. Ik onderzoek drie dingen. Kunnen wij salaris van bestuurders gedeeltelijk terughalen als staatssteun nodig is? Kunnen wij bestuurders verplichten om aandelen die zij krijgen een minimum aantal jaren vast te houden zodat zij het lange termijnbeleid voor ogen houden en moeten banken hun beloningsbeleid beter uitleggen? Als je salaris wilt terughalen, kom je mogelijk aan het eigendomsrecht van bankiers. Dat moet ik juridisch toetsen. Maar als ik deze maatregelen niet had gewild, had ik ze niet op de lijst gezet. Dat heb ik gedaan met het doel ze in te voeren."

Om de vier weken zit Hoekstra in Brussel te vergaderen met andere ministers van financiën van euro-landen. Terwijl zijn voorgangers vaak optrokken met de Duitsers koos de CDA'er ervoor een pact te sluiten met de Scandinaviërs en de Baltische staten om tegenwicht te bieden aan de Frans-Duitse as.

Frankrijk en Duitsland zijn het erover eens dat de eurozone (19 landen met de euro als munt), los van de Europese Unie (28 landen), een eigen begroting moet hebben. Zij willen daarmee investeren als het slecht gaat met de economie en landen die in de problemen komen uit het slop trekken. Hoekstra moet er niks van hebben. Het kabinet wil geen uitbreiding van bevoegdheden voor Europa zonder glasheldere uitleg waarom dat nodig is.

Waarom denkt een minister van financiën van een klein land zich te weer te kunnen stellen tegen Frankrijk en Duitsland?

"Ik begrijp dat het prettig is voor de media om de één tegenover de ander te zetten Maar er zit heel veel in de voorstellen van Fransen en Duitsers waarin ik mij heel goed kan vinden. Maar niemand kan mij uitleggen voor welk probleem een aparte begroting voor de eurozone een oplossing is.

"Ik ben overtuigd voorstander van de Europese Unie en van de euro. En ik ben ook zeer beschikbaar om gezamenlijk op te trekken. Ik ben veel langs geweest bij de Duitse minister van financiën en Duitsland blijft voor ons een belangrijke bondgenoot. Ik heb goed contact met mijn Franse collega Bruno Le Maire. Ik had hem vorige week nog aan de telefoon. Ik heb ook geïnvesteerd in de noordelijke landen en de Baltics want we zullen het met elkaar moeten rooien. Om je zin te krijgen in Europa moet je anderen overtuigen."

Dat is een mooie poging om deze tegenstelling klein te maken. Maar de Franse minister zegt: Nederland kan hoog en laag springen. Dit gaat gebeuren. Er is dus wel iets aan de hand.

"Ik zit daar voor het Nederlandse belang en moet doen wat ik het beste vind voor dit land. Ik begrijp dat anderen een andere mening hebben. Zo is het leven."

Uw partijgenoot Ben Knapen, ex-staatssecretaris, schreef onlangs dat Nederland meer bij de Duitsers moet aansluiten.

"Ik benadruk dat wij het over veel zaken eens zijn. Duitsland wil ook de begroting moderniseren. Laten we ervoor zorgen dat er meer geld komt voor innovatie, voor migratie, voor grensbewaking, voor klimaat en potentieel meer voor defensie. De manier waarop wij nu een EU-begroting maken, heeft ons fantastisch geholpen maar is wel een verhaal van de vorige eeuw. Er moet een fundamentele koerswijziging komen. Daar zijn Nederland en Duitsland het over eens. Knapen en ik zijn het eens over de geopolitieke bedreigingen van Europa. Die vragen om gezamenlijk optrekken. Als je kijkt naar de brexit en de handelsoorlog die Trump nu mogelijk ontketent is het bredere Europese belang ook een Nederlands belang. Dat is evident. Op financieel terrein moet je kijken wat op lange termijn het beste is voor Europa en Nederland."

Wat is de statuur van Nederland in Europa?

"Ik heb al eens uitgelegd aan de Fransen en Duitsers waarom de brexit voor ons een tragedie is. Decennia, langer zelfs, hebben wij ons betrekkelijk senang gevoeld bij de balans tussen de Fransen, Duitsers en de Britten. Dan is er niet alleen een machtsevenwicht, maar ook een verdeling van de transatlantische en continentale krachten. Ik ben allergisch voor gewichtigdoenerij. Maar mijn voorzichtige waarneming is dat het vertrek van Groot Brittannië uit de EU - wat ik zeer betreur - maakt dat wij meer in plaats van minder een gesprekspartner zijn geworden voor Frankrijk en Duitsland. Dat hebben ze ook wel eens tegen mij gezegd."

Wopke Hoekstra

De 42-jarige Hoekstra werd geboren in Bennekom. Hij groeide op in Zeist en studeerde rechten en geschiedenis in Leiden en was daar een jaar voorzitter van het studentencorps Minerva.

Wopke Hoekstra werkte vervolgens voor Shell in Berlijn, Hamburg en Rotterdam en studeerde aan de prestigieuze management- en bedrijfskundeopleiding Insead in Fontainebleau. In 2006 meldde hij zich bij het CDA in zijn toenmalige woonplaats Amsterdam. Hij werd op 35-jarige leeftijd lid van de Eerste Kamer in 2011, naast zijn werk voor adviesbureau McKinsey. Het CDA vroeg hem twee jaar geleden om het verkiezingsprogramma te schrijven. Hoekstra woont samen en heeft vier kinderen.

Lees ook:

Hoekstra en Snel verrast door debacle met innen erfbelasting

Bij de Belastingdienst dreigt opnieuw een strop bij het innen van erfbelasting. Minister Wopke Hoekstra van financiën­­ zei vanavond in de Kamer dat hij uit zijn vel is gesprongen. Hij was boos omdat hij en staatssecretaris Menno Snel pas gisteren hoorden dat het probleem uit de hand loopt: “Dit is buitengewoon ongelukkig.”

Deel dit artikel